Bác ngoctuan đâu rồi cho em hỏi.trong diễn đàn làm sao thay đổi được cái hình ngộ ngĩnh bên cạnh tên nick của mình ví dụ như của bác là hình mặt đeo cái kính đen nhìn ngầu phết của em là hình mặt nháy mắt phát ra hình trái tim(nữ tính đó) hay là cái này để biểu tượng cho những cấp bậc khác nhau trong diễn đàn.
thứ hai là làm sao để có thể trở thành thành viên tích cực hay kì cựu hay trở thành AD bác chỉ em để biết cách phấn đấu nhé.
cái chỗ thương gia thì sao có tác dụng gì
cái mục nạp tiền hay chổ ngân hàng j đó em quên rồi là sao nạp tiền vào để mua bán trên diễn đàn à hay là thế nào.
tham gia diễn đàn được một thời gian ngắn có nhiều điều không hiểu nhưng hôm nay chỉ nhớ có thế này thôi khi nào nhớ ra em sẽ hỏi
bác ngoctuan và các thành viên BQT khác vào giải thích rõ từng mục ra dùm em với em cảm ơn

[ATTACHMENT NOT FOUND]

[ATTACHMENT NOT FOUND]

[ATTACHMENT NOT FOUND]

[ATTACHMENT NOT FOUND]

[ATTACHMENT NOT FOUND]

[ATTACHMENT NOT FOUND]

[ATTACHMENT NOT FOUND]

Ở nhật bản : có conan là có
thể giải quyết được mọi
chuyện
.
.
.
.
.
Ở trung quốc : có bao thanh
thiên là có thể giải quyết được
mọi chuyện
.
.
.
.
.
.
Ở anh : có sherlock holmes là
có thể giải quyết được mọi
chuyện
.
.
.
.
.
Còn ở việt nam :
.
.
.
.
Có "Bác Hồ" là có thể giải
quyết được mọi chuyện )
chuẩn => like
[ATTACHMENT NOT FOUND]

Tư vấn cách nuôi chăm sóc gà chọi, Cách chọn gà đá hay đây là một trong những phương pháp khá hay hiện nay, với những bí quyết cũng như cách chơi gà trọi, gà đá như thế nào cho hợp lý cũng như trò chơi giải trí mang tính chất sành điệu này, có những xới gà chuyên cung cấp gà chọi cho các bạn và từ đó chúng tôi cũng tư vấn cho bạn cách nào nuôi tốt và phòng bệnh cho gà ra sao.
Tư vấn cách nuôi chăm sóc gà chọi, Cách chọn gà đá hay đẹp mắt vừa với túi tiền của mình thì không hề dễ chút nào, chính vì chọn gà để chơi cũng như thể hiện đẳng cấp thì cần phải biết một chút ít về loài gà nòi này.

Bên cạnh đó bạn cũng có thể tham khảo thông tin dưới đây sẻ cho bạn những lời khuyên cũng như bổ ích để bạn lựa chọn con gà vừa lòng mình nhất, để chăm sóc một con gà trưởng thành cho tới khi tham gia trò chơi được thì bạn cũng có thể mất một thời gian cũng khá dài.

Chính vì vậy bạn cũng có thể tham khảo thông tin dưới đây của chúng tôi để có cách chơi và chăm sóc gà tốt nhất.

[ATTACHMENT NOT FOUND]

Tư vấn cách nuôi chăm sóc gà chọi, Cách chọn gà đá hay

Chăm sóc nuôi dưỡng gà chọi

Gà trống: vào khoảng một năm trên dưới mới cho là trưởng thành, tuổi vừa để cáp đá, cũng phải giáp một niên trở đi. Khi gà trưởng thành, phải nghĩ ngay đến chuyện cắt tích, cắt tai, sớm bỏ những miếng da vô nghĩa đó.

Sau khi cắt tích, gà được thả ra sân cho sung sức rồi lại nhốt cho ăn uống phủ phê, lúc đãi sạch trấu, nước mưa thật trong, thỉnh thoảng phải cho ăn rau, cá, thịt, trứng và nhất là cà chua, gà mới sung và đẹp.

Khi gà lành mạnh hoàn toàn, lựa một ngày ráo trời đem sổ thử để tìm hiểu thế đá, có món nghề gì xuất sắc, nước chịu đòn ra sao, về khuya chống trả như thế nào. Nghiên cứu cho kỹ để sau dễ lựa gà cặp độ. Nếu là “gà đòn”, sau đó cứ thả vào chuồng riêng nuôi thúc (dưỡng), cho ăn tẩm bổ, điều độ là cần thiết. Tập sổ thử như thế chừng vài kỳ, cách nhau khoảng nửa tháng, là có thể đem đi đá sau khi nuôi thúc tốt.

Nhưng nếu “gà cựa”, như thế chưa đủ, vì cựa chưa dài, chưa biết tung ngọn cước, múa lưỡi dao, phải chờ đúng tuổi là khoảng 16 hay 17 tháng trở đi, khi ấy mới biết được thứ dữ hay thứ vừa. (Chú ý: sổ lần một là 10 phút, lần hai khoảng gấp đôi, và lần ba là hai hồ nửa tiếng), cũng chẳng nên sổ quá nhiều, sau này gà sẽ quen tật lúc còn tơ, chỉ đá một chập rồi lôi thôi không chịu đá nữa, thêm phiền.

Khi rảnh rang mới nghĩ đến chuyện hớt lông, lông nách, lông đầu thì hớt sạch tróc, còn lông cổ thì chừa lại một túm sát cần, chỗ ấy là chỗ nhược, da non, phải có lông che kín, cần xén lông dạ dưới, chừa năm ba sợi che đít. Nơi đùi hớt trọn chừa đủ mấy sợi đỡ lạnh, vế non và ba sườn làm cho sạch trơn, cho nghệ mau thấm, khi đá nếu bị đâm thì biết ngay. “Làm lông” rồi, có những thời kỳ huấn luyện sau đây:

[ATTACHMENT NOT FOUND]

Tư vấn cách nuôi chăm sóc gà chọi, Cách chọn gà đá hay

1) Thoa rượu thuốc
2) Sổ
3) Chạy lồng
4) Đi hơi
5) Om bóp
6) Vô nghệ
7) Nuôi thúc
8) Dầm cẳng

1) Thoa rượu thuốc
Tìm một thứ rượu thuốc bóp, dùng khăn nhám chấm và thoa khắp thân thể gà, thoa xong đôi ba lượt, thả gà ra sân úp bội phơi nắng dịu, mai lại tắm và thoa, (tắm bằng nước trà hoặc nước lá ổi) làm đôi ba lượt.

2) Đi hơi
Lúc sổ gà, lấy vải dầy bịt mặt, bịt mỏ, chừa mắt, bịt cựa, bịt thới, lúc đá không thể mổ cắn được chỉ “nạp xạ” chân không, tập như thế lâu ngày, cốt cho gà bền sức, lâu mệt, giỏi “nạp xạ”, giỏi “quăng”.

3) Chạy lồng
Nhốt gà trong chồng, để hai con thấy nhau, nhưng không đá được, (tương kiến bất tương đả) hai con sẽ phẫn nộ, đá bóng nhau, như thế cốt cho gà bền chí, quyết chiến đấu.

4) Om gà
Lấy nồi đất, đựng ít nước tiểu pha với rượu thuốc, nấu sôi, rồi lấy vải bọc ngải cứu và nghệ dằm nát, chấm nước tiểu thuốc, bóp sơ cho nước ấy ra bớt, rồi dùng túi ấy ép trên thương tích ở mình gà, gà sẽ mau lành những vết thương khi đá sau này và vết thương hiện có, đồng thời thêm da xương cứng chắc.

5) Vô nghệ
Loại nghệ tàu, để lâu ngày cứng như đá, có bán tại tiệm thuốc bắc là tốt nhất, bằng không dùng nghệ ta, già mới tốt.

Sau khi sổ, tắm cho gà xong, lấy nghệ mài ra như bột và ngâm gồm: nghệ + quế chi + một ít nước lạnh + một chút thuốc bóp + một chút nước tiểu con trai + nửa phần rượu đế + một chút muối bọt + một chút phèn chua tán nhỏ ngâm chung với vài cái đinh sét.

Sau đó trộn lại sền sệt như hồ, dùng bàn chải cọ sát vào da gà, chấm nước nghệ chà vào gà, thoa luôn cả cẳng. Xong, ôm gà ra sân tắm nắng dịu trong bội, mai sau gà sẽ săn chắn như đá. Tắm nắng khô mình thì đem vào tẩm nghệ và xả nghệ (tắm bằng xác trà) cho phai sạch.

6) Sổ gà
Hớt lông và vô nghệ rồi, vài ngày sau bắt gà sổ thử, lựa hai con đồng chạn đồng sức, thường là sổ hai nước, mỗi nước 10 phút, sau mỗi nước nên cho gà nghỉ vài ba phút, coi chừng sổ lâu hư gà, cần nhất là sổ có chừng độ, nửa tháng một lần, cứ như vậy khoảng vài ba lần là có thể “cáp đá”. Trong khi sổ, phải biết “vỗ hen”, sổ xong nước đầu, phải vỗ hen, kẻo không trong họng có trầy trụa, sẽ đóng đờm thành cục, và khò khè thở mãn đời.

- Cách vỗ hen: Kẹp gà một bên hông, hai chân gà hổng đất, tay phải nắm đầu gà, ghì xuống, đưa ngón tay mở miệng gà, tay kia nắm một khăn sạch, có thấm nước, bóp cho nước chảy vào họng gà, đoạn ghì đầu gà chúi xuống vỗ bì bạch vào họng gà, bao nhiêu nhớt, đàm chất dơ ra sạch, khi thấy hết, cho gà uống chút nước cho thông cổ, còn có khi lấy lá trầu tươi hoặc lá ổi nhàu nát, gói một cục muối nhỏ bằng hạt bắp nhét vào miệng gà, đó là mún thuốc ngừa độc đón gió rất tốt, đoạn tắm sạch (chỉ dùng khăn ướt lau thân thể gà mà thôi, nếu làm ướt lông gà nhiều sẽ cảm lạnh mà chết). Xong, đem phơi nắng dịu, cho khô lông và đem đi nghỉ.
7) Dầm cẳng
Sau những bữa ăn tối, bắt gà “dầm cẳng” vào một chậu nước thuốc, cao đến đầu gối, nước ấy gồm có: nước tiểu pha rượu trắng + một chút muối ăn + một chút phèn chua + một ít thuốc rê + một ít đinh sét. Ngâm như vậy, cốt luyện cặp cán gà cứng như đá, khô rang như chân gà chết.
8) Nuôi thúc trước khi đá (dưỡng)
Thời gian nuôi thúc tối thiểu cũng phải 10 ngày trước khi đá, sau khi làm đủ cách huấn luyện như trên.
Mỗi sáng sớm từ ba đến bốn giờ (giờ nhất định), cho gà uống nước, uống thật điều độ, dùng chén có cỡ đong cẩn thận, không được để gà uống tự do (một ly là một ly), như vậy gà sẽ không hốc nước khi đá, bền sức hơn.

Sáng khoảng 5 giờ cho gà ra tắm sương, dùng một khăn lông phơi ngoài trời, từ chập tối, đến 5 giờ sáng khăn ấy sẽ ướt vì thấm sương trời. Trước khi thả tắm, dùng khăn vắt nước sương ấy cho gà uống ít giọt, rồi cũng khăn ấy lau khắp thân thể gà trước khi thả quần sương (kỵ đạp mái, gà mất sức), không quên phun vào gà một chút rượu trắng cho máu chạy đều.

Đến chiều, mặt trời xuống, nắng dịu, cũng phơi gà một chút cho quen, cũng chẳng quên phun rượu. 5 giờ thả, 6 giờ bắt vô nhốt và cho ăn đúng bữa tuyệt đối. Bữa sáng từ 8 giờ đến 9 giờ, bữa chiều từ 6 giờ đến 7 giờ, giờ nhất định mới cho ăn, có thể sớm muộn đôi chút. Thí dụ: sáng 9 đến 10 giờ, chiều 5 giờ đến 6 giờ.

Thức ăn thường là lúc đãi sạch trấu, được ngâm nước cho mọc mộng mới tốt, hoặc lúa nấu chín, đem phơi nắng cho khô thì tốt hơn. Nhiều nơi công phu dùng lúa nấu chin, rắn men, phơi sương một đêm, phơi khô rồi dùng cho gà ăn, gà sẽ sung hơn, nặng hơn và chắc. Tới bữa cho gà ăn, gà đang ăn rồi thôi, bỏ đi chỗ khác, lập tức cất lúa ngay, mặc dù mới ăn ít (không cho ăn dầm dề), đến bữa khác mới được ăn. Nếu có thuốc tiêu, nên cho uống một chút sau bữa ăn.

Nước uống phải để luôn luôn cho gà chọi(nước mưa là tốt), nước có cát bụi dơ, phải thay ngay. Ngoài hai bữa ăn chính, còn những thức ăn bổ dưỡngsau đây: khoảng hai hay ba ngày, cho gà ăn một quả trứng gà (chỉ ăn lòng đỏ), thịt, cá sống, nhất là lươn, chặt khúc nhỏ (đừng để mất máu tươi), cho ăn sống, các thứ rau, trong thời gian dưỡng, nên cho ăn cà chua, nếu có các thức đậu càng tốt (đậu xanh, đậu phộng, đậu nành v.v. ) thêm vào.

Những thức ăn bổ dưỡng kể trên, lúc nào có thì cho ăn, không cần thời gian nhất định, nhưng cũng không nên cho ăn no khi gần đến bữa chính là lúa, (không quên một vài ngày lại cho ăn sắt vụn một lần, mỗi lần ăn chừng vài cục nhỏ bằng hạt bắp, hạt đậu, sắt không có cạnh bén).
Buổi tối, trước khi đi ngủ, không quên ép gà uống nước một lần nữa, như thế gà sẽ nở cần cổ to hơn.
Trong thời gian thúc dưỡng, luôn luôn theo dõi phân gà, cho biết gà có phân khô cứng, tròn cục là gà sung sức, nếu đi ra nước, hoặc sệt là bộ phận tiêu hóa kém tốt, thiếu sung, cần nuôi gà thật chắc thịt, không bủng beo, và có mỡ dư, mập.

Lúc cho ăn được để trên cao, gà phải nhón gót mới ăn được (tập nhóng cao) sẽ tốt gà. Cho gà ăn là khi ở nhà, lúc mang đi đá, tuyệt đối không thả cho ăn bậy, ngừa kẻ đầu độc. Đang nuôi thúc, nếu được gần một con gà trống khác (tương kiến bất tương đả), gà sung sức, đi tới đi lui tránh được mỡ dư càng tốt (hình thức như vần xoay).Trước khi đó, phải biết rằng gà không hề khó chịu trong mình.

Những người sành gà, chơi gà thường có những bí quyết chọn gà chọi hay, chọn gà nòi mái xuất sắc để nuôi. Đọc bài viết dưới đây để biết những người sành chọn gà chọi đá hay như thế nào nhé.

Xưa nay, gà mái chọi nòi nổi tiếng, mỗi vùng may ra chỉ có một nhà nuôi. Hay nếu dòng họ người ta đông, thì độc quyền trong dòng họ nuôi chung với nhau, do đó mới có chuyện cả vùng nổi tiếng. Chẳng hạn như gà chọi Cao Lãnh, hoặc “Mái râu” vùng Bà Rịa nổi tiếng một vùng…
Muốn có mái nòi thật dữ, nếu không có cơ may gặp một sư kê nào đó thương tình nhượng lại, thì ta chỉ còn cách tự tạo mái mà nuôi. Trước hết, phải cố chọn con mái rặc nòi, nếu cựa thì phải đúng là gà cựa, và nếu đòn thì phải rặc gà đòn. Sau đó, phải xem tướng cách có đạt yêu cầu không, kế đó xem lông, xem vảy, thấy tốt mới chọn nuôi. Cach chon ga choi Mái nòi này cho cản với trống nòi ăn độ để xem bầy con nó ra sao. Nên cho cản vài ba lứa, nếu thấy bầy con tài nghệ quá tồi, hoặc không được ưng ý lắm, thì ta nên thay mái khác…

Ngược lại, nếu đúc ra vài ba lứa con mà đa số đều là chiến kê nổi tiếng thì coi như ta đã gặp may. Có nhiều người cả đời cứ lo tuyển mái gốc, trong nhà lúc nào cũng nuôi cả chục mái của nhiều vùng khác nhau, lập ra hàng chục cuốn “gia phả” ghi chép cẩn thận, nhưng trên đầu đã hai thứ tóc mà vẫn không ưng ý được một dòng gà nào! 2 Bí quyết chọn gà đá Vậy, cách tuyển chọn một mái nòi để giống phải ra sao? Gà phải hội đủ những điều kiện là gì? Dù gà có gốc gác ( gà thuộc dòng nổi tiếng) hoặc là gà ta chưa rõ xuất xứ, ta cũng nên thực hiện đúng câu: “Nhứt thủ, nhị vĩ, tam hình, tứ túc”.

Nghĩa là mặt phải lanh, cỗ phải to, khoẻ, đuôi cúp xuống, thân mình tròn trịa, ngực nở, lườn thẳng. Về chân, ngón phải dài, khoẻ, hai hàng vảy phải đều đặn và không có những vảy xấu. Màu vảy cả hai chân phải sáng, thành ngoài úp vào thành trong. Nếu gà có những vảy quí lại càng nên chọn. Cach chon ga choi Nói cách khác, lựa gà mái để giống cũng như cách chọn gà trống để nuôi lớn đá độ vậy. Càn khắt khe với mình trong việc chọn lựa lúc đầu thì may ra sau này ta sẽ tạo được mái tốt mà thôi. Xin nhắc lại, công việc tạo mái gốc không thể gấp gấp. Vấn đề này “ dục tốc bất đạt”. Càng biết trì chí, càng chịu kiên tâm, chịu khó, ta càng có nhiều hy vọng sớm gặt hái được thành công!

Cach chon ga choi Gà mái nòi rặc giống, trong điều kiện nuôi và chăm sóc kỹ, đến bảy tám tháng tuổi đã bắt đầu chịu trống. Nên chọn trống thật tốt về hình vóc, về xương cốt, vảy chân và nhất là có thành tích xuất sắc ở đấu trường cho cản mái. Không nên chọn trống quá tơ hoặc quá già, con nó sẽ yếu. Lứa con đầu, kinh nghiệm cho chúng ta thấy, nên loại bỏ vì lông thường giòn, không nuôi đá được.

Ta nên nuôi từ lứa gà thứ hai trở đi. Và khi thấy gà nòi mái đó ra con tốt, có tài nghề thì có thể cho đẻ đến bốn năm năm sau… Cach chon ga choi Thường thì gà nòi không to, nhưng vỏ dày hơn trứng gà tàu. Gà mái nòi rặc giống lứa chỉ đẻ khoảng 7 trứng, tối đa là 8 trứng. Những mái nòi đẻ mỗi lứa trên 10 trứng là gà lai, nên loại bỏ. Nên cho gà mẹ ấp trứng và nuôi con của nó. Với những mẹ nuôi con không giỏi cuối ngày ta nên cho bầy gà đó ăn thêm cho đủ no.

Kỹ thuật nuôi gà chọi: Bí quyết chọn giống gà trọi và cách nuôi gà chọi như thế nào cho khỏe mạnh đó là một nghệ thuật cũng như có đờn đá hiểm hóc mỗi khi thi đâu, đó là phương pháp tốt nhất về lâu về dài nếu ai có lòng đam mê gà chọi như hiện nay và đó cũng là môn thể thao giải trí tuyệt vời nhất hiện nay, bên cạnh đó chúng ta cũng phải biết lựa chọn gà để chơi cũng như cách chơi đá gà như thế nào.
Kỹ thuật nuôi gà chọi: Bí quyết chọn giống gà trọi như thế nào để có một con gà khở mạnh cũng như đá hay và gan dạ như những con gà hiện nay, nuôi gà cũng là một niềm đam mê nhưng ngường nuôi gà phải có lòng đam mê cũng như hiểu biết về gà đá như hiện nay qua đó chọn cho mình những con gà khỏe mạnh cũng như đủ khả năng phục vụ cho nhu cầu giải trí.

Kinh nghiệm chọn một giống con gà đá không hề dễ chút nào đâu chính vì vậy, thất bại hay thành công ở con gà là bí quyết chọn giống gà để nuôi cho nên gà cũng có rất nhiều loại gà khác nhau để mình chọn làm giống như: gà tre, gà rừng....

Với những con gà thì chúng ta không hề xa lạ giừ nữa, có thể nói là ngày nào cũng tiếp xúc với gà đối với những người nông dân nuôi gà để bán kiếm thêm thu nhập ví dụ như nuôi gà lấy thịt, nuôi gà lấy trứng, nuôi gà để làm cảnh chơi...hoàn toàn khác nhau.

[ATTACHMENT NOT FOUND]

Kỹ thuật nuôi gà chọi: Bí quyết chọn giống gà trọi

Muốn có được chú gà đá tốt ta phải cố chọn được con gà nòi mái xuất sắc để nuôi. Với những mái nòi nổi tiếng như lì đòn, đá đòn độc hiểm như song phi, sỏ, mé, hồi mã thương, khai vựa lúa… đủ tài hạ địch thủ trong một hai hiệp, thì ai có nấy nuôi, xưa nay không ai dại gì đem bán ( dù với giá thật cao), hoặc cho. Hoạ chăng mình có mua được gà tài này, khi chủ nuôi tính bề … giải nghệ.

Xưa nay, mái nòi nổi tiếng, mỗi vùng may ra chỉ có một nhà nuôi. Hay nếu dòng họ người ta đông, thì độc quyền trong dòng họ nuôi chung với nhau, do đó mới có chuyện cả vùng nổi tiếng. Chẳng hạn như gà Cao Lãnh, hoặc “Mái râu” vùng Bà Rịa nổi tiếng một vùng…

Muốn có mái nòi thật dữ, nếu không có cơ may gặp một sư kê nào đó thương tình nhượng lại, thì ta chỉ còn cách tự tạo mái mà nuôi.

Trước hết, phải cố chọn con mái rặc nòi, nếu cựa thì phải đúng là gà cựa, và nếu đòn thì phải rặc gà đòn. Sau đó, phải xem tướng cách có đạt yêu cầu không, kế đó xem lông, xem vảy, thấy tốt mới chọn nuôi.

Mái nòi này cho cản với trống nòi ăn độ để xem bầy con nó ra sao. Nên cho cản vài ba lứa, nếu thấy bầy con tài nghệ quá tồi, hoặc không được ưng ý lắm, thì ta nên thay mái khác… Ngược lại, nếu đúc ra vài ba lứa con mà đa số đều là chiến kê nổi tiếng thì coi như ta đã gặp may.

Có nhiều người cả đời cứ lo tuyển mái gốc, trong nhà lúc nào cũng nuôi cả chục mái của nhiều vùng khác nhau, lập ra hàng chục cuốn “gia phả” ghi chép cẩn thận, nhưng trên đầu đã hai thứ tóc mà vẫn không ưng ý được một dòng gà nào!

Vậy, cách tuyển chọn một mái nòi để giống phải ra sao? Gà phải hội đủ những điều kiện là gì?

Dù gà có gốc gác ( gà thuộc dòng nổi tiếng) hoặc là gà ta chưa rõ xuất xứ, ta cũng nên thực hiện đúng câu: “Nhứt thủ, nhị vĩ, tam hình, tứ túc”.
Nghĩa là mặt phải lanh, cỗ phải to, khoẻ, đuôi cúp xuống, thân mình tròn trịa, ngực nở, lườn thẳng. Về chân, ngón phải dài, khoẻ, hai hàng vảy phải đều đặn và không có những vảy xấu. Màu vảy cả hai chân phải sáng, thành ngoài úp vào thành trong. Nếu gà có những vảy quí lại càng nên chọn.

[ATTACHMENT NOT FOUND]

Kỹ thuật nuôi gà chọi: Bí quyết chọn giống gà trọi

Nói cách khác, lựa gà mái để giống cũng như cách chọn gà trống để nuôi lớn đá độ vậy. Càn khắt khe với mình trong việc chọn lựa lúc đầu thì may ra sau này ta sẽ tạo được mái tốt mà thôi.

Xin nhắc lại, công việc tạo mái gốc không thể gấp gấp. Vấn đề này “ dục tốc bất đạt”. Càng biết trì chí, càng chịu kiên tâm, chịu khó, ta càng có nhiều hy vọng sớm gặt hái được thành công!

Gà mái nòi rặc giống, trong điều kiện nuôi và chăm sóc kỹ, đến bảy tám tháng tuổi đã bắt đầu chịu trống. Nên chọn trống thật tốt về hình vóc, về xương cốt, vảy chân và nhất là có thành tích xuất sắc ở đấu trường cho cản mái. Không nên chọn trống quá tơ hoặc quá già, con nó sẽ yếu.

Lứa con đầu, kinh nghiệm cho chúng ta thấy, nên loại bỏ vì lông thường giòn, không nuôi đá được. Ta nên nuôi từ lứa gà thứ hai trở đi. Và khi thấy gà nòi mái đó ra con tốt, có tài nghề thì có thể cho đẻ đến bốn năm năm sau…

Trường gà nòi không to, nhưng vỏ dày hơn trứng gà tàu. Gà mái nòi rặc giống lứa chỉ đẻ khoảng 7 trứng, tối đa là 8 trứng. Những mái nòi đẻ mỗi lứa trên 10 trứng là gà lai, nên loại bỏ.

Nên cho gà mẹ ấp trứng và nuôi con của nó. Với những mẹ nuôi con không giỏi cuối ngày ta nên cho bầy gà đó ăn thêm cho đủ no.

Chọi gà là một trò chơi dân gian, khá phổ biến ở nước ta từ nông thôn đến những thành phố lớn. Vì vậy, hiểu được kỹ thuật nuôi gà chọi là cách tốt nhất để có được những chú gà chất lượng cao. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn cách nuôi gà chọi chất lượng nhất.

[ATTACHMENT NOT FOUND]

Kỹ thuật nuôi gà chọi: Bí quyết chọn giống gà trọi

Bước đầu tiên trong kỹ thuật nuôi gà chọi là chọn giống gà.

Như đã biết đây là bước cực kỳ quan trọng. Giống như nhiều giống khác, gà chọi cũng có con hay con dỡ, bởi vậy có được gà chọi tốt trước hết giống phải tốt. Tìm một chù gà trống chọi thật tốt, chọn làm giống. Và sau đó là tìm một gà mái mẹ, cũng nên chọn gà tốt cùng bầy với hà trống. Sau khi được giống gà tốt thì bạn bắt đầu gây giống.

Trong một bầy thì cũng gà xấu và gà tốt bạn phải sàn lọc tiếp bằng cách nuôi riêng chúng sau đó cho chúng chọi với nhau và tuyển chọn những con chọi giỏi.
Tuy nhiên, theo quy trình chọn lọc tự nhiên thì việc dùng gà mái và trống cùng bầy (cùng bố mẹ) cho chúng giao phối (đạp mái) thì đàn gà con sau này sẽ càng yếu, kém chất lượng do hiện tượng cận huyết. Vì vậy tuyệt đối không được dùng gà cùng bầy đàng (cùng bố mẹ) phối giống.

Huấn luyện cho gà chọi: "Nhất khỏe nhì tài"

Không phải ngẫu nhiên những con gà sinh là biết chọi, biết đấu. Để có những chú gà khỏe, đấu hay thì phải dày công luyện tập. Điều này cũng giống như người học vỏ vậy. Tập luyện lâu dần để khỏe mạnh và đủ sức ra đòn tấn công đối thủ.

Vì vậy để gà chọi được linh hoạt, tốt nhất không nuôi gà trong lồng quá lâu, mà để cho gà ở bên ngoài. Điều này giúp cho cơ bắp gà được khỏe mạnh, dẻo dai và khi chọi với gà sẽ đủ sức để đánh bại đối thủ.

Để tập luyện tốt thì cần quan trọng về thời gian tập luyện cho gà. Vài ba ngày phải cho gà chọi một lần để tập luyện cho chúng sức bền cũng như làm quen với việc chọi gà làm cho chúng sung lên khi gặp "đối thủ" của mình.

Một bài tập cho gà thường bắt đầu từ tập chân. Dùng chì để deo vào chân gà. Chì phải được dát mỏng, bọc vải để không ảnh hưởng đến chân và sau đó quấn vào chân gà.

Thức ăn dành cho gà chọi

Giống như bất kỳ một loài khác, ăn uống đầy đủ sẽ giúp khỏe mạnh và đầy đủ sức khỏe. Thức ăn của gà chọi cũng là lúa, thóc. Ngoài ra, nên bổ sung dinh dưỡng cho gà bằng cách cho ăn thêm các loại ngũ cốc và một số con trùng như ếch, nhái, thằn lằn

Thương trường là chiến trường. Và trường gà cũng vậy: là nơi giao chiến của các cao thủ, núi này cao có núi cao hơn. Và những mánh khóe, xảo thuật để giành phần thắng về mình là không thể tránh khỏi.
[ATTACHMENT NOT FOUND]
Để có được con gà chọi hay, nghĩa là khi lâm trận, thắng nhiều hơn thua hoặc chưa từng nếm mùi thất bại thì đó không phải là chuyện dễ dàng. Một tay chuyên cá độ gà cho biết: “Một “chiến binh” khỏe ( chỉ con gà chọi ) phải hội đủ vài yếu tố sơ đẳng: Mỏ diều hâu, đầu chim công, đuôi úp nơm, cánh óp hình vỏ trai, trụ vững trãi… Ngoài ra phải tiềm tàng một sức sống mãnh liệt, có cốt cách của gà chọi như phản xạ tốt, ra đòn hiểm, ác, tiếng gáy to vang…
Để có được con gà chọi hay, nghĩa là khi lâm trận, thắng nhiều hơn thua hoặc chưa từng nếm mùi thất bại thì đó không phải là chuyện dễ dàng. Một tay chuyên cá độ gà cho biết: “Một “chiến binh” khỏe ( chỉ con gà chọi ) phải hội đủ vài yếu tố sơ đẳng: Mỏ diều hâu, đầu chim công, đuôi úp nơm, cánh óp hình vỏ trai, trụ vững trãi… Ngoài ra phải tiềm tàng một sức sống mãnh liệt, có cốt cách của gà chọi như phản xạ tốt, ra đòn hiểm, ác, tiếng gáy to vang…

Chọi gà là thú vui dân gian trong ngày tết , lễ hội.
[ATTACHMENT NOT FOUND]
KỸ NGHỆ LUYỆN GÀ NÒI

“ Gà nào hay bằng gà Cao Lãnh”. Chọi gà (theo cách gọi Bắc) hay đá gà (theo cách gọi miền Nam) đã trở thành thú vui dân gian từ nhiều thế kỷ. Vì vậy, chọi gà không chỉ là một trò chơi trong những ngày tết , lễ hội …mà còn là thú vui thông thường của nhiều người ở đô thị cũng như ở nông thôn . Tại Nam Bộ, gà chọi ở Cao Lãnh (Đồng Tháp) được dân chơi trong nghề tôn là “đệ nhất kê” vì đây là cái nôi của các loại gà chọi, cung cấp cho dân chơi sành điệu những “chiến binh” thứ thiệt, đá đâu thắng đấy, mà toàn thắng nốc ao đối thủ với những đòn độc. Tìm hiểu, chúng tôi được biết dân chơi gà có máu mặt thường ghé trại gà của ông Tám Công ở xã Hoài An (Cao Lãnh). Theo lời dân trong nghề thì thì ông Tám là người rất có uy tín. Ông không bao giờ bán gà bậy cho các “thượng đế” nên rất được dân chơi tin tưởng. Mới đây, gặp nhau tại một sới đấu dã chiến ở quận 8, nghe tôi hỏi chuyện, ông cười khà khà: “Dân chọi gà chuyên nghiệp không bao giờ mua những con gà mà mình không rõ nguồn gốc, dẫu rằng nó hội đủ những thông số kỹ thuật bề ngoài nói trên. Ông bà ta có câu “Gà tại nó, chó tại ta” hay “chó giống cha, gà giống mẹ”; để có được những con gà chọi ưng ý cung cấp cho dân chơi, tui thường lân la ra các sới tìm mua các con gà mái tơ giống tốt cho chúng phối giống nhau. Làm vậy để tránh tình trạng gà bị đồng huyết, dễ bệnh tật, mau yếu sức…”

Nhưng nếu chỉ áp dụng một bài bản thì trại gà của ông tám chẳng thể nào có sức hút mãnh liệt dân chọi gà đến thế. Ông bật mí: “Gàn đây, tui đã cho lai thành công một chủng anh hùng mới. Đó là một con gà trống ta phối giống với con gà mái Mỹ. Theo suy luận của ông thì con gà mái có lá phổi nhỏ, cho lai với gà ta sẽ cho ra giống có là phổi nhỏ (gà giống mẹ). Như vậy là rất có lợi cho con gà chiến bởi khi lâm trận, những chiến binh đều có ngón độc là móc cựa vào nách địch thủ. Con nào chẳng may trúng phổi là tiêu đời ngay. Gà có là phổi nhỏ thì xác suất tai nạn sẽ không cao. Ông lại bật mí thêm: “Gà mái Mỹ sung, mạnh khi lai với gà nòi mình thì nhanh, khôn sẽ cho ra một thế hệ kế thừa tất cả những đặc tính ấy”. Không biết thực hư về tính năng chiến đấu của những chiến binh này ra sao nhưng trại gà ông dắt như tôm tươi. Hầu hết các chủ trại gà nòi đều có bí quyết riêng theo ông Tám để hút dân chơi tới đặt giống vậy.

Tậu được con gà chiến rồi ( tất nhiên phải là gà trống tơ, chưa từng kinh qua trận mạc), dân chơi gà nòi sẽ tiến hành những thủ tục chăm sóc, huấn luyện để nó trở thành gà chọi. Tư Nâu, dân luyện gà chuyên nghiệp cho biết: “Gì chớ nuôi gà chọi rất tốn kém và cực hơn nươi con mọn, thức ăn của nó còn sang hơn cả người. Ví như rắn, lươn, thịt bò, lúa nếp ngâm, củ nghệ vàng, thuốc bổ, cao khỉ… Tùy kinh nghiệp của từng loài gà mà việc chế biến thúc a8nsao cho phù hợp… nhưng không phải cho ăn vô độ mà phải cho ăn vừa đủ nếu không con gà sẽ bị mập thịt, mỡ nhiều xoay sở châm chạp”.

Không những được ăn ngon, vấn đề tăng cường thể lực cho chiến binh gà cũng là yếu tố hàng đầu. Huấn luyện kiêm điều dưỡng viên phải dùng mật gấu, rượu thốc thường là rượu ngâm gừng xoa bóp hàng ngày để nó săn thịt chắc da thịt… Điều này cũng đòi hỏi ở nài gà những bài bản gia truyền bởi không dễ khi luyện cho con gà có lớp da dày để cựa thường không xuyên qua thủng giáp . Rồi phải thưởng xuyên đưa chiến binh đi phơi nắng, dầm sương, chịu nhiệt, chịu đòn bằng những trận đấu thử để tăng cường độ dẻo dai, kinh nghiệm.

VÀ NHỮNG XẢO THUẬT NƠI ĐẤU TRƯỜNG

Khi bị tiền bạc chi phối, chọi gà không còn là trò chơi giải trí nữa.Vì tiền, nhiều tay nài gà đã dày công nghiên cứu, tầm sư học nhiều bài thuốc bí truyền để tăng sức chiến đấu cho “chiến binh” của mình và ngược lại. Nhờ kiểu gian lận ma mãnh này mà nhiều tay nhiều tay cá gà phất lên nhanh chóng điều này cũng đồng nghĩa với những tay chơi lơ mơ sẽ chịu một kết cục thảm hại là cảnh tán gia bại sản.

Đến bây giờ, dân độ gà ở Bình Dương vẫn không quên chuyện lên voi xuống chó của dân chơi có máu mặt . Đang là chủ hai của tiệm kim khí điện máy lớn nhất nhì thị xã Thủ Dầu Một, vì sa chân vào trường gà mà chỉ sau 3 năm, sáu Tàng sạch cả cơ nghiệp. Biệt tích gian hồ được 2 năm, Sáu bỗng xuất hiện, trên tay ẵm một con gà chiến dáng vẻ lùi xùi tiếp tục bắt độ. Con gà nom vậy mà kinh, nhiều “chiếng binh”nức tiếng vậy mà mới đấu với nó chưa hết hai hồ nhang (một hồ khoảng 20-25 phút) đã bị nó hạ bệ. Thắng được dăm bảy trận, chuộc lại nhà cửa rồi lại một lần nữa biệt tích gian hồ. chiến hữu từng sát cánh vối tay cá độ này lúc trà dư tửu hậu cho biết: “nhiều thằng bảo nó được một sư phụ cao tay truyền cho bài thuốc tẩm độcchất vào mào của con gà, khiến địch thủ mổ vào, ngấm độc nên yếu sức mà thua cuộc… Sự thật ra sao, tui không có điều kiện kiểm chứng nhưng một điều chắc như đinh đóng cột là sau vài trận đánh oanh liệt, nó tuyên bố đoạn tuyệt với trường gà. Tui đoán có lẽ nó giữ lời thề với sư phụ không lợi dụng để kiếm tiền”.

Thay cho lời kết

Ngoài hai chữ chọi gà, một khi dấn vào trường đấu dù muốn hay không dân chơi phài làm quen và hiểu rõ một số từ lóng như sư kê, nài gà (huấn luyện gà), cá gà (dân bắt độ), thuốc gà (nôm na là đầu độc gà của đối phương)…

Thường thì những tay đá gà chuyên nghiệp luôn ăn cánh với một tay thuốc gà lành nghề. Với con cào cào, châu chấu, con giun đất tẩm diêm sinh, thuốc phiện hoặc ống sinh lanh chứa nước mã tiền ,hoặc một độc tố nào đó tay thuốc gà sẽ trà trộn vào đám đông kính đáo cho con gà của địch thủ ăn hoặc uống đồ độc và rồi sau đó, chỉ việc ngồi chờ lãnh tiền gặp những sới bạc lớn lắm khi dân thuốc gà trúng đậm khi được thưởng cho hàng triệu đồng… còn người cá độ gà bị thua thì tan cửa nát nhà.

Chọi gà là một thú chơi dân gian vừa mang tính giải trí, vừa gắn chặt tinh thần đoàn kết cộng đồng đã từng có sức sống trong thời gian dài trong các hội làng xưa. Nhưng càng về sau, thú chơi này đã bị những tay cờ bạc chuyên nghiệp làm cho biến tướng bằng những trận đỏ đen, tiếc thay!

LAI TẠO và CHỌN LỰA GÀ MỒI HAY

Công việc đã xong, giờ đây tôi khá rãnh rỗi nên có chút chia sẻ cùng anh em ít kinh nghiệm như đã hứa lúc còn ở bên “TẢN MẠN VỀ GÀ RỪNG”. tui không dám nói là “phương pháp...” mà chỉ nói là “cách...” tức là những điều tui nói cho các bạn nghe chỉ là truyền lại kinh nghiệm chứ không phải là một cách thức khoa học. tui biết còn rất nhiều ACE là cao thủ hoặc đại cao thủ còn lẫn quất chốn “giang hồ” nào đó mà chưa lộ diện, mong các bạn bổ sung thêm vào Topic đơn sơ này để cho kiến thức về gà rừng của chúng ta ngày càng được cộng thêm. E hèm... là như thế này...
[ATTACHMENT NOT FOUND]
1. Thuần dưỡng.
Gà rừng bản tính nhút nhát, hơn nhiều loài chim hoang dã khác thế nên công việc thuần dưỡng gà rừng cũng là một thử thách, khó khăn cho người chơi. Nếu gà con được ấp nở ở nhà thì dạn người hơn, đó là nhờ baba mà mama của chúng dạn người nên chúng tưởng con người là con có thể chơi được mà không bay nhảy tán loạn. Tuỳ theo gà bắt ngoài thiên nhiên về hay là gà được ấp nở ở nhà mà cách thuần hoá có đôi chút khác nhau.
a. Đối với gà nuôi ở nhà.
- Bạn đừng tưởng rằng gà rừng nuôi từ nhỏ thì sẽ dạn người nhé! Không có chuyện đó đâu, nếu có thì là dạn người hơn so với gà rừng ngoài thiên nhiên thôi. Vì bản năng của gà rừng rất lớn nên nó không bao giờ dạn người được nếu không tập cho nó dạn người. Thường thì khi còn nhỏ bạn phải tập cho nó dạn dần, vì đây là lúc dễ tập nhất. Cách? Lúc cho đàn gà mới nở ăn bạn không nên ném thức ăn vào đấu cho tụi nó ăn rồi mặc xác tụi nó, mà bạn hãy ngồi cạnh chuồng gà (vì 4 tuần đầu sau khi gà nở không nên thả rông, gà mẹ ưa bay nhảy gà con theo không kịp hoặc cố theo->mệt->chết) lúc gà mẹ và gà con ăn. Làm như thế để ngay từ nhỏ gà con quen dần với sự có mặt của con người, làm cho chúng nghĩ “con người là con tốt đẹp” (mặc dù không phải vậy ^-^). Qua tuần thứ 5, gà con đã cứng cáp, đầy đủ lông thì nên thả rông, để cho gà mẹ dẫn đi; đến giờ cho ăn các bạn nên cho gà mẹ ăn trên tay (nếu gà mẹ dạn cỡ đó) hoặc cho bầy gà ăn dưới chân, ngay cạnh bạn ngồi như thế gà con sẽ rất dạn sau này. Để làm được việc đó bạn không nên cho gà ăn quá no, để cho gà mẹ và gà con đói ắt hẳn bạn sẽ đạt được mục đích. Gà mái thì không cần phải tập quá dạn để làm gì, ta chỉ cần tập cho gà trống để chơi thôi. Khi gà bắt đầu học gáy cũng là lúc ta bắt đầu tập cho dạn, tuy nhiên nên tập thưa thôi, đợi khi nào gà thay đầy đủ lông ta mới tập siết hơn. Cách? Đơn giản thôi! Bạn làm 1 cái khoen bằng dây nylon và đeo vào 1 chân của con gà, sau đó dùng 1 đoạn dây nylon ngắn-khoảng 20-30cm cột 1 đầu vào khoen trên chân gà, 1 đầu cột vào nơi mà ta thường qua lại để cho gà dạn người hơn. Khi cột dây gà không thoát ra được sau này các bạn để bất kỳ ở đâu con gà sẽ đứng mãi ở đó. Xin lưu ý cho: NÊN NHỐT TẤT CẢ CÁC CON GÀ TRƯỞNG THÀNH KHÁC KHI CỘT CON GÀ MÀ TA MUỐN TẬP CHO DẠN, nếu không thì con gà bạn muốn tập dạn sẽ trở thành bia cho các con gà khác bắn. Lúc cột dây bạn nên ôm gà và vuốt ve nó, sờ đầu nó, vò lên mồng gà, tai gà, đặc biệt gà rất thích được vò tích và gãi lên gò má. Hãy làm cho con gà thấy thích thú bạn. Ngoài ra thức ăn luôn là chiêu hữu hiệu nhất, bạn nên cầm mồi tươi trên tay và chìa cho gà ăn. Đừng thương gà quá mà cho nó ăn no, nó sẽ không chú ý gì đến miếng mồi của bạn đâu. Sau vài lần gà sẽ dạn dần, cứ kiên nhẫn đến khi nào bạn lại gần mà nó không giựt dây chạy xem như bạn đã thành công. Thời gian gà bắt đầu thay lông ta nên cột gà 2-3lần/tuần còn lại thì thả gà ra để cho nó kiếm mồi, như thế bộ lông mới đẹp hết cỡ được. Sau khi thay lông xong thì có thể cột bao nhiêu tuỳ bạn.
b. Đối với gà bắt được từ thiên nhiên.
- Nếu lượm được trứng, bạn nên để cho gà mái rừng hoặc gà mái lai rừng ấp vì kích cỡ trứng tương đồng với kích cỡ trứng của con gà ấp, điều này có ý nghĩa trong việc bảo đảm gà mái ấp không xơi trứng gà rừng mà bạn may mắn lượm được. Phải hi sinh ổ trứng đang ấp hoặc cho ấp ở điều kiện khác như là ấp máy hoặc chuyển sang một ổ khác nếu ổ trứng đang ấp có giá trị, vì nếu để chung thì trứng sẽ không nở cùng ngày vì ngày ấp khác nhau. Sau khi nở gà con sẽ được gà mẹ dẫn đi ăn như thường và bạn hãy tận hưởng sự may mắn của mình mặc dù người ta nói “lụm chứng gè zừng lè xui xẻo”<- chắc tại tốn lúa đấy mà! ^-^!!
- Nếu rượt bắt được gà con, bạn hãy kiếm vài con gà con cùng cỡ với nó rồi nhốt chúng vào cái lồng, dùng vải che kín 3 phía lồng nhốt để tránh cho gà con bị tổn thương, trừ phía trước lồng ra vì để cho thoáng khí và gà thường không tông về phía này. Bạn cần bổ sung ánh sáng đèn để sưởi ấm vào ban đêm nếu như trời lạnh. Bạn cho gà con ăn cám gạo, hoặc cám chim (loại hạt nhỏ) trộn với tấm gạo, nếu có ít sâu, cào cào thì càng tốt. Khi gà con ăn mạnh, ít tông lồng thì bạn chắc chắn có gà để chơi rồi. Nếu qua 15 ngày mà gà con vẫn ăn uống, nhanh nhẹn thì chắc chắn sống rồi.
- Nếu bắt được gà trưởng thành thì dễ hơn tíu, vì sức khoẻ gà lớn ổn định hơn gà con. Nếu bắt được gà mái thì cho ở với gà trống, gà trống thì cho ở với gà mái, như thế chúng mới không choảng nhau; gà mới bắt được sẽ bắt chước gà đã nuôi ở nhà mà biết chỗ ăn, chỗ uống và ít sợ người hơn là nhốt chúng riêng lẻ. Thức ăn và thời gian “thử thách” cũng như gà con, riêng thức ăn thì thay vì tấm gạo ta cho vào gạo lức. Tuy nhiên Gallus khuyên bạn chỉ nên thuần dưỡng những con còn tơ (cựa chưa nhọn, cựa ngắn hơn 1,5Cm) vì gà già các bạn khó thuần, mà nếu có thuần thì cũng gần 1 năm sau mới chơi được=>con gà mà bạn có già-màu lông không được đẹp, không siêng gáy như gà tơ, mau chết<-do tuổi tác. ^-^!
Sau khi hoàn thành các bước trên các bạn tiến hành tập dạn cho gà như cách tập cho gà ấp nở tại gia.

2. Nuôi.
a. Điều kiện nuôi.
- Tuỳ điều kiện của mỗi người, tuỳ giai đoạn và nguồn gốc của con gà mà ta có thể có cách nuôi khác nhau. Ta có thể thả rông nếu vườn rộng hoặc nhốt chuồng nếu diện tích hẹp.
+ Thả rông: Khi gà con > 4 tuần tuổi thì ta mới nên thả rông. Còn gà trống và gà mái thì ta thả rông thoải mái, cho chúng kiếm ăn như thế gà mới đủ chất và bộ lông mới đẹp được. Cần lưu ý: Không nên thả những chú chó, mèo có tật rượt đuổi gà ra vì như thế gà sẽ rất nhát dẫn đến bị sụt giảm thể lực, bị thương hoặc gãy lông; nên nhốt cách ly những con gà chống nhau để chúng không đá nhau=>hư gà; không được rượt đuổi gà, ném cây, chọi đá vì gà rừng rất khó tập cho dạn nhưng rất dễ bị làm cho giác người.
+ Nuôi nhốt: Nên tạo đặt chuồng gà ở nơi thoáng đãng nhưng tránh gió bấc, nơi gà ở nên là nơi cao ráo vì gà rừng nói riêng và các loài chim nói chung không thích nước cho lắm (trừ một số loại sống, tìm mồi ở môi trường nước). Tuỳ theo số lượng, kích cỡ, giới tính mà ta có thể làm chuồng khác nhau nhưng càng rộng thì càng tốt, riêng đối với gà rừng mới bẫy được thì nên nhốt ở chuồng càng chật càng tốt, đặt chuồng ở nơi vắng người và phải bọc vải quanh chuồng để tránh cho gà bị thương khi tông vào chuồng.
b. Thức ăn.
- Đối với gà mới bẫy được tui đã trình bày phần trên rồi.
- Đối với gà nuôi ở nhà thì: Gà con-ta cho ăn tấm gạo+cám+rau xanh băm nhỏ+ ít mồi tươi băm nhỏ. Gà từ 3 tháng tuổi trở lên ta có thể cho ăn thêm gạo lức và lúa, mồi tươi thì không cần phải băm nhỏ nữa. Đặc biệt lưu ý gà mái đi đẻ và gà trống lúc thay lông. Khi các bạn thấy mặt gà mái bắt đầu đỏ tươi các bạn nên bổ sung Canxi cho gà bằng cách giã nát vỏ trứng, xay nhuyễn vỏ sò, ốc trộn vào thức ăn cho gà mái ăn, cho thêm mồi tươi như cá biển, thịt cho gà nữa. Như thế gà con nở ra mới thêm phần khoẻ mạnh và gà mái không mất sức. Lúc gà mái ấp bạn cũng nên quan tâm cho ăn đầy đủ để gà mái không bị suy, như thế mới giữ mái lâu bền được. Đối với gà trống lúc thay lông-bạn nên cho gà ăn thật nhiều mồi tươi vì lúc này gà trống rất mất sức, thức ăn tốt nhất theo tôi là thịt heo mỡ nhiều nạc ít, mỗi ngày cho ăn 3 miếng bằng ngón tay út là tốt rồi. Không nên cho gà ăn nhiều, không tốt cho hệ tiêu hoá của nó. KHÔNG NÊN CHO GÀ ĂN THỨC ĂN CÓ NHIỀU BỘT MỲ hoặc cám tổng hợp vì gà sẽ rất giòn lông, lông không dẽo=>dễ gãy. Có 1 cách để cho gà thay lông nhanh chóng, đó là khi thấy gà bắt đầu rụng lông ta cho gà nhịn khát 1 ngày, rồi ngày sau cho nhịn ăn 1 ngày. Làm như thế 3-5 lần gà sẽ rụng lông một lượt chứ không rụng lông dần dần, cách này tuy giúp ta nhanh chóng có gà chơi nhưng theo tui thì không nên. Vì làm như vậy là ép gà, gà sẽ mau cỗi và bộ lông sẽ không đẹp bằng để cho gà rụng lông tự nhiên.
Riêng gà nhốt lồng, chuồng các bạn nên bổ sung cát, sạn, sỏi nhỏ trong chuồng cho gà ăn như thế gà mới dễ tiêu hoá.

3. Lai tạo và chọn gà mồi hay.
Gà rừng rặc rất khó nuôi và rất khó sinh sản, nếu không yêu thích hoặc thích nuôi làm cảnh hoặc kinh doanh hoặc nuôi vì lý do đặc biệt gì đó (như người yêu gửi nuôi chằng hạn! Hehe! <-Có không ta?) thì không nên nuôi gà rừng rặc. Mỗi năm gà mái chỉ đẻ 2 lứa, mỗi lứa từ 5-6 trứng nên khó nhân giống, tuy nhiên cái gì khó mà ta làm được mới đáng nói. Dân chơi gà thì thích gà rừng rặc nhưng đối với dân bẫy gà thì sở hữu được 1 chú gà mồi chiến mới là đáng nói. Gallus hôm nay chỉ đề cập đến việc lai tạo và chọn lựa gà mồi hay, coi như phục vụ cho anh em bẫy gà vậy. Nói thế thôi chứ nhân giống gà rừng không khác các loại gà khác là mấy, chủ yếu là ta quan tâm hơn chút là ổn thôi mà!

a. Lai tạo:
- Chọn giống: Ta có thể lai gà rừng với gà Ác hoặc lai gà rừng với gà Tre thậm chí là gà Kiến (gà ta-miền Nam, gà Ri-miền Bắc) để cho ra con gà mồi. Sở dĩ người ta làm vậy là để cho con gà mồi có hình dáng tương đồng (nhỏ con và màu lông tía) với gà rừng, như thế gà rừng bỗi mới nhảy bẫy được; dạn người-dễ thuần. Ưu điểm khi lai với gà Ác là hay gáy, nhược điểm là chân có 5 móng và có lông ở chân, màu lông khó chuẩn; với gà kiến là hay đập cánh tuy nhiên kiểu mồng, màu chân và dáng dấp thường hay khập khiểng với gà rừng.
Sau khi lai tạo Gallus thấy ta nên lai với gà Tre (Tía chân xanh) nhất vì gà tre nhỏ con, dáng dấp, màu chân giống với gà rừng hơn tất cả các loại gà còn lại.
Tiếng gáy là yếu tố quyết định đối với một con gà mồi hay, tiếp theo là khả năng thúc-đập cánh+lượt gáy+điệu bộ. Vì thế để chọn được gà mồi hay ta cần lưu ý đến bố, mẹ. Bố hoặc mẹ có thể là gà rừng và con còn lại là gà Tre, gà xxx (xin cho phép tui trình bày gà Tre không thôi để khỏi dài dòng). Tốt nhất nên chọn con gà mái là gà Tre, muốn chọn gà mái hay ắt ta phải xem xét đến con gà trống cùng lứa đó, nhất thiết con gà trống cùng lứa với con gà mái phải là con gà có giọng gáy ồ, trầm nhưng đứt quãng, khi gáy hay đập cánh, hay cúi tục và hay bươi. Khi con gà trống cùng lứa có những tố chất đó thì con gà mái ít nhiều cũng mang trong mình một vài tố chất như vậy. Gà mái nên là gà tía chân xanh, nhỏ con nhưng khoẻ, bầu đít sa. Có câu “Chó giống cha, gà giống mẹ” đủ để ta làm cơ sở mà có thể tin rằng sẽ có gà mồi hay từ con mái này. Khi chọn được gà mái ưng ý rồi thì ta cho gà trống rừng đạp mái với con mái này. Lưu ý: NHẤT THIẾT PHẢI NHỐT TẤT CẢ CÁC CON GÀ TRỐNG CÁC LOẠI KỂ TỪ KHI MẶT GÀ MÁI ĐỎ CHO TỚI KHI GÀ MÁI ẤP “để tránh trường hợp gà con không biết cha của nó” ^^! Vì như thế thì uổng công ta chọn giống lắm.

b. Chọn gà mồi hay.
- Lông: Tía mật (đỏ đậm)-những con này sức bền, chịu đứng ngoài nắng gáy mà không sợ mệt.
- Chân: Chân xanh vỏ đậu hoặc xanh chì.
- Mồng: Không quan trọng nhưng tốt nhất là mồng cờ.
- Dáng: Nhỏ gọn-càng nhỏ con càng tốt, cánh luôn xoè, thả xệ xuống đất.
- Ghim đít (phần xương hai bên hậu môn): Ghim đít càng khít hóc môn sinh dục trống càng mạnh mẽ-sau này gà sẽ mau dậy gà, không rót khi đi bẫy.
- Phong thái: Gà hay tục, hay bươi, lúc đi ưỡn ngực, vai cao-cuống đuôi thấp.
- Tiếng gáy: Bắt buộc lần lượt là: Giọng phải ồ, trầm -> tiếng gáy phải đứt quãng -> Gáy nhiều, khoảng cách về thời gian giữa tiếng gáy trước với tiếng gáy sau càng ngắn càng tốt.

Trên đó là chút kinh nghiệm của tui. Mong các bạn đóng góp thêm./.
Tác giả: LOIMAST (www.tuoitredaklak.com)

gà nòi trong lịch sử và sinh hoạt
Phần I
[ATTACHMENT NOT FOUND]

Gà nòi trong lịch sử và sinh họat.
Muốn hiểu rõ hơn về truyền thống đá gà tại Việt nam thì cần phải hiểu thấu đáo chữ "Nòi" trong văn chương bác cổ. Chữ "Nòi" được dùng cách đặc biệt để nói về truyền thuyết xuất xứ của người Việt ngày nay. Bốn chữ "Nòi Giống Tiên Rồng" mang một ý nghĩa sâu đậm về nguồn gốc và bản sắc dân tộc. Truyền thuyết "Tiên Rồng" được dùng để nói đến người Việt ngày nay là hậu duệ của "Cha Rồng" và "Mẹ Tiên" một giòng dõi có một không hai trong lịch sử nhân loại. Có nhiều điểm tương đồng khi nói đến giống Linh vật như rồng và gà nòi. Rồng là một Linh vật có những đặc điểm nổi bật như sức mạnh vô song, dũng cảm trước kẻ thù và không chịu khuất phục. Gà nòi cũng có những đặc tính tương tự nhưng rồng chỉ xuất hiện trong truyện hay truyền thuyết của văn chương nên gà nòi có thể nói là loài vật mang nhiều đặc tính như loài Linh vật nhưng lại rất gần gũi với con người. Có thể đó là một trong những lý do mà người Việt ưa thích nuôi gà nòi.

Trong lịch sử nước nhà, dân tộc Việt luôn luôn nổi dậy để chống bạo quyền và ngoại xâm không chịu khuất phục trước sức mạnh của ngoại xâm. Sự bất khuất và dũng cảm của dân Việt có những điểm tương đồng với sự bất khuất và dũng cảm của gà nòi. Nếu không kể đến rồng là biểu tượng trong tưởng tựơng thì có thể nói gà nòi là biểu tượng hoàn hảo nhất cho sự dũng cảm và bất khuất của dân Việt. Những người mê gà nòi là những người có những tánh nét đặc biệt hiếm có. Ngay cả những tay mê gà ở Mỹ cũng tự xem mình thuộc thành phần "special breed", (loài đặc biệt.)

Trong thời gian dịch cúm gà hoành hành tại Việt Nam vào năm 2003, chính quyền đã tịch thâu và hủy diệt một số gia cầm rất lớn nhằm chận đứng bệnh dịch có thể lan tràn ra những vùng khác. Có những người yêu gà nòi đã bất bình thốt lên: "Gà nòi còn, nước Việt còn. Gà nòi mất, nước Việt mất". Câu nói này nói lên tinh thần bất khuất của gà nòi trong mỗi người dũng sĩ Việt Nam mà gà nòi là biểu tượng thực tế. Một khi lòng dũng cảm đấu tranh của con người mất đi thì tổ quốc của họ cũng sẽ bị mất.

Mặc dầu được dựa trên một thành ngữ đã có sẵn và thay đổi hai chữ “tiếng Việt” thành hai chữ “gà nòi” trong câu "Tiếng Việt còn, nước Việt còn, tiếng Việt mất, nước Việt mất" nhưng nếu xem lại lịch sử nước nhà trong quá trình dựng nước và giữ nước, Việt Nam đã đánh bại nhiều kẻ thù có khả năng về quân sự và nhân lực gấp bội lần. Những dũng tướng điều binh góp phần để bảo vệ giang sơn gấm vóc được biết trong lịch sử Việt Nam như Lê Văn Duyệt, Nguyễn Nhạc là những người am tường về cách nuôi cũng như thú chơi đá gà. Đặc tính can đảm của gà nòi có thể nói phần nào ảnh hưởng đến cá tính và gây phấn khích trong cuộc chiến nhưng nếu gà nòi bị tuyệt chủng hay mất đi thì tinh thần chiến đấu và sự hứng thú của người trong thời thế cũng bị ảnh hưởng ít nhiều.

Trong nghệ thuật gà nòi, các tay chơi mới vào nghề tỏ sự kính trọng và khâm phục đến các sư kê và lớp đàn anh trong nghề lâu năm là một trong những đặc tính ‘bất di bất dịch’ trong võ thuật và truyền thống chơi gà nòi của người Việt Nam. Người chủ kê chỉ được các tay chơi gà biết đến nếu con gà lập được công trạng. Qua kinh nghiệm và cách săn sóc luyện tập mỗi một con gà nòi ra trường đều mang niềm tự hào cho người chủ kê. Các tay chơi gà thường bỏ nhiều thời gian chăm sóc gà nòi và đôi khi dẫn đến sự ham mê thái quá. Khi nghe tiếng một con chiến kê tài giỏi thì dầu xa xôi đến đâu cũng tìm đến và nài mua cho bằng được. Người chủ kê mà có một con chiến kê quý thì ngoài vấn đề tiền bạc bỏ ra, chủ kê còn giành nhiều thời gian để chăm sóc cho con gà của mình và đến nước này thì vai trò có thể đảo ngược lại và không biết người làm chủ gà hay gà làm chủ người.
Người Việt Nam và các dân tộc Á Châu nói chung không muốn mất mặt cho dù bằng một lý do nhỏ nhặt nhất, trong lãnh vực này thì không kể sang hèn, giầu hay nghèo đều như nhau. Từ đặc tính văn hóa cổ truyền này, Đạo Kê được thành hình và ra đời. Nó là văn hoá của giưới thượng lưu biết chữ vì họ phải thông suốt những tài liệu đá gà đựơc viết bằng Hán văn hoặc Hán Việt như Kê Kinh. Kinh sách và tài liệu qúy báu thừơng chỉ đựơc lưu truyền giữa những giưới thượng lưu và có tính cách bí truyền không thoát ra cho người ngoài.

Những người trẻ tuổi chập chững bước vào thú chơi đá gà thường "tầm thầy học đạo" trong quan hệ sư phụ và đệ tử. Đối với một sư kê thì nỗi sung sướng và tự hào lớn nhất của họ là khi dòng gà của mình ra trường đá thắng một con gà lừng danh khác đã có tên tuổi trên chốn giang hồ. Những trận gà "để đời" như thế được kể lại và truyền miệng trong giới mộ điệu, tên tuổi của họ được nhiều người nể nang và biết đến.

Các sư kê thường giữ dòng gà riêng cho mình và không muốn thất thoát ra ngoài, đây là lý do tại sao gà mái gốc không được bán ra. Họ lo ngại khi dòng gà lọt ra ngoài sẽ giúp cho các đối thủ khám phá ra thế đá riêng của giòng gà đó và tìm cách khắc phục. Câu thành ngữ của ông bà ngày xưa “Biết người biết ta, trăm trận trăm thắng” không những chỉ áp dụng trong binh nghiệp mà còn được áp dụng trong phép đá gà. Các dòng gà nổi tiếng vô địch thường vô gía và không thể nào mua cho dù ngay cả từ bạn bè thân.

Ngày nay người Việt Nam vẫn tổ chức các buổi thi đá gà vào những dịp Tết đầu năm để giữ tập tục cổ truyền của cha ông. Các nông gia trong làng mạc cũng thường tổ chức những buổi đá gà để giao lưu và phát triển dòng gà của mình.
Gây Giống và Tuyển Chọn
Cách thức nuôi gà nòi đòi hỏi nhiều công phu. Một cẩm nang trọn bộ về cách săn sóc và tuyển lựa gà nòi là một đề tài sâu rộng mà bài viết này không thể đề cập hết được. Tài liệu này chỉ trình bày những điểm căn bản để cho quý độc giả có một hiểu biết khái quát về gà nòi và những phương pháp ứng dụng sẽ được đề cập đến trong những phần sau.

Gây Giống.
Những con gà mái gốc vừa bền vừa dữ cộng với một số đặc tính trổi vượt khác về ngọai hình và diện mạo như đầu mỏ, trường đòn, vai vóc và sâu lườn sẽ được tuyển chọn. Gà mái gốc được chọn trong khỏang từ 1 đến 6 năm tuổi. Gà trống để đổ dòng là những con đã có thành tích vẻ vang ngoài trường gà, ít nhất là đã ăn từ 2 độ trở lên. Tuổi từ 1 năm rưỡi đến 5 năm và thuộc dòng gà khác. Thời gian để thả gà phối giống là từ cuối tháng Mười Hai trở đi cho đến đầu tháng Giêng. Các phần dinh dưỡng cao được thêm vào khẩu phần của cặp gà giống gồm có rau, trái, thóc lúa, các hợp chất vôi và tôm tép hay cá. Các dinh dưỡng này thường được vỗ cho gà khỏang 1 tháng trước khi cho chúng phối giống. Gà sẽ bắt đầu ấp và nở vào đầu mùa Xuân.
Vòng lọai đầu :
Cách thức lọai gà trong vòng này tùy thuộc vào mỗi kinh nghiệm riêng của các sư kê. Tuy nhiên dựa theo “Kê Kinh”, một số các sư kê đã lọai bỏ gà con vào lúc 2 tháng tuổi nếu những con gà con này có vảy xấu. Có khỏang chừng 13 vảy xấu để các sư kê dựa vào đó để “xem gà xét vảy” để lọai bỏ.

Vòng lọai hai : Khi được 7 tháng tuổi, các con gà tơ sẽ phải vượt qua vòng hai. Những con bị vẹo lườn, vẹo cổ, và hở xương ghim (xương chậu bên dưới gần hậu môn) sẽ bị lọai bỏ.

ChuẩnBịHớtLông

Như đã trình bày; có nhiều lọai gà đòn khác nhau do đặc tính di truyền riêng của mỗi dòng. Có lọai gà nòi ít lông và trần trụi hơn lọai khác. Để chuẩn bị gà trước khi mang ra trường thì các tay chơi gà thường hớt lông đầu, lông tơ và lông dưới cánh. Thông thường thì gà nòi không cần phải hớt lông nhiều vì các phần như cổ, đầu và đùi thường trần trụi sẵn. Lông đầu và cổ của gà nòi dòn dễ gẫy nên sau nột vài lần xổ (vần) là gà thường trụi lông nơi đầu và cổ. Qúy độc giả có thể xem thêm quá trình trụi lông của gà tại đây

Đối với những loại gà có nhiều lông và cần tỉa thì các bạn có thể tỉa như sau:

Đầu – Lông đầu thường được tỉa và hớt sát để các sư kê dễ bề mổ xẻ hút máu bầm và khâu vá. Ngoài ra, sự tỉa hớt cũng giúp cho gà không bị gà đối phương núm lông để đá.

Cổ và đùi – Lông ở cổ và đùi gà nòi thường được hớt để vô nghệ và thuốc cho da gà dầy dạn chịu được những cú đá hay cào (bằng móng) của gà đối phương vào những phần dễ bị trúng đòn như cổ, đầu, đùi và ngực. Gà còn đựơc tắm nghệ để teo mỡ. Qúy độc giả có thể xem thêm công thức thoa nghệ tại đây

Lông tơ – lọai lông này mọc dưới cánh bên trong nách gà và hai phía bên hông cũng như dưới bụng gà. Khi ra trận gà được hớt lông tơ mềm để sư kê hay nài nước dễ dàng trong lúc làm nước, lau rửa làm gà mát gà vì thời tiết vào những tháng gần Tết bắt đầu nóng, hơn nữa sẽ không làm gà thấm nước vào lông khó bay nhảy trong lúc thi đấu.

Lông ngực – Phần lông ở ngực thường được giữ nguyên không hớt.
Các Phương Pháp Tập Luyện
Đi hơi: Phương pháp này còn được gọi dưới nhiều tên khác như vần hơi, xoay hơi, xổ hơi, quần hơi v.v,… gà tơ vào khoảng 7 hay 8 tháng tuổi trở lên là bắt đầu vào việc tập luyện. Gà được bịt mỏ và cựa (nếu có) và chỉ có thể dùng cổ để xoay trở đối phương vì không dùng mỏ để cắn, ghịt gà khác để ra đòn. Phương pháp này giúp gà quen dần với sức chịu đựng, bền sức và giúp chủ kê khám phá ra tính nết và nước đá của gà nhà nếu nó thiện nghệ một mé hay hai mé khi xoay trở.

Chạy Lồng:
Xem hình bên. Quý độc giả có thể xem thêm phim video tại đây (Kích cỡ 2 MB)
Một con gà mồi sẽ được nhốt trong một cái bội tre, phía bên ngoài chụp thêm một cái bội tre lớn hơn để gà không thể mổ hay cắn lẫn nhau. Con gà bên ngoài sẽ chạy quanh bội gà vì tức khí và muốn tìm cách chui vào bên trong gặp đối thủ. Phương pháp này có thể tập luyện cả giờ và giúp cho gà phát triển bắp thịt nơi đùi và chân.
Vô Nghệ: Tất cả gà chuẩn bị ra trường đều được vào nghệ có pha lẫn với các vị thuốc để giúp cho phần da lộ ra không những mau đỏ da thắm thịt mà còn giúp cho lớp da được chai sạn lại để chịu đòn.
Dầm cán: Chân gà được ngâm vào một dung dịch thuốc pha với nước tiểu hay muối để giúp cho chân gà săn chắc lại. Có thể ngâm chân gà ngày hai lần sáng và tối mỗi lần 30 phút. Phương pháp này giúp cho các ngón chân và quản gà rắn chắc khi ra đòn đá đau và chắc hơn
Quần Sương: Các sư kê tin rằng sương buổi mai tinh khiết giúp cho gà khỏe mạnh trong lúc tập luyện. Mỗi sáng khi gà cất tiếng gáy đầu tiên là gà được thả ra sân sớm trong lúc trời còn đang tờ mờ để vươn vai, đập cánh gáy đi lại trong sân khi sương chưa tan.
Om: Gà được tắm rửa và xông hơi hằng ngày bằng khăn ấm với một nồi nước nấu bằng các vị thuốc Nam như trà xanh, gừng, ngải cứu, v.v,… để gíup gà khỏe mạnh.

Xổ: Gà được cáp với gà cùng chặng, cùng tuổi để “đá thử sức” và tập cho quen dần với cách giao nạp, nhập trận thế và cách làm nước của sư kê. Mỗi lần xổ gà thường là một đến hai hiệp.
Gà nòi có bộ xương rất lớn do đó muốn gà phát triển đúng mức cần phải có thời gian và đủ kiên nhẫn để gà lớn lên một cách bình thường. Trung bình vào một năm tuổi (12 tháng) là lúc gà đã cứng cáp và bắt đầu vào chương trình tập luyện chuẩn bị cho việc ra trường. Sau 6 tháng áp dụng những phương pháp huấn luyện trên, khi được 1 năm rưỡi (18 tháng) là gà đã rắn chắc như một thỏi sắt toi luyện và có nội lực và ngọai hình sung mãn sẵn sàng ra trường đụng gà khác. Các sư kê dầy dạn kinh nghiệm thường nuôi và tập luyện gà đúng độ mới mang ra thi đấu, trong khi các tay chơi gà trẻ tuổi không có nhiều kinh ghiệm và háo thắng hay ép gà đá non chưa đủ lực thường chịu thảm bại dưới tay các bậc đàn anh trong nghề.
Cáp ĐộCách cáp độ gà ở Việt Nam rất khác nhau tùy theo từng địa phương. Tài liệu này không có đủ dữ kiện để phân tích chi tiết về sự khác biệt giữa các trường gà đang sinh hoạt đều đặn tại các miền Bắc, Trung và Nam. Những chi tiết trình bày trong tập tài liệu này được thu thập tại một số trường gà tiêu biểu và có thể không hoàn toàn đúng cho từng miền hay những trường gà cùng một địa phương.
Tại miền Nam Việt Nam, trước năm 1975, (Năm 1975 đánh dấu một giai đoạn lịch sử Việt Nam khi chính quyền miền Nam mất quyền kiểm soát miền Nam về chính quyền miền Bắc. Cuộc chính biến này đã thay đổi nhiều trên đất nước và thú chơi đá gà cũng không thoát khỏi những thay đổi về cách thức và luật lệ sau năm 1975.) các tay chơi đá gà thường không dùng cân để cân trọng lượng của gà. Tuy nhiên, cũng có sới dùng cân, tỷ như sới gà của cựu Phó Tổng Thống Nguyễn Cao Kỳ thì có dùng cân khi qua cổng.
Thường thì các tay chơi gà định lượng con gà đối phương bằng cách dùng mắt quan sát để cáp độ. Những tay cáp độ gà sẽ mang gà ngồi vào bồ (vòng) có nơi đào lỗ sâu xuống đất để làm đấu trường, để so kè chiều cao và bề ngang của lưng gà để bắt chặng. Mỗi trường đá gà có những luật lệ riêng do chủ trường gà đặt ra. Có nơi cho phép chủ kê được đụng chạm, rờ tay trên con gà đối phương. Có nơi cấm không cho vì lý do an toàn cho gà của khách mang đến.
Trong những nơi cho phép chủ kê được phép lấy tay để đo lưng con gà đối phương để đoán chừng "mấy phân xương" lưng, còn được gọi là "cái ngang" tức là chiều ngang của lưng gà. Những nơi không cho phép đụng chạm gà đối phương thì chủ kê phải dùng mắt để phỏng đoán chiểu ngang cũng như cân nặng của con gà kia. Trong trường hợp này chủ kê có quyền yêu cầu chủ kê phía bên kia kéo cánh xuống để quan sát kích thước lưng của con gà đối phương. Chiều cao của hai con gà được xem xét rất kỹ, thường thì hai con gà được chủ kê đâu lưng lại để so kè chiều cao và chiều ngang của lưng gà.
Chủ trường sẽ đóng góp ý kiến thêm về cáp chặng để cho có độ gà đá. Gà có chiều cao hơn thường có lợi thế khi ra đòn, do đó các tay chơi gà có câu "một phân vai bằng hai phân xương"; có nghĩa nếu con gà có 2 phân (2cm) lớn chiều ngang hơn vẫn không bằng con gà tuy kém 2 phân ngang nhưng hơn 1 phân về chiều cao. Tuy nhiên trong vấn đề cáp độ, hai đơn vị đo lường về chiều cao và chiều ngang như thế bù qua xớt lại thì vẫn được coi là đồng chạng gà và có thể cáp độ được.
Một phương pháp khác được gọi là "vô tay". Vô tay là thủ thuật dùng tay để nâng dưới lườn con gà đối phương lên để ướm chừng sức nặng. Các sư kê có kinh nghiệm có thể đoán chính xác trọng lượng con gà trên tay bằng cách này. Khi vô tay, sư kê cũng có thể đoán biết được thêm về gân cốt và quá trình toi luyện của gà cũng như sức chịu đựng của nó. Thí dụ như một con gà có lườn dài và sâu hình chữ V ( như lườn tàu đi biển) là loại gà có sức chịu đựng đứng trường bền bỉ. Nhưng phép vô tay không phải trường gà nào cũng cho phép. Sự cẩn trọng này rất cần thiết để đề phòng những kẻ ma giáo áp dụng xảo thuật điểm huyệt hãm hại gà đối phương trong lúc vô tay. Thường thì phép vô tay chỉ được áp dụng ở những trường gà mà mọi người đều là bạn bè thân quen. Trong những trận gà ăn thua lớn phương pháp "vô tay" không được áp dụng.
Luật Trường Gà
Miền BắcLuật trường gà khác nhau tùy địa phương. Kế bên là bản nội quy trường gà của sới Yên Sở, miền Bắc Việt Nam.
Ở sới Yên Sở, mỗi hiệp đấu được ấn định là 15 phút. Nghỉ và làm nước là 5 phút. Không có giới hạn mỗi độ gà là bao nhiêu hiệp. Số hiệp của độ gà có thể được thỏa thuận giữa hai chủ kê. Các chi tiết như khớp mỏ, chắp lông, may mắt v.v. có thể khác biệt giữa các trường gà.
Miền TrungỞ tại tỉnh Bình Định, mỗi một hiệp (ôm) được ấn định là 20 phút. Gà ra hiệp làm nước cho nghỉ 5 phút. Gà nòi ra trường cáp độ được phân loại theo sức nặng như sau :
- Hạng nặng - trên 3.5 ký
- Hạng trung - từ 3 đến 3.5 ký
- Hạng nhẹ - dưới 3 ký
Các trận đá gà thường được tổ chức vào dịp trước Tết và tiếp tục cho đến tháng Tư.
Miền NamTại Sài Gòn, mỗi hiệp là 15 phút, làm nước nghỉ cũng 5 phút như các nơi khác. Các tay chơi gà thường dùng chữ "chặng" (đọc trại thành chạng) để phân loại gà thành 3 cỡ như sau :
- Chặng Nhất: trên 4 ký.
- Chặng Nhì: từ 3 đến 4 ký
- Chặng Ba: dưới 3 ký.
Trong khi phép phân chặng và cáp độ của gà đòn rất cầu kỳ và tốn thì gìơ thì phép cáp độ của gà cựa đơn giản và nhanh chóng hơn nhiều. Các tay chơi gà cựa thường dùng cân để cân trọng lượng của cả 2 con, vừa nhanh vừa giản tiện. Thường thì gà được cân tại nhà và cả hai bên đều đồng ý cáp gà qua điện thoại hay bằng miệng tại quán cà-phê hay các quán ăn rất nhanh chóng trước khi mang gà đến điểm hẹn để xem lại lần chót trước khi vào độ. Nếu cả hai bên đồng ý họ sẽ mang gà đến một điểm hẹn khác được dùng làm trường gà. Trận chiến kết thúc nhanh chóng cho các trận gà dùng cựa sắt để tránh sự theo dõi và bắt bớ của lực lượng công an, cảnh sát. Trước đây những trận gà cựa đá bằng cựa thật thường được cáp tại trường gần giống như lối cáp của gà đòn nhưng sau này không thông dụng do lệnh cấm của nhà nước nên hiện nay các trận gà cựa được tổ chức tại các trường di động.
Đấu trường là nơi gà tranh tài trong những trận đá được gọi là "sới gà" (tiếng miền Bắc) hay "trường gà" (tiếng miền Nam). Các đấu trường ở miền Bắc và Trung đặc biệt dành riêng cho gà đòn. Thú vui đá gà ở Việt Nam mặc dầu vi phạm luật pháp và không được chấp nhận nhưng nhà nước cũng dễ dãi cho thể loại đá đòn.
Trước năm 1975, hầu hết các trường gà tại miền Nam đều giành riêng cho gà đòn hay gà cựa. Có rất nhiều trường gà nổi tiếng quanh vùng Saigòn, Biên Hòa, Hóc Môn,...v.v. Các đại gia giầu có ở miền Nam thường thích đá gà cựa hơn vì có kết quả ăn thua nhanh chóng. Vào giai đoạn này gà cựa thường ra trận với cặp cựa thiệt của nó. Rất nhiều câu chuyện trong các sách truyện kể lại những trận gà cựa nổi tiếng trong những vùng như Cao Lãnh, Bến Tre và Bạc Liêu.
Ngày nay, giới trẻ chơi đá gà cựa tại miền Nam thường gắn dao, căm nhọn để tranh tài cao thấp trong khi các tay chơi gà thuộc thế hệ lớn tuổi thường trung thành với môn đá đòn truyền thống.
Hội Gà Nòi Việt Nam được thành lập không ngoài mục đích bảo tồn và phát triển giống gà nòi Việt Nam và văn hoá Đạo Kê. Qúy độc giả có thể tìm hiểu và tham gia hội chúng tôi trong Diễn Đàn. Dù với kinh nghiệm và hiểu biết hạn hẹp, chúng tôi cũng sẽ cố gắng giải đáp những thắc mắc ưu tư của quý độc giả.
Mục đích chính của việc nuôi gà chọi là sử dụng con trống vào việc huấn luyện và thi đấu. Đa phần gà mái và những con trống không thành công trong quá trình tập luyện cũng như thi đấu thường được giết thịt.
Đối với gà mái, từ khi nở ra, lớn lên con nào có ngoại hình "ngố" thể chất khoẻ mạnh, tính khí hung dữ và có một số đặc điểm ngoại hình qui định phẩm chất tốt sẽ được giữ lại làm gà mái sinh sản. Chúng được kiểm định qua vài lứa, nếu sản xuất ra được nhiều gà trống đạt thành tích cao thì tiếp tục sử dụng nhân giống, nếu không đạt thì bị loại bỏ, chuyến sang giết thịt.
Đối với gà trống, con nào có ngoại hình tốt, thể chất tốt, tính tình hung hăng thì được đưa vào huấn luyện, trong quá trình này người ta tiếp tục chọn theo các tiêu chí:
- Có thể chất tốt (có khả năng chịu đòn, gan lì, luyện tập và thi đấu bền bỉ).
- Có thế đánh hay, đòn đá đẹp và hiểm.
- Có khả năng tránh đòn tốt.
Tỉ lệ gà được huấn luyện thành công và trở thành gà thi đấu là rất thấp, chỉ đạt dưới 20% so với tổng số gà trống lúc nở ra.
Phân bố
Gà chọi được nuôi từ xa xưa ở nhiều địa phương thuộc tỉnh Bình Định. Đến nay, ước tính cả tỉnh có khoảng 1000 gà trống được tuyển chọn, huấn luyện và sử dụng làm gà thi đấu ở các cấp độ khác nhau. Tất cả các huyện và thành phố đều có nuôi và tổ chức trường đấu gà, song tập trung nhất là thành phố Qui Nhơn, Tây Sơn và Hoài Nhơn.
Chơi gà chọi cũng là hoạt động giao lưu văn hoá, cho nên giống gà chọi Bình Định hiện nay không chỉ tồn tại riêng ở Bình Định mà còn phát tán ra các tỉnh lân cận như Quảng Ngãi, Phú Yên, Khánh Hoà, Gia Lai, ĐakLak.
Gà trống thi đấu đạt thành tích cao thường được bán đi nhiều nơi trong và ngoài nước.
Phương thúc nuôi gà chọi và tổ chức chọi gà ở Bình Định
Người chơi gà chọi ở Bình Định Khá đông, song phần lớn là người nuôi gà trống với số lượng ít (1 - 3 con), có một số gia đình nuôi gà mái để tạo giống. Nếu có dòng mái tốt thì họ thường giữ độc quyền, không bán con mái ra ngoài mà chỉ bán con trống.
Chọn và nhân giống
- Chọn dòng mái tốt theo ngoại hình, thể chất (thường là những con mái dữ) và đời trước cũng như đời sau của nó có nhiều con trống đạt thành tích cao. Gà mái chọn nhân giống thường là đã đẻ một vài lứa và tuổi không quá già (<6 năm tuổi).
- Chọn gà trống có ngoại hình tốt và có thành tích cao, tuổi từ 1.5 - 4.0 năm, không đồng huyết với mái đã chọn.
- Bổ sung dinh dưỡng cho gà trống và gà mái đã chọn trong suốt một tháng trước khi giao phối.
- Tiến hành ghép phối (thường là vào cuối tháng chạp và đầu tháng riêng).
- Ấp nở: theo truyền thống, người ta thường cho gà nở vào mùa xuân bằng phương thức ấp tự nhiên do bản thân gà mẹ thực hiện với một vài động tác hỗ trợ của con người. Đã có một số thử nghiệm ấp bằng máy, song lại được đánh giá là chưa thành công, thể hiện ở nhược điểm là gà lớn lên có khả năng thi đấu rất kém.
Thức ăn và dinh dưỡng
Theo truyền thống, gà chọi Bình Định được nuôi dưỡng bằng thức ăn tự nhiên dạng nguyên, bao gồm: lúa, gạo, ngũ cốc, giun, dế, động vật thuỷ sinh, côn trùng cây cỏ,.... Ngày nay, người ta sử dụng thức ăn hỗn hợp công nghiệp để cho gà con ăn ở giai đoạn theo mẹ. Sau 1.5 tháng tuổi cho thêm lúa, gạo, cơm, ngô, ếch, nhái, lươn, thịt bò, lòng đỏ trứng, rau, giá,.... khi tăng lượng lúa thì rút dần cám công nghiệp , đến khi tách mẹ thì cho ăn hoàn toàn bằng lúa. Cho gà ăn làm hai bữa vào 9 giờ sdáng và 4 - 5 giờ chiều. Riêng gà con cho ăn tự do, gà tách mẹ ngoài hai bữa chính còn tự đi kiếm ăn. Gà lớn trên 6 tháng cho ăn thêm rau, giá, xà lách, chuối sứ, cà chua, mỗi tuần cho ăn thêm 1 - 2 bữa lươn hoặc thịt bò.
* Khẩu phần ăn cho gà con tách mẹ (cho ăn tự do):
- cám gạo : 10%
- bắp : 20%
- lúa : 30%
- Cá tươi nấu chín : 20%
- Rau( muống, cải, xà lách) : 20%.
* Khẩu phần cho một gà trống thi đấu/ ngày:
- Lúa : 0.25 kg.
- Rau, giá : 0.10 kg.
- Lươn, thịt bò : 0.10 kg.
Quản lý huấn luyện gà thi đấu
- Gà con được nuôi chung cả ổ và theo mẹ đến 2.5 hoặc 3 tháng tuổi.
- Sau khi tách mẹ vẫn được nhốt chung, cho đến 4 - 5 tháng tuổi thì tách riêng trống, mái. Gà trống lúc này được nhốt riêng mỗi con một ô, không cho các con trống thấy mặt nhau để tránh mổ và đá bậy.
- Khi gà đã gáy rõ tiếng thì bắt đầu cắt lông ở các vùng đầu, cổ, ức, đùi nhằm bộc lộ da ở các vùng này. Đồng thời cắt tai, tích.
- Cho gà đá thử 1 - 5 trận, xem con nào có khả năng đá hay thì giữ lại huấn luyện tiếp, hoặc không thì bán hoặc giết thịt.
- Huấn luyện gà bằng các việc chính:
+ Quần sương: cho gà vận động vào sáng sớm hàng ngày.
+ Xát nghệ: dùng nghệ giã nhỏ, hoà với rượu, nước trà, nước tiểu trẻ con sát vào vùng da đã cắt lông trong vòng 3 tháng để cho da dày lên nhằm tăng khả năng chịu đòn và giảm thương tích khi thi đấu.
+ Dầm cẳng: trước khi thi đấu 1 tháng, gà được cho ngâm chân trong hỗn dịch: nghệ, muối, nước tiểu để cho gà được cứng chân.
- Tổ chức thi đấu:
+ Gà được phân theo 3 hạng: hạng tiểu (<3.0 kg), hạng trung (3.0 - 3.5 kg) và hạng đại (từ 3.5 kg trở lên). Các gà cùng hạng thường được thi đấu với nhau. Tuy nhiên, nếu là gà có tài nghệ cao thì chủ gà có thể cho đấu với hạng trên.
+ Mỗi trận đấu thường được tổ chức từ 01 hiệp trở lên, mỗi hiệp có thời gian 20 phút. Thời gian nghỉ giải lao giữa các hiệp đấu là 05 phút để săn sóc và hồi phục cho gà.
- Mùa thi đấu: Mùa chọi gà thường được tổ chức vào dịp Tết và Xuân, kéo dài từ tháng chạp đến tháng tư âm lịch. Sau đó, từ tháng năm đến tháng mười một âm lịch là mùa gà thay lông nên không sử dụng thi đấu được.
Đặc điểm ngoại hình
Gà chọi Bình Định có tầm vóc to lớn, xương to, cơ bắp phát triển, chân cao và to khoẻ, có cựa ngắn hoặc không có, lớp biểu bì hoá sừng ở cẳng chân dày và cứng, Gà đá bằng sức mạnh của bàn chân chứ không phải bằng khả năng đâm xuyên của cựa.
Màu sắc của lông, da
Nhìn chung màu sắc của gà chọi Bình Định đa dạng, có thể thuần màu hay đa màu trên một cá thể. Thông thường màu sắc lông phụ thuộc vào màu lông của con trống là chính, màu lông giống con trống chiếm tie lệ 50 - 60%.
* Màu lông
+ Gà có lông đen tuyền, gọi là gà ô, loại này chiếm tỉ lệ cao nhất.
+ Gà có lông đen, lông mã màu đỏ gọi là gà Tía.
+ Gà có màu lông xám tro gọi là gà Xám.
+ Gà có màu lông giống lông chim ó gọi là gà ó.
+ Gà có màu lông trắng roàn thân, gọi là gà Nhạn.
+ Gà có lông 5 màu ( đỏ, đen, vàng, trắng, xám), gọi là gà Ngũ sắc.
Ngoài ra, còn có một số có màu lông pha tạp như gà đen có chấm trắng...
* Màu mỏ:
Màu mỏ cũng có màu sắc đa dạng, thường thấy mỏ có màu trắng ngà, màu vàng, màu đen, màu xanh lợt (xanh đọt chuối).
* Màu chân:
Lớp biểu bì hoá sừng (vảy) ở bàn chân và các ngón chân gà chọi Bình Định cũng có màu sắc không giống nhau giữa các cá thể. Thậm chí, cùng một cá thể song màu sắc hai chân lại khác nhau. Thường thấy gà hai chân đen, vàng, xanh lợt, trắng, vàng đốm nâu, một chân vàng một chân đen hoặc trắng. Màu sắc cựa gà thường giống màu chân, song có con có hai cựa với hai màu khác nhau mặc dù hai chân lại cùng màu.
* Màu da:
Phần da đầu, cổ, ức, đùi và hông có màu đỏ và dày. Các phần khác như: lưng, nách, cánh lại có màu vàng hoặc trắng và da mỏng.
Tầm vóc
Gà chọi Bình Định có tầm vóc to lớn, chân cao, xương ống chân to, ngón dài và khoẻ, bàn chân (ống chân) gà trưởng thành có con dài tới 15 cm, song thường thấy loại 10 - 13 cm. Ngực rộng với cơ ngực nổi rõ. Đùi to, dài và cơ phát triển. Tuy nhiên bụng lại rất gọn, khoảng cách giữa hai mỏm xương chậu hẹp (1.5 - 3.0 cm ở gà trống). Phao câu và lông đuôi phát triển (lông đuôi có thể dài tới 30 cm). Khối lượng cơ thể trưởng thành của gà trống có thể đạt 5.0 kg, song thường gặp loại gà nặng từ 3.5 - 4.5 kg. Khối lượng cơ thể trưởng thành của gà mái đạt 3.5 - 4.0 kg. Tuy nhiên, trong quá trình nuôi dưỡng và huấn luyện gà, người ta thường khống chế khối lượng của gà trống thi đấu ở khoảng 3.0 - 3.8 kg, là khoảng khối lượng mà gà phát huy tốt nhất các đòn đá hay và hiểm.
Chỉ tiêu Trống Mái
Dài thân (cm) 22 20
Vòng ngực(cm) 41 31
Dài lườn (cm) 13,5 12
Sâu ngực (cm) 15,75 13,5
Cao chân (cm) 31,5 25
Dài đùi (cm) 17,5 11,5
Một số đặc điểm ngoại hình khác
- Gà chọi Bình Định có ít lông, lông to, dài, cứng và dòn (rất dễ gãy).
- các phần đầu, cổ, ngực, đùi rất thưa lông nhưng hai cánh có bộ lông phát triển, giúp gà có khả năng cất cao mình để tung đòn đá.
- Mặt gà gọn gàng, thường khômg có tích, tai ít phát triển.
- Mồng nhỏ và thấp, có 3 loại mồng (lá, dâu, cục)
- Mỏ gà to, ngắn, nhọn và khoẻ.
- Mắt thường nhỏ và sâu. mí mắt dầy, màu mắt đa dạng: mắt bông (màu đen pha trắng), mắt hạt cau (màu nâu có tia phát từ đồng tử ra xung quanh), có con mắt màu đồng thau hoặc mắt đen, xanh.
Gà trống 06 tháng tuổi biết gáy, đến 07 tháng tuổi thì gáy rõ tiếng và có khả năng đạp mái. Gà mái 06 tháng tuổi bắt đầu cắp ổ, 07 tháng thì chịu trống và đẻ trứng lứa đầu.
Gà chọi Bình Định thay lông theo mùa, quá trình thay lông diễn ra từ tháng năm, tháng sáu đến tháng mười một âm lịch. Lần thay lông thứ nhất bắt đầu từ lúc gà được 4 - 5 tháng tuổi, và đến 16 tháng thì thay lông lần thứ 2. Trong mùa thay lông, gà xuống sức, đồng thời do lông cánh bị rụng nên gà khó có thể bay lên để tung đòn và đỡ đòn nên người ta không cho gà thi đấu vào thời gian này mà để dưỡng gà cho mùa đấu năm sau.
Sinh sản
Tuổi đẻ quả trứng đầu tiên : 192 ngày.
Khối lượng trứng : 52 - 0,55 gam/quả.
tỷ lệ trứng có phôi : 91,6%.
Tỷ lệ nở/trứng : 85%.
Số trứng đẻ/lứa : 8 - 12 quả.
Thời gian gà mẹ nuôi con : 3 tháng.
Khoảng cách giữa 2 lứa đẻ : 5 tháng.
Mục đích chính của việc nuôi gà chọi sinh sản là sản xuất ra gà trống có khả năng thi đấu. Trong thời gian theo mẹ, gà con học được ở gà mẹ khá nhiều thế đánh. Chính vì vậy, thời gian gà mẹ nuôi con phải kéo dài đến 3 tháng. Mỗi năm, gà mẹ chỉ sản xuất được vài ổ gà con và tuổi khai thác kéo dài đến 9 - 10 năm. Gà mẹ có khả năng kiếm mồi khá, song lại vụng nuôi con.
Các tính trạng đặc biệt
Gà chọi Bình Định có thể chất tốt, thể hiện ở đặc điểm có sức chịu đòn khá và thi đấu bền bỉ, rất nhiều con chịu đựng được 40 hiệp đấu liên tục (mỗi hiệp dài 20 phút và thời gian giải lao giữa các hiệp là 5 phút). Nhiều gà chọi Bình Định đã thi đấu và nổi tiếng ở các trường đấu Việt Nam, Trung Quốc, Lào, Cam pu chia, Thái Lan,...nhờ các thế đánh hay, đòn đá đẹp và hiểm. Gà chọi Bình Định có tốc độ sinh trưởng chậm, trên 1 năm tuổi mới thành thục về thể vóc. Nuôi theo phương thức truyền thống tại các hộ gia đình, gà 18 tháng tuổi đạt bình quân 4.034g con trống và 2.870 g ở con mái.
Thú chơi cũng lắm công phu
Không ai biết nghề nuôi và chơi gà chọi có từ bao giờ, nhưng giới nuôi và chơi gà chọi ở Hải Phòng lưu truyền một giai thoại về nghề. Chuyện kể, trước kia, làng Văn Cú (xã Lê Lợi, huyện An Dương) nổi tiếng với nghề nuôi và chơi gà chọi. Theo các bậc cao tuổi, có lẽ do đất làng có hình dáng con gà chọi nên nơi đây luôn sản sinh ra những con gà, chọi đâu thắng đó. Cách đây 30 năm, khi làm đường cắt qua vùng đất hình cổ gà, “long mạch” về nghề bị cắt, do vậy làng không còn nuôi được những con gà tài chọi kỳ tài. Từ đó, nghề nuôi và chơi gà chọi “phát” sang tổng Đại Trà (gồm 4 thôn: Lạng Côn, Đại Trà, Đức Phong, Phong Cầu thuộc hai xã Đại Đồng và Đông Phương (Kiến Thụy).
Ở tổng Đại Trà, dân nuôi, chơi và thích xem gà chọi biết đến ông Dụ “ô”(Phong Cầu, Đại Đồng, Kiến Thụy), nổi tiếng bởi từng “đúc” được một con gà ô kỳ tài, chọi đâu thắng đó. Ông cho biết, nghề nuôi và chơi gà chọi rất lắm công phu, nhưng cái chính là phải có tình yêu và lòng đam mê, bởi nuôi gà chọi rất kỳ công, từ việc chọn giống đến chăm sóc và đưa gà ra sới chọi. Chăm gà chọi cũng giống như chăm chút đứa con của mình. Ngoài ra, người nuôi và chơi gà chọi còn phải biết cách xem tướng gà để có thể chọn được những con gà hay, gà tài.
Người nuôi gà chọi coi trọng việc tìm “tông mác” (chọn giống) gà, bởi gà bố mẹ hay, giỏi mới có thể sản sinh ra những con gà nòi. Dân chơi gà chọi thường truyền nhau câu thơ về việc chọn gà giống: “Đầu công, mình cốc, cánh vỏ trai/ Đùi dài, quản ngắn chẳng sợ ai”. Chọn gà, trước tiên căn cứ vào bộ lông- “nhất giáp”: lông dày, dài và mượt. Gà phải cao, dài; vẩy móng chân phải to đều, ngón khô, móng bẹ (to); cần cổ gà phải đều, đặc, tròn; mỏ phải to, dài và thẳng. Gà phải có vành mí mắt dày, con ngươi tròn bé (độ gan lì). Chọn được một con gà có những đặc tính trên rất khó n. Dân nuôi gà chọi phải đi nhiều nơi tìm giống gà. Gà đất thép Tuy Hòa (Bình Định) rất được ưa chuộng. Thậm chí, có khi phải nhập gà từ Thái Lan, Hồng Kông…về với giá cao.
Chọn được gà có tướng quý đã khó, nhưng chăm sóc để thành gà chọi hay càng khó. Hằng ngày, phải cho gà ăn đủ 2 bữa thóc tẻ, 3 đến 5 ngày phải cho gà ăn vài miếng lươn, ếch, nhái... Luôn phải trông chừng để gà tránh nhiễm bệnh, tránh rét vào mùa đông và tránh nóng vào mùa hè. Khi gà được một năm tuổi, bắt đầu cho luyện tập. Quá trình luyện tập thường kéo dài 2 tháng- dân trong nghề gọi là “vần”. Trong khoảng thời gian khoảng 1 tuần đến 10 ngày, cho gà chọi thử với gà khác, sau đó, cho gà nghỉ 3 -4 ngày. Sau khi cho chọi thử, phải “om trườm” gà. Trước tiên, lấy các loại lá thảo dược cho vào nấu sôi, sau đó nhúng khăn vào nước lá, vắt khô, để khăn đủ ấm và đắp khăn cho gà, đặc biệt là những chỗ bị đau. Om trườm gà nhằm mục đích làm chai cứng phần da, tan vết thương và làm cho gà dẻo gân. Gà trải qua 4 lần vần, 4 lần om trườm có thể đưa ra “sới” chọi.
Chọi gà-thể hiện tinh thần thượng võ
Để đưa gà ra “sới”, không phải cứ có gà là tham gia được. Người tổ chức thi chọi phải biết cách “ghép gà” (sắp xếp những con đồng cân đồng lạng chọi với nhau). Hai con gà chọi vào sới phải cùng cân, cao bằng nhau và cựa cũng phải dài bằng nhau. Nếu chênh lệch, con gà nào hơn phải “chấp”. Nếu hơn 0,1 kg phải chấp 10 phút bịt mỏ, hơn 1 thành chiều cao (1cm, tính bằng cách so vai) chấp 10 phút bịt mỏ, cựa chênh lệnh (về độ dài, to) hai chủ gà sẽ thỏa thuận quấn băng, vải thêm. Mục đích của việc “ghép gà” và tính “chấp” là bảo đảm công bằng, bởi đối với gà đem ra chọi, “nhất khỏe, nhì tài”. Con nào khỏe hơn, có ưu thế về chiều cao, cân nặng, cựa, sẽ có nhiều khả năng thắng hơn. Nhưng có nhiều trường hợp, những con gà thấp hơn, nhẹ cân hơn nhưng nhờ có lối đánh khôn ngoan nên giành chiến thắng. Một trận chọi gà thường kéo dài trong 9 “hồ”, mỗi hồ 15 phút, nghỉ giữa “hồ” 5 phút. Mỗi trận đấu, chủ gà duy nhất được “vay” thêm 5 phút cho gà nghỉ ngơi và chữa trị khi gà bị đau. Gà bị tính thua khi bỏ chạy (miệng kêu, chân chạy) hoặc chủ gà bế gà lên xin thua. Nhiều trường hợp, do trúng đòn quá nặng, gà chết ngay trong sới.
Ông Chiệc nổi tiếng về nuôi gà chọi ở thôn Đại Trà, xã Đông Phương (Kiến Thụy) cho biết, những người chơi gà chọi coi 2 con gà đá nhau như những người thi đấu võ. Những miếng đánh hiểm, những trận đấu hay và những con gà được coi là “thần kê” đã đi vào “huyền thoại”, được dân trong nghề lưu truyền, ca tụng. Ông còn cho biết, giới nuôi và chơi gà chọi trong cả nước đều biết tiếng gà chọi Đại Trà, bởi ở đây nuôi được nhiều con gà có lối đánh hay “giỏi về đôi chân, lối thế đánh khôn ngoan như dân nhà võ”. Ông Chiệc tâm sự, người nuôi gà chọi cả đời chỉ cần “đúc” được một con gà tài, đi đâu cũng được nhắc đến là mãn nguyện rồi. Vì thế, bây giờ, nhiều người gọi ông là “Chiệc xám”, bởi trước đây ông nuôi được con gà chọi xám, nổi tiếng khắp hàng tổng, hàng tỉnh về độ lì và lối đánh khôn ngoan. Ở tổng Đại Trà cũng như nhiều nơi trong nước, nhà nhà nuôi gà chọi, người người chơi và thích xem chọi gà. Tất cả đều xuất phát từ sự say mê với những trận đấu hay, những đòn thế đẹp. Ở trong vùng, ai cũng nhớ cụ Nhiên ngày còn sống, dù già yếu, khi nghe tin ở đâu có chọi gà là cụ chống gậy đến tận nơi xem. Khi ốm nặng, nằm trên giườngm cụ nói với con cháu, hàng xóm, chỉ muốn khỏe để được xem chọi gà, thế là vui lắm rồi.
Chọi gà là nét văn hóa truyền thống đặc sắc, trải qua gần 1000 năm, thú vui này còn được lưu truyền đến ngày nay là bởi có những người yêu nghề và đam mê thú chơi gà chọi như ông Dụ, ông Chiên, cụ Nhiên…Tuy nhiên, gần đây, nhiều người biến trò chơi dân gian này thành trò cá độ ăn tiền, do vậy mà những nguời nuôi và chơi gà chọi vì sự đam mê cũng buồn lòng. Nên chăng, các cơ quan chức năng có những biện pháp quản lý chặt chẽ hơn nữa đối với việc tổ chức chọi gà, kiên quyết ngăn chặn và xử lý nghiêm những trường hợp tổ chức đá gà để cá độ ăn tiền. Các địa phương nên tổ chức các cuộc thi và trao giải định kỳ, thành lập các câu lạc bộ và tăng cường giao lưu để người yêu và say mê thú chơi gà chọi rộng mở "đất" chơi. Như vậy, nét văn hóa truyền thống tốt đẹp này mới có thể được bảo lưu, gìn giữ.
Đá gà hay chọi gà là một trò chơi phổ biến ở nhiều nước. Gà được chọn để tham gia cuộc đấu là giống gà chọi và được nuôi dưỡng kỹ lưỡng và được mài cựa hoặc gắn thêm cựa sắt.
Vấn đề pháp luật
Ở nhiều nơi trên thế giới (trong đó có Việt Nam), trò đá gà ăn tiền bị xem là bất hợp pháp và bị pháp luật cấm. Tại nhiều nơi khác, trò đá gà (hay các súc vật khác) bị xem là bất hợp pháp dù là để ăn tiền hay không; sự bất hợp pháp này có thể bao gồm cả việc nuôi, đào tạo, sở hữu, quảng cáo, mua bán hay trao đổi những con gà đá. Tại nhiều nơi, tham dự một cuộc đá gà như một khán giả hay giúp đỡ người khác tìm ra các nơi đá gà cũng bị pháp luật ngăn cấm.
Tại nhiều nơi khác, đây là một môn thể thao cho khán giả như bóng đá hay bóng chày. Tại những nơi này, trò đá gà thường được quản lý bởi một cơ quan có thẩm quyền.
Chọi gà tại Việt Nam
Đá gà là trò chơi dân gian mang đậm nét văn hóa truyền thống ở Việt Nam. Mùa chọi gà bắt đầu từ tháng Chạp đến tháng Tư âm lịch nhưng thường được tổ chức vào các ngày lễ tết, nhất là Tết Nguyên Đán. Vào dịp Tết, nhiều địa phương đã tổ chức đá gà như một ngày hội. Mỗi địa phương có đá gà đều thành lập ban tổ chức, chuẩn bị rất chu đáo về địa điểm, mời quan khách, các chủ kê trong vùng, liên vùng và các điều kiện cho trường đấu. Gà làng đông đá gà làng tây, xã nam đấu xã bắc, có khi còn tổ chức liên huyện, liên tỉnh.
Đá gà là thú chơi để xem, giải trí về đấu pháp, tài nghệ của gà, nhưng còn một ý nghĩa khác đó là bói lộc đầu năm. Đầu năm gà làng mình, xã mình thắng là có lộc, làm ăn sẽ phát đạt. Gà thắng độ được thưởng tiền, thưởng cờ, giấy khen của ban tổ chức.
Các giống gà
Mỗi địa phương đều có giống gà nòi nổi tiếng. Miền Bắc có gà Đồ Sơn (Thanh Hóa), Nghi Tàm, Nghĩa Đô, Vân Hồ (Hà Nội). Miền Nam có gà Châu Thành (Bến Tre), Cao Lãnh (Đồng Tháp), Châu Đốc (An Giang), Bà Điểm... Tuy nhiên ở miền Nam chủ yếu đá gà cựa. Đá gà cựa là một hình thức sát phạt, người ta thường mua cựa sắt tra vào chân gà hoặc chuốt cựa gà thật bén. Chơi gà cựa thiên về ăn thua, không chiêm ngưỡng được tài nghệ của gà. Ở miền Trung chơi đá gà đòn, thế và chỉ đá gà nòi (không đá gà kiến, gà pha, ga ri...).
Miền Trung có nhiều lò gà tên tuổi: Khánh Hòa có gà Phan Rang; Phú Yên có gà Vạn Giã, Gò Dúi; Quảng Ngãi có gà Sông Vệ, Sa Huỳnh; đặc biệt ở Bình Định nổi tiếng gà đòn, thế. Nếu đá gà liên tỉnh, các nơi gặp gà Bình Định phải kiêng dè, thận trọng.
Bình Định có nhiều lò gà nổi danh: Hoài Nhơn có gà Hoài Châu, Kim Giao (Hoài Hải); Hoài Ân có gà Mộc Bài (Ân Phong); Phù Cát có gà Cát Chánh; Tuy Phước có gà Gò Bồi; Quy Nhơn có gà Phú Tài; đặc biệt Tây Sơn có gà Bắc Sông Kôn (dòng gà Nguyễn Lữ lưu truyền).
Cách chọn gà
Gà đá quan trọng nhất là tông mái. Gà mái nòi, chủ không bao giờ bán mà chỉ tặng, biếu cho người rất thân để giữ giống, giữ tông "chó giống cha, gà gống mẹ" là vậy. Những con gà tài chịu đòn giỏi, sức bền, có nhiều thế độc là do gà mẹ di truyền. Gà nòi cha cũng quan trọng, gà cha cũng phải tài, ăn nhiều độ, chưa thua thì mới sinh ra được gà tài, gà hay. Thường một đám gà con khi tuyển chọn cũng chỉ được một vài con gà tài.
Chọn gà tài trước tiên là xem hình dáng, tướng mạo, xét kỹ 5 bộ phận trên mình gà, gọi là ngũ thường.
• Mỏ to thẳng, miệng rộng, đầu mồng dâu, mắt chữ điền.
• Cổ to, dài, thẳng.
• Lưng rộng, cánh dài.
• Đùi to, phần đùi dài hơn phần cán.
• Chân thanh, ngón thắt, vảy mỏng - khô.
Tuy nhiên, như ông bà xưa thường nói "dị kỳ tướng tất hữu kỳ tài", cũng có trường hợp gà có dị tật nhưng có tài.
Về chọn màu lông, trong các loại màu ô, xám, tía, nhạn, cải, ó... thông thường có 3 màu lông phổ biến: ô, tía, xám. Gà màu ô phải là ô ướt hoặc ô toàn sắc; gà tía phải là tía mật ngã màu đen; gà xám phải là xám khô, vì vậy dân gian mới có câu rằng: "Nhứt điều ô, nhì xám khô, ba ô ướt".
Nếu như chọn gà xám, không nên chọn gà chân trắng, vì gà xám chân trắng sức không bền, dễ thua, ngược lại gà tía chân trắng thì hay, bén đòn nên có những câu:
Gà ô chân trắng mẹ mắng cũng mua.
Gà trắng chân chì mua chi giống ấy.
Nếu chọn được tía ngũ sắc (năm màu lông) chân trắng, thì khó có gà nào địch nổi, trừ thần kê. Chỉ giống gà ô mới có thần kê, vậy mới có câu:
Gà ô chân trắng mỏ ngà.
đá đâu thắng đấy gọi là thần kê.
Ngoài ra con gà nào gáy 7 tiếng trở lên nhưng gáy giật từng tiếng, đó cũng là thần kê. Người ta nói: "Gà sợ nhau tiếng gáy" là do đó mà ra.
Chọn vảy gà hay, gà tài rất quan trọng. Đòn, thế đá của gà hay, gà tài thường thể hiện trên vảy ở hai chân. Có hằng trăm loại vảy tốt khác nhau, nhưng tiêu biểu là các loại vảy: tứ trụ, liên chu, liên giáp nội, đại giáp, tam tài, trường thành, huỳnh kiều, xuyên thành giáp, chân lông vảy loạn, án thiên đệ nhất, án địa (địa phủ), giao long (hai hàng trơn), lục đinh (3 cựa mỗi chân), nếu lục đinh co 2 cua rung rinh ga ay moi quy; đặc biệt gà có vảy "đệ nhất thần đao" (linh giáp tử) được gọi là linh kê...
Tuy nhiên chọn gà cho được một trong các loại vảy trên cũng rất khó. Có một số đặc điểm đặc biệt của gà tài mà chỉ có chủ mới biết: gà có vảy "yểm long", vảy này rất nhỏ nằm núp dưới một vảy của ngón chân nội hoặc ngoại, vảy này cũng được gọi "dặm đầu tằm" hoặc "lưỡi đầu rồng" nếu vảy núp dưới ngón ngọ (ngón giữa) gọi là vảy "núp đấu" gà có vảy "yểm long" là gà chiến, có nhiều đòn hiểm; gà có bớt lưỡi (bớt son tốt hơn bớt đen), cũng là gà quý. Gà lông voi cũng là gà tài: lông cứng, dẻo, xoắn như dây thép thường mọc 1 lông ở đuôi, hoặc 2 lông ở 2 cánh.
Trong dân gian truyền rằng gà ba giái, hoặc một giái cũng là gà tài nhưng làm sao biết được? Chọn gà tài còn xem cả cách đi, dáng đứng: "Nhất thời hốt cát vãi ra/ Nhì thời lắc mặt, thứ ba né lồng". Hốt cát vãi ra là khi bước các ngón chân gà chụm lại quăng về phía trước. Lắc mặt: là khi đi hoặc đứng gà luôn luôn lắc mặt trừ khi ngủ, hoặc đang thi đấu. Gà né lồng: là gà khi úp giỏ thường bò sát đất né cái bóng của lồng úp.
Người sành chơi còn chọn gà khi ngủ: Gà ngủ trên cây thòng đầu xuống đất, hoặc ngủ dưới đất trải dài cổ, xoãi cánh là kiểu "ngủ đầu xà", hay "tử mỵ", gà này cũng thuộc loại hiếm quý, gan dạ, đại tài. Nhưng quan trọng nhất trong gà đá là đòn và thế. Ở miền Trung, cựa gà được bịt bằng băng keo, chủ yếu để gà dùng đòn, thế thi đấu, hạn chế đấu cựa. Những thế đòn tốt là: cột kèo hai bên đá sỏ ngang, hoặc đá bản lưng (mã kỵ); gà đi dưới thì luồn lách đâm lườn, xỏ vỉa hoặc đá mé hầu. Một số đòn thế khác như đá khấu, mé, cần ba, quăng chân không cũng là những đòn thế hiểm.
Gà chạy kiệu cũng là loại gà tài: khi xáp trận gà kiệu chỉ tranh đá đối phương một vài hiệp rồi bỏ đối phương chạy vòng theo di (mành), đối phương chạy theo thì quay lại đá tạt vào mặt khiến đối phương phải đui mắt hoặc gãy mỏ; song quý nhất trong giao đấu là loại gà biết sinh thế, bất kỳ các loại thế nào của đối phương cũng ứng tác để trừ và sinh thế khác đánh trả.... Chăm sóc gà rất khó đò hỏi sự sien năng khi cho ăn cần treo lên cao để gà có thể nhón chân vì thế gà đá xẽ hay hơn.Khi cho ăn cần đãi sạch lúa đôi khi cho ăn thêm mồi có thể là thịt bò, tép, lươn. ngoài ra cho ăn thêm giá hoặc cà để gà mát đá đòn mạnh. Cần chọn gà có những vảy sao để có thể chống trả đòn hiểm của đối thủ:hai hàng trơn, tứ trực,song âm song dương, ám long...Ngoài ra có thể chọn những gà có vảy:gạc thập, xuyên đao,huyền trâm, hàm long, địa giáp..vì có thể giết địch thủ rất nhanh chóng.
Không ai biết gà nòi Việt Nam có nguồn gốc từ đâu. Xuất xứ khởi thủy của nó không thể truy cứu được vì thiếu tài liệu. Hơn nữa, nước Việt phải trải qua một cuộc nội chiến kéo dài 30 năm khiến hàng triệu người phải bỏ mình, nhà cửa tan nát lại càng khiến cho các tài liệu gà nòi khác đều khan hiếm.

Nghệ thuật đá gà ở Việt Nam là một truyền thống văn hoá lâu đời đã đựơc ghi chép cách đây ít nhất là 700 năm. Có thể Việt Nam là quốc gia duy nhất có giống gà nòi đòn trụi cổ, mặt mũi bặm trợn như thường thấy vì giống gà này không có xuất xứ từ những quốc gia khác. Trong những thập niên gần đây, gà nòi đã được xuất cảng qua các quốc gia láng giềng như Thailand, Indonesia, và Malaysia. Những người Việt hiện sinh sống ở Hoa Kỳ cũng đã đem đựơc trứng gà nòi qua đây và ấp nở thành công. Ngoài ra, chỉ có một nơi duy nhất có giống gà nhìn không khác gì gà nòi, đó là đảo Reunion Island.

Đã có khá nhiều tranh cãi về nguồn gốc gà nòi. Qúy độc giả có nhu cầu nghiên cứu có thể xem thêm tài liệu của nhóm chuyên gia Nhật Bản đựơc đăng tại địa chỉ http://www.accessexcellence.org/ - [URL="http://www.accessexcellence.org"]www.accessexcellence.org[/URL]. Tài liệu này cho biết gà đã đựơc thuần hoá cách đây 8000 năm tại Đông Nam Á trong một khu vực phạm vi bao gồm Thái Lan và Việt Nam, nơi mà loại gà rừng đỏ hiện đang sinh sống ngày nay. (Qúy độc giả có thể đọc bản tài liệu bằng Anh ngữ tại đây.PROTOCHICKEN
Gà Đòn


Gà đònGà đòn là loại gà cổ trụi, chân cao, cốt lớn dùng để đá chân trơn hoặc bịt cựa. Gà đòn được chia ra hai loại rõ rệt. Đó là loại gà mã lại (còn gọi mã mái) và gà mã chỉ.
Qúy độc giả có thể xem chi tiết của hai loại gà này tại hai liên kết sau: Mã Lại và Mã Chỉ.
Đặc Điểm Chung
Gàkhôngcựa
Gà đòn thường được sách vở mô tả là loại gà chân trơn, không cựa, hoặc cựa mọc không dài, cựa vừa lú như hạt bắp. Gà này lớn con được dùng theo thuật đá đòn bịt cựa. Danh từ "gà đòn" phát xuất từ miền Trung đựơc dùng để gọi riêng loại gà đá đòn bằng quản và bàn chân. Ngày nay danh từ gà đòn đã được công chúng dùng một cách rộng rãi để gọi chung các loại gà nòi đấu ở trường gà đòn trong đó có những loại gà miền nam có cựa dài và biết xử dụng cựa.
Ở miền Trung, đá gà là thú tiêu khiển của người lam lũ, khi hết mùa đồng áng mới bắt tay vào việc chơi gà. Bởi lẽ tiền bạc khó kiếm nên dân miền trung thích chơi gà đòn, - một độ dầu ăn hay thua cũng kéo dài suốt mấy giờ đồng hồ, có khi suốt ngày. Vì chuyên về gà đòn nên dân miền Trung tuyển chọn cản gà khiến gà bị nín cựa, mọc chậm và ngắn. Nếu con nào có cựa mọc dài cũng sẽ bị cưa hoặc mài ngắn. Khi cựa mới lú cũng bị chủ gà bấm cựa khiến cựa bị tầy đầu, không lú ra đựơc.
Nói chung thì lối đá của gà đòn khác hẳn gà cựa. Gà đòn dùng quản và bàn chân để quất. Gà cựa thì dùng cựa để đâm. Cựa của gà đòn có gốc to và mọc rất chậm so với gà cựa. Gà đòn chín tháng tuổi thì cựa cũng chỉ bằng hạt bắp.
Đầuvàdiệnmạo
Xương sọ gà nòi lớn hơn gà thường, đỉnh đầu của xuơng thường lớn bản và bằng. Mặt gà rộng bản với xuơng gò má nhô cao. Vì được gần gũi và chăm sóc bởi chủ kê nên gà nòi có những đặc tính tâm lý rất khác biệt với các lọai gà khác, chẳng hạn khi được chủ kê cho ăn hay tắm rửa, khuôn mặt gà nòi biểu lộ nét thỏai mái và tự tin, khi có người lạ đến gần gà nòi sẽ ngóng cao đầu và nghiêng mặt, trố mắt tò mò theo dõi nhìn, khi đối diện một con gà khác đôi mắt sẽ gườm lên thách thức so tài. Khi lâm trận thì mắt gà nòi lộ sát khí. Qúy độc giả có thể Bấm vào đây để xem thêm hình ảnh đầu gà nòi.
Cổlớn,dadàyvànhăn
Cổ gà nòi lớn và trông rất mạnh bạo với một chiều dài vừa phải, xương cổ rất cứng cáp và các khớp xương gắn bó đều đặn và rắn chắc. Lớp da ở cổ gà nòi được xếp lớp theo hình sóng dợn. Những người xa lạ với gà nòi thường thắc mắc đặt câu hỏi: “gà nòi trụi lông cách tự nhiên hay bị hớt ?” Câu trả lời không đơn giản vì còn tùy thuộc vào loại gà. Có những lọai gà nòi trụi lông cổ tự nhiên hoặc có rất ít lông nhưng cũng có những lọai có lông phủ đầy mình. Thông thường thì gà nòi trơ trụi cho đến khi được 1 tuổi nếu được nuôi ở những nơi có thời tiết và khí hậu nóng ấm như Việt Nam. Lông ở cổ và đùi có thể sẽ không mọc lại được trong lần thay lông của mùa sau. Các tay chơi gà thường om và vào thuốc tẩm làm cho lớp sừng (da trên mặt) và lớp biểu bì săn chắc lại khiến cho các chân lông bị khô khiến lông khó mọc lại. Gà nòi đã được mang qua Hoa Kỳ nuôi và chúng đã dần dà phát triển bộ lông đầy đủ để thích nghi với khí hậu lạnh. Gà nòi nơi đây thường có bộ lông đầy đủ hoặc chỉ trụi chút đỉnh ở phần cổ khi được 9 tháng tuổi.
Qúy độc giả có thể xem thêm về quá trình phát triển bộ lông của gà nòi trong phần Quá trình phát triển bộ lông
Hình bên cạnh là một con gà xám tơ 10 tháng tuổi. Đầu, cổ, và đùi còn trụi lông tự nhiên vì gà còn tơ.
Chânvàvảy
Chân gà nòi thường có hai hàng vảy với đường đất chạy hình chữ chi ở giữa hai hàng vảy. Gà nòi với ba hay bốn hàng vảy thường rất hiếm. Có sách ghi rằng gà ba hàng vảy tuy đá nhanh đòn nhưng đòn không mạnh.
Trong khoảng hơn ba thập niên qua, các tay chơi gà ở miền Nam thường không thích gà nòi có chân màu vàng, lý do là màu chân vàng là màu của gà thịt, một lọai gà Tàu hay gà Bắc Thảo nuôi để lấy thịt. Ngày nay lọai gà chân vàng tuy chưa được ưa chuộng một cách rộng rãi nhưng cũng đã được dần dà chấp nhận trong giới mộ điệu chơi gà. Qúy độc giả có thể bấm vào đây để xem thêm về chân vảy.
Mắtếch
nếu gà nòi có mắt lớn thì không thích hợp cho các trận đá nhưng gà có mắt lồi như mắt ếch thì lại khác. Gà mắt ếch có đặc điểm lanh lợi và linh động khi ra trận. Nếu gà nòi mắt ếch mà có màu chân xanh thì được xem là hợp cách rất qúy. Các tay chơi gà thường truyền tụng câu ca dao:

“Chân xanh mắt ếch đánh chết không chạy”

Những Đặc Tính Khác
• Đùi: Nở nang và thường dài hơn phần quản
• Chân: Tương đối cao. Loại chân vuông hoặc tam giác thường đựơc các sư kê ưa chuộng.
• Mình: Rắn chắc và dài đòn. Phần bụng nhỏ và không phát triển.
• Da: Dày và đỏ.
• Thịt: thịt gà nòi là lọai có cơ bắp lớn nở nang do năng vận động và tập luyện. Chính vì thế mà thịt gà nòi trở nên dai, phải “hầm” lâu hơn gà thường mới ăn được !
• Xương: gà nòi có bộ xương rất lớn và nặng ký do đó cần có thời gian lâu cho gà phát triển. Trung bình hơn 1 năm gà nòi mới đủ thể lực và cứng cáp để có thể ra trường.
• Đuôi: đuôi gà nòi ngắn, lông ống cứng có hình cánh quạt để chống đỡ khi nhảy, té. Gà có lông “Mã chỉ” thường có thêm lớp lông vũ phủ thêm bên ngòai lớp lông ống.
• Cựa: Loại cựa đơn là thông thường nhất. Tuy nhiên có lọai gà nòi có từ 2 đến 6 cựa chột như đầu đinh nơi chân được gọi là gà “Nhị Đinh”, “Tam Đinh”,… “Lục Đinh”. Đây là những lọai gà nòi giòng khác biệt. .
• Bộ Lông: Lông rất thưa thớt ở phần đầu, cổ và đùi. Lông cứng, dòn và dễ gãy. Gà nòi có nhiều sắc lông chính như xám, ô, nhạn, điều và vàng. Các con gà có sắc lông pha trông rất rực rỡ và đẹp mắt như xám son, ô điều (tía), chuối và ó.
• Trọng lượng: gà nòi có trọng lượng từ 6 tới 11 pounds (khoảng 2.8 kg tới 5 kg)
• Tiếng gáy: Gà nòi không gáy nhiều như các lọai gà tre, gà Thái hay gà Tàu. Tiếng gáy của gà nòi trầm hùng.
• Tánh nết: Đặc tính của gà nòi là can đảm, lì lợm và bất khuất. .
• Địa điểm: Gà nòi đòn nổi tiếng hiện nay được nuôi nhiều ở các tỉnh miền Trung như : Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Đà Nẵng và nhiều vùng cao nguyên. Gà nòi cũng được phát triển rộng rãi các tỉnh, vùng ngòai Bắc như : Lạng Sơn, Bắc Giang (tỉnh Hà Bắc cũ), Hà Nội, Nam Định,vv… Trong miền Nam gà nòi được biết nhiều qua các địa danh như : Bà Rịa, Đồng Nai (Biên Hòa), Sàigòn, Bà Điểm, Long An, Cao Lãnh,v.v,…
Qúy độc giả có thể Bấm vào đây để xem bản đồ địa danh Việt Nam.
(Việt Nam đựơc chia ra thành ba miền: Bắc, Trung, Nam. Trung phần được tính từ Tỉnh Thanh Hóa xuống tới Đắc Lắc, Lâm Đồng, và Bình Thuận.)
________________________________________
Gà Cựa



Gà cựa là lọai gà nhỏ và nhẹ hơn với bô lông phát triển đầy đủ và có cựa bén nhọn và dài. Gà cựa phát xuất từ miền Nam và được đa số người miền Nam yêu chuộng đá gà theo lối gà cựa. Nghệ thuật chơi gà cựa không được phổ thông ngòai miền Trung Phần và Bắc Phần. Theo truyền thống xa xưa t

Nghệ thuật chăn nuôi & huấn luyện gà chọi
Sau đây là những kinh nghiệm được đúc kết từ nhiều năm nuôi & luyện gà chiến :
Từ một con gà mộc, để trở thành một con gà có, đủ thể chất chinh chiến (vừa rắn chắc về cơ bắp, vừa dẻo dai về sức bền & phải có lực bật tức thời), đòi hỏi người chơi phải công phu lắm,

Biết kế thừa những kinh nghiệm cổ truyền, kết hợp với những sáng tạo khoa học tiên tiến cùng sự chịu khó đến đam mê ngón nghề, người chơi mới thành công được:

[ATTACHMENT NOT FOUND]
A) 3 NỘI DUNG CHÍNH VỀ VIỆC NUÔI GÀ CHỌI: 1 Ăn, 2 Vần, 3 Om.
1) CHẾ ĐỘ ĂN:

Gà chọi là giống gia cầm, thức ăn chủ yếu là ngũ cốc. Kinh nghiệm cho thấy, muốn cho cơ bắp gà rắn chắc nên cho gà ăn thóc tẻ là chính, ngoài ra điểm phụ thêm một ít “mồi & rau, quả khác.
Cách cho ăn : Mỗi ngày cho gà ăn 2 bữa thóc : Sáng từ 6h - 7h, chiều 17h - 18h tuỳ theo mùa đông hay mùa hè; Buổi trưa khoảng 12h - 13h cho ăn phụ thêm ít mồi & rau quả tươi cho đủ chất.
Lượng thức ăn : Mỗi bữa không được cho gà ăn no hết dung tích diều, cho ăn như vậy gà vừa béo vừa lười, không chịu hoạt động lùng sục tìm ăn, mất hết bản năng sinh tồn trong thiên nhiên, hại vô cùng.

Vậy lượng ăn mỗi bữa chỉ khoảng 1/2 đến 2/3 dung tích diều , sao cho sau khi ăn xong bữa, không quá 4h đồng hồ, tức là khoảng 10h -11h trưa trong diều không được còn một hạt thóc nào là vừa ;

với lượng ăn sáng này, đến 12h- 13h trưa, gà đói, bắt đầu sục bới tìm ăn, chủ gà cho ăn bổ sung mồi & rau ( hoặc quả) cho đỡ đói, chờ bữa ăn chiều. “Mồi” là thức ăn giầu đạm ( protein), ít mỡ ( lipit) & đủ chất khoáng.

Dưới đây là một số loại mồi hay dùng:


a) Thịt nạc ( thịt chó, thịt bò, đùi cóc đã làm sạch ).
b) Trạch, tôm, tép, hay cá nục tươi cắt nhỏ, rửa sạch các loại mồi ở trên nên thay đổi xen kẽ nhau cho gà ăn rất tốt.

c) Thức ăn chuyên dùng cho gà chọi do công ty Vina Sakê sản xuất ( Chiken Gola, Chiken Win, Chiken King ).


Các loại mồi đặc biệt :


a)Tắc kè, thảo long, thạch sùng, hải mã ngâm rượu, thỉnh thoảng cho ăn điểm thêm, rất bổ.
b)Cua đồng băm nhỏ ăn ít chắc gà, ăn nhiều rạc gà.
c)Thịt bò băm nhỏ trộn với bột Mã Tiền, ủ thối lên ròi, mỗi ngày 1 gà chiến chỉ cần cho ăn 1 đến 2 con, gà rất sung, tuy vậy không nên ăn nhiều rất nóng. Chú ý: Mã Tiền là độc dược, để bảo đảm an toàn,

khi ủ mồi phải làm xa chỗ người & vật sinh sống. Nhớ mỗi tuần vào lúc mát trời, nên cho gà ăn thêm 2 lần Tỏi, 1 lần ớt (1 quả) tránh dịch toi & làm gà không quáng mắt.


2) PHƯƠNG PHÁP VẦN :

Vần vỗ gà chọi là cách thức tập luyện để chuyển biến 1 gà “mộc” thành 1 gà chiến. Có 3 hình thức vần gà :


a) Gà vần với gà: 2 gà cuốn chân, bịt hoặc thả mỏ ”quần thảo” với nhau, gọi là vần hơi hay vần đòn.
b) Gà vần tập với người: gọi là tập bộ, trong đó có hình thức tập”quay thóc”.
c) 2 gà chạy lồng có người theo dõi đếm vòng.(Các hình thức vần sẽ được trình bầy chi tiết ở phần sau).
Cường độ vần gà : Nguyên lý chung là vần gà theo mức độ hao tổn năng lượng từ thấp đến cao;Từ hình thức đơn giản đến phức tạp.

Khi đạt đến điểm đỉnh (MAX) của phong độ, ta phải cho tập với cường độ hạ dần, sao cho đúng ngày ra trường có thể lực hoàn chỉnh. Vậy 1con gà “mộc” muốn ra trường thi đấu được, cần vần theo “cung bậc” nào ?

Bảng vần sau đây đã đươc quy chuẩn : Một gà mộc, nguyên lông lá, được xoa om qua chè tươi, chạy lồng & thuốc men khoảng 1 tuần, rồi nghỉ 2 ngày bắt đầu vào vần.

Công thức chung cho gà chọi đòn:

Vần 1 hồ đòn kỳ 1 (15 đến 20 phút) số ngày nghỉ là 8 ngày, Vần 1 hồ hơi (30 đến 40 phút) nghỉ 7 ngày.

Vần 2 hồ đòn kỳ 2 (17 đến 25 phút ) nghỉ 14 đến 20 ngày, vần 2 hồ hơi (30 đến 40 phút) nghỉ 10 ngày.

Vần 3 hoặc 4 hồ đòn kỳ 3 (17 đến 25 phút ) nghỉ 21 đến 28 ngày bắn chân 5 phút, 3 ngày sau vần 4 hồ hơi (30 đến 40 phút) nghỉ 10 ngày bắn chân 5 phút, 4 ngày sau bắn chân 10 phút nghỉ 7 ngày cho ra trường.

Sau kỳ vần 3: kỳ bắn chân này đặc biệt quan trọng người chơi phải quan sát kỹ ( SỨC BẬT khi giao chân - ĐỘ CHÍ CHỢP BÉN MỎ khi vào díu - ĐỘ CĂNG XIẾT khi tung chân đá - quan trọng hơn cả là THẦN KHÍ

của “ Chiến Kê “ thể hiện qua sắc đỏ & hơi thở trong khi bắn chân.)

Muốn cho gà an toàn khi bắn chân, phải tìm gà “phu” bịt mỏ, cuốn chân to, đứng cho gà chiến “bắn”. Nên bắn chân hoặc vần gà những kỳ cuối vào lúc nào ? Các hình thức vần gà đều nên chọn lúc thời tiết đẹp,

Lý tưởng nhất là ngoài trời có nắng nhẹ, khô ráo, nhiệt độ không quá nóng, lạnh. Ngược lại, không bắn chân hoặc vần gà vào ngày nắng to, nhiệt độ ngoài trời cao hoặc lúc gió mùa mưa rét, sẽ hỏng gà.

Thường sáng dậy, trước khi cho gà ăn, hãy cho gà chạy lồng, chia số vòng chạy lồng làm 2 hoặc 3 đợt, giữa mỗi đợt chạy, gà được phun nước chè để kích thích sự hưng phấn tự nhiên trong luyện tập.

Sau khi chạy lồng, phun nước chè, xoa khô, cho dùng thuốc & ăn sáng rồi mới được “ vào nghệ”.

VÀO NGHỆ là công đoạn không thề thiếu được trong “ trình” nuôi gà chọi : Gà có săn chắc, sức chịu đòn cao & công lực phát ra nặng hay không, tuỳ thuộc chủ yếu vào việc làm này.

Vào nghệ như thế nào ?: Nghệ củ ( nghệ nấu thuốc ) nghệ này trong Miền Nam mới có nghệ được nấu với phè chua, muối và các vị thuốc đặc biệt đành cho gà. nghệ được mài hoặc đánh cho ngấu & sánh là được.

Lấy bàn chải hoặc cọ quét bôi nước nghệ gần khắp cơ thể gà, tập trung ở những vùng hay bị đòn đánh tới như: ĐẦU, MẶT,CẦN CỔ,VAI, LƯNG, CÁNH, HỐC NÁCH, HÔNG SƯỜN, NGỰC & những vùng hay sinh mỡ

như: gầm bụng, đítgà. Chú ý: Đùi vào nghệ nhạt hơn, phần khoeo gối càng vào loãng hơn nữa, tránh bị cứng gà.

RA NGHỆ Sau 6 h đồng hồ vào nghệ, ta phải từng bước ra nghệ phun nước chè, xoa đều bớt nghệ lần 1, 4h đồng hồ sau lại phun nước chè, xoa đều ra bớt nghệ lần 2.

Tiếp đó bước vào tập “quay thóc” rồi ra nghệ lần 3 bằng cách om nước chè tươi đun sôi & phun tắm xoa khô bằng nước sôi để nguội hoặc rượu.

QUAY THÓC là cách tập bộ gà bằng việc cầm gáo thóc nhử gà đang đói chạy xoay tròn tại chỗ. Tổng số vòng chạy lồng & quay thóc ~ 110 vòng /ngày. Ví dụ : hôm nay chạy lồng 70 vòng,

thì số vòng quay thóc là 110 - 70 = 40 vòng; chủ gà điều khiển cho gà tập quay tại chỗ 10 vòng thuận chiều kim đồng hồ & 10 vòng ngược chiều kim đồng hồ cứ làm thế cho đủ 40 vòng.

Chú ý: Riêng ngày cuối của kỳ tập, để chờ vần lại, tổng số vòng tập giảm xuống còn 80 vòng để tránh mỏi; ví dụ: ngày cuối của các kỳ tập, thường số vòng chạy lồng là 50 vòng,

vậy số vòng quay thóc là 80 - 50 = 30 vòng. Một số lưu ý khi dùng thuốc: Nguyên tắc cơ bản khi dùng thuốc là biết phối hợp điều hoà tính HÀN & tính NHIỆT của các loại thuốc;

Biết lựa chọn thời tiết, thời khắc thích hợp để dùng thuốc không bị phản tác dụng, lại có hiệu quả cao. Ví dụ: Buổi trưa hè, nhiệt độ ngày đang cao 35- 36 độ C mà dùng các loại thuốc có tính nhiệt

như Hải Cẩu Hoàn hay STRICHNIN, không những chẳng lợi mà còn có thể làm mất gân hoặc dạc gà. Ngược lại, trời lạnh, nhiệt độ ngày thấp 8-10 độ C, đừng uống SÂM tính hàn cao, hại gà.

*Khi dùng thuốc có tính NHIỆT cao như: Hải Cẩu Hoàn, STRICHNIN, Hổ Cốt, Nghệ v..v...phải cho ăn kèm theo cà chua mát, tránh táo bón. *Mũi tiêm bắp( B12 hoặc B12 - 5500 MEXOCO ) phải cách ngày ra trường ít nhất trước 7 ngày.

*Những gà “ mình thịt ” còn béo, các buổi sáng mát trời đều trong nuốt NGHỆ, ngoài vào Nghệ liên tục cho đến khi ráo gà mới dừng “nuốt” nghệ.

*Khi gà đã đỏ khoẻ, nên thay mũi tiêm bắp B12 bằng việc uống 1 viên 3B, đỡ tiêm hại gà.

CÁC ĐỘNG TÁC TẬP BỘ Có tác dụng hỗ trợ, bổ sung & nhấn mạnh vào các động tác vận động trong thi đấu; Tuy vậy luyện tập phải nhịp nhàng, các động tác càng tự nhiên càng tốt.

6 động tác tập bộ như sau : Lắc cần cổ sang 2 bên, sau trước.*Giật nhẹ cánh xuống để gà tự giật trở lại. Vuốt cánh treo gà lên & thả xuống nhẹ nhàng.

Ấn gà “đi tấn” gối sát đất (rất mỏi, làm ít).*Cánh tay chắn ngang diều, tay kia đập nhẹ vào lưng vào hông cho gà tập trường đẩy.

Tập quay tại chỗ: Để dọc cánh tay khoác vào cần, vai gà, quay tay từ từ cho gà tự xoay theo.*Kéo hàm mỏ dưới, bật tay mỏ ngậm trở lại, tập vậy rất khoẻ hàm mỏ.

“QUẦN SƯƠNG”-“DÃI NẮNG” là hình thức rèn khổ luyện cho gà,chinh chiến trong hoàn cảnh thời tiết khắc nghiệt nắng nóng hoặc mưa lạnh ;

Không ngần ngại khi sương xuống dày kín vào trời ĐÔNG lạnh,vẫn vần tập đều Càng không được sợ nắng nóng vì gà đã được phơi nắng hàng ngày.

Cách phơi nắng : Buổi trưa có nắng phải phơi gà trên nền đất ẩm hoặc cỏ mát (nếu là nền xi măng, phải trải bao tải dầy, ẩm nước).

Thời gian phơi 1h nắng / ngày, trong lồng phơi phải có cóng nước. Chú ý: nếu nắng nóng 34-35 độ C trở lên, phải cho gà uống 1 nhát SÂM khi phơi nắng.

3) OM CHƯỜM:

Om chườm gà chọi là việc làm cần thiết không thể thiếu, nhờ đó làm gà săn chắc, sức bền chịu tăng lên & ra đòn nặng hơn so với gà không được om.

Các công việc cần làm hàng ngày : Sáng vào nghệ, trưa phun nước chè ra nghệ lần 1, chiều phun nước chè ra nghệ lần 2, trước bữa ăn chiều om nóng ra nghệ lần thứ 3, rồi tắm xoa khô & mắc màn cho gà ngủ.

Nồi om : Gà sau khi vần, đá về nồi nước om gồm nghệ nguyên củ hoặc cau khô, ngải cứu & ít muối, nồi om này không để quá 4 ngày phải thay nước mới.

Nồi om mới tiếp theo vẫn vậy, chỉ thay ngải cứu bằng lá chè tươi, lá ỏi, không để quá 5 ngày lại thay nước mới, nguyên liệu không đổi.

Thao tác om : Mỗi lần om nóng khoảng 10 đến 15 phút, nồi om đun sôi, bắc ra ngoài, om chườm theo thao tác (10 tay om) như sau:

Tay 1 ( T1): Nhúng khăn om, vắt khô, chấm tảng, mặt, vuốt xuôi cần cổ xuống sống lưng, âu vai, cánh gà; chuyển nếp khăn lấy hơi nóng chấm 2 quả táo& day ngực gà; dở khăn om mặt trong cánh bên trái,

rồi nắm khăn đấm vào gầm bụng, đít gà cuối cùng mở khăn còn ấm xoa mông, hông, đùi & gập nhẹ quản bàn ngón chân trái gà.

Tay 2: Thao tác như T1, nhưng làm bên cánh & chân phải gà.

Tay 3-T4 làm lại như T1-T2 Lúc này nước đã nguội, tiếp tục om theo thao tác sau:

Tay 5 : Nhúng khăn nóng, vắt khô, chỉ om cần mặt cổ gà, dở khăn lăn cổ, om âu vai, vuốt sống lưng. Nhúng khăn nóng lần nữa, vắt khô, vỗ đít, om ngực, vuốt phía trong cánh trái, om hông đùi chân trái.

Tay 6 : Nhúng khăn 2 lần om như T5, nhưng làm với cánh & chân phải gà.

Tay 7 - T 8, T 9 - T 10 làm lại như T5-T6.

NỒI OM CỔ TRUYỀN: Là nồi om có 2 lớp: Lớp ngoài gọi là nồi thành( gồm nghệ củ, chè tươi, lá ỏi, ngãi cứu ).

Lớp trong gọi là nồi quách ( gồm vỏ cây gạo, rễ si, lá tre tước nhỏ,cắt ngắn, nghệ giã nhuyễn & ít muối).

Các thao tác T1,2,3,4,5,6 dùng nước om nồi Quách. Các thao tác T7,8,9,10 dùng nước om nồi Thành.

Chú ý: sau khi om, nhớ lấy khăn khô lau kỹ, dùng tay mát-xoa thư giãn toàn thân gà rồi cho thuốc, ăn chiều & mắc màn, ngủ bồ.


CÁC ĐIỀU CẦN THIẾT KHÁC, ĐỂ CÓ ĐƯỢC 1 GÀ CHIẾN :


1) Chuồng gà chiến: Kích thước: dài 2m , rộng 0,8m , cao 1,3m(chưa kể mái).

2) Trong chuồng có bàn đậu ăn, gáo uống dài 20cm, rộng 12cm máng trong chuồng cho gà uống.

Khoảng giữa chuồng có 2 cầu cao 10cm, cách 2 đầu hồi 70cm để gà trèo qua trèo lại dẻo gân vô cùng.

Chọn hướng Đông Nam hoặc Tây Nam để lấy nắng & gió lành. Nền chuồng đất thịt nện, cao ráo, có rãnh thoát nước xung quanh. Mái chống mưa nắng & tránh bức xạ mặt trời.


3) Muốn gà đá vần về chóng tan đòn, mau khoẻ, hãy dùng phương thuốc Gia Truyền phương thuốc gồm các vị sau :

Ma hoàng 2 đồng cân.

Nhĩ hương 2 đồng cân

Thủ ô 5 đồng cân

Mộc qua 5 đồng cân

Thiên niên kiện 3 đ-c

Xương truật 2 đ - c

Địaliền 3 đ- c

Mộc dược 2 đ-c

Quế tần 3 đ-c

Huyết đằng 5 đ-c

Bách bộ 5 đ-c

Đỗ trọng 2 đ-c

Cẩu tich 4 đ-c

Lai quy 5 đ-c

Quế thông 3 đ-c

Xuyên sơn giáp 5 đ-c

Huyết giác 5 đ-c

Cam thảo 5 đ-c

Quế chi 3 đ-c

Khương hoạt 5 đ-c

Hồng hoa 1 đ-c

Quy vĩ 2 đ-c

Phong kỷ 5 đ-c.


Thuốc sao khô tán nhỏ, ¼ hoàn với mật ong uống sau khi đá, vần về (chỉ uống tối đa 4-5 ngày, mỗi ngày 1 hoàn bằng 1 đốt ngón tay) ; ¾ lượng thuốc còn lại ngâm rượu xoa vào vết đòn chóng tan, xoa vào chân đùi chóng hết mỏi.

BÀI THUỐC BÍ TRUYỀN của người khách vãng lai :
Gà mộc, trước khi vần đá bôi MỠ CÁO hoặc mỡ RẮN HỔ HÀNH vào cần cổ & mặt trong nách, cánh gà, khi thi đấu làm gà đối phương rợn mùi yếu vía dễ bỏ chạy.

Việc làm quen với MỠ CÁO hoặc mỡ RẮN HỔ HÀNH phải làm từ từ đối với gà, bôi từ ít tới nhiều, từ diện hẹp đến diện rộng, lớp mỏng tới lớp dầy. Để chống lại biệt dược trên, bôi tỏi vào mũi gà sẽ tránh được ám khí này.


Những chú ý cuối cùng : Kỳ vần cuối trước khi ra trường thi đấu, phải vần trong điều kiện thời tiết tốt & chọn đối thủ thích hợp để giành thế thuận lợi cho “chiến kê”sắp ra trường.

Những ngày nghỉ sau kỳ vần cuối ( hoặc kỳ bắn chân), phải thật để ý đến điều kiện ngoại cảnh, thời tiết quanh nơi thả gà.

Tránh gà chiến bị nắng nóng hoặc giá lạnh, đặc biệt đêm ngủ phải chọn nơi khô ấm, nhưng thoáng đãng, không muỗi mòng & nếu đêm mưa, không để hắt dột vào gà.

Trước ngày thi đấu 2 ngày, nghỉ vào nghệ, chỉ phun nước chè 3 lần & cuối ngày tắm sạch bằng nước ấm rồi lau khô cho ngủ sớm.


C) LUẬN VỀ SẮC MẠNG - TƯƠNG SINH TƯƠNG KHẮC 4 MÙA :


Sắc mạng - tương sinh tương khắc 4 mùa không phải là yếu tố quyết định sự thắng bại của một trận gà.

Người xưa đã dạy: “Nhất KHOẺ, nhị TÀI, tam BỀN, tứ LỐI”, như vậy các bậc tiền nhân đã đánh giá, săp xếp rõ ràng các yếu tố để so sánh sự hơn kém giữa 2 chiến kê trên đấu trường.

Tuy vậy, là người ham mê muốn đi sâu vào “Nghệ thuật đấu gà chọi”, ta không thể bỏ qua Sắc mạng - tương sinh tương khắc 4 mùa là những điều đã được chiêm nghiệm nhiều đời mà người xưa đã đúc kết thành.

Nội dung như sau : Sắc mạng gà được chia theo Ngũ hành ; còn Thiên canh Sinh Khắc dựa vào 4 mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông.

Gà Bạch Nhạn(sắc lông trắng) mạng KIM

Gà XÁM (sắc lông ghi xám) mạng MỘC

Gà BỊP(sắc lông nâu vàng) mạng THỔ

Gà Ô(sắc lông đen) mạng THUỶ

Gà TÍA(sắc lông đỏ như Mận, như Lửa) mạng HOẢ.

KIM khắc MỘC, MỘC khắc THỔ, THỔ khắc THUỶ, THUỶ khắc HOẢ, HOẢ khắc KIM.

Chiều ngược lại Khắc là Sinh đó là vòng Sinh-Khắc trong thuyết ngũ hành. Ngoài vòng Sinh-Khắc nêu trên, Ngũ Hành Tinh Tú còn có quan hệ Sinh- Khắc khác : KIM khắc THỔ, THỔ khắc HOẢ , HOẢ khắc MỘC,

MỘC khắc THUỶ , THUỶ khắc KIM. Khi sự Thần Bí của Sắc Mạng theo Ngũ Hành, sự Vượng Hưu của gà chọi theo 4 mùa, con người ta chưa lý giải nổi, chỉ thâu nhận được qua kinh nghiệm nhiều đời,

thì người SƯ KÊ phải luôn nhắc nhở mọi TRÒ nhớ câu “Nhất KHOẺ, Nhị TÀI..”là điều quyết định cao nhất đến thắng bại của đấu gà.


D) CÁCH CHỌN GÀ ĐÁ THEO ĐÒN LỐI:


1) Chọn gà thế công: Chân đánh gẫy, ra dọc mau như “chớp giật”,biết mượn mỏ quăng theo, rất quí. Nếu không ra dọc, phải biết cườm cuốn 2 mang đá mé chật hoặc đấm giữ.
2) Chọn gà thế thủ:

a- Gà cưa cần 2 mang đá mé “suya”; nhỡ đà chui sâu thông vỉa hoặc thông cống, mọc lên đánh sốc nách hay rút gáy dữ.

b- Gà dựng kiệt 2 mang, biết tát dọc mau, đè mé đá chật được. Đối thủ thả đầu ba, phải biết búng tảng hoặc trầm đấm.

c- Gà đi dưới, hoặc vỉa 2 mang mọc lên đá xốc nách dữ, hoặc chui thông cống, đội ngược đối thủ lên đá rút gáy xoè gà.

Không chơi gà thậm thụt ra bắt hầu thật thà dễ thua.

TÓM LẠI : Gà đi trên phải biết triệt đầu dưới. Ngược lại, gà đi dưới phải cực kỳ kín đáo, hình thể phải liền bộ hơi ngóc lên là chí bắn liền, rồi lại ẩn sâu núp kỹ mới chơi được.

Các loại vẩy gà quí như: Án thiên, Phủ địa, Nhật thần, Khai vương, Lộc điền, Hàm long, Hổ khẩu, huyền kiều, Tam tài .v..v...

Các loại vẩy xấu như: Liên giáp ngoại, vỡ thành ngoại, vấn cán, tam tài hạ.v..v... xem thêm ở các sách phổ thông, sách nào cũng viết về kinh kê vẩy độ.)

Không ai biết môn đá gà có từ khi nào. Chỉ biết đó là một trò chơi dân gian có từ lâu đời. Dần dần được hoàn thiện và trở thành môn nghệ thuật. Không riêng ở nước ta, một số nước lân cận cũng có môn đá gà. Chủ yếu là để giải trí vui chơi. Đá gà mang tính đại chúng, ai có gà đều có thể chơi được cả.
[ATTACHMENT NOT FOUND]

Chơi đá gà xưa và nay:
Gà đá thường được người xưa tổ chức trong các dịp lễ, tết, hội hè. Có lẽ sôi nổi nhất vẫn là dịp tết Nguyên đán. Bắt đầu tháng chạp cho đến hết tháng giêng- “Tháng giêng là tháng ăn chơi…”. Từ trong xóm, ngoài làng đều chơi đá gà. Tuỳ theo cấp độ, quy mô khác nhau mà phong trào chơi đá gà càng trở nên sôi nổi hay không.

Ngày xưa trường gà đá khá đơn giản. Đào vũng đất bằng cái nong (f khoảng 1,5-2m) sâu chừng 30-40cm, xong đổ cát vào (để khỏi hư chân gà). Người xem ngồi xung quanh, vừa thưởng thức vừa làm vi đá. Hò reo để khích lệ 2 chủ kê là chính. Có cá độ nhưng không mang tính ăn thua sát phạt lẫn nhau- chủ yếu là tạo cao trào.

Trong xóm, làng là vậy, nhưng khi ra ngoài huyện, ngoài tỉnh phải là con gà vô địch trong tỉnh, trong huyện đó- quyết tâm thắng không để thua. Đó là danh dự cũng là trách nhiệm và lòng tự hào của người có gà đá hay được chọn đi thi đấu.

Theo một số người chơi gà đá ở Bình Định, có lẽ thịnh hành nhất là thời Nguyễn Lữ (một trong 3 anh em nhà Tây Sơn). Theo truyền thuyết, ông rất đam mê môn đá gà, và ông đã tuyển được giống gà đá nổi tiếng- (theo một số người chơi gà đá ở Bình Định thì giống này còn lưu truyền lại đến ngày nay). Có lẽ từ lòng đam mê, với cách quan sát của một võ tướng từ các thế đá của nhiều loại gà khác nhau, nên ông đã sáng tạo ra bài võ: “Hùng kê quyền” nổi tiếng xưa nay. Tức là dùng đòn thế hiểm của gà đá mà có thể lấy yếu thắng mạnh, lấy ít địch nhiều, nhỏ con thắng người to khỏe.

Ngày nay, giới chơi đá gà thường tổ chức trường đá hẳn hoi. Trình độ chơi và nghệ thuật chơi cũng được nâng cao hơn. Vi đá được quây cố định, trên có mái che, tròn xung quanh có băng ghế cao dần từ trong ra ngoài để cho khách ngồi xem. Riêng ở Quy Nhơn, Bình Định cũng có 2 trường gà, thường mở cửa thứ 7, chủ nhật, hay trong dịp lễ tết… Cách chơi là: Sau khi 2 chủ kê (chủ gà) thoả thuận, gà được bịt mỏ, bịt cựa (để khỏi nguy hiểm chết gà) rồi thả vào vi đá. Trận đấu bắt đầu cũng là lúc cổ động viên hưởng ứng. Lực lượng cổ động viên 2 bên “bắt giá” nhau. Thường con đá hay được bắt giá trên, con đá kém hơn bắt giá dưới, mấy “chai” ăn mấy “chai” (chai bia). Sau một vài “hồ” (mỗi hồ là 20 phút, nghỉ 5 phút) xem thế trận nghiêng bên nào. Lúc này cổ động viên thường theo đuổi phía mình cá cược, nhưng cũng có người bỏ phía con gà mình ủng hộ “lội” sang bên kia để tiếp tục cá cược. Đến khi trận thế thay đổi “thợ câu” (người chèo kéo) treo giá, nhử để người chơi từ bỏ hay giữ lập trường theo đuổi con gà mình thích. Khi đấu thủ lâm thế có thể từ giá dưới người cược nhảy lên giá trên. Cứ như vậy trận đá gà cứ sôi lên thành hội vui chơi thoả thuê.

Nếu chỉ cá cược mang tính vui chơi giải trí, thưởng thức nghệ thuật đó là điều đáng quý và nên phát huy, ngược lại có kẻ lợi dụng trò chơi đá gà để ăn thua, cờ bạc, sát phạt lẫn nhau là điều đáng lên án và phải triệt để ngăn chặn.

Nuôi gà đá lắm công phu:

Một số người nuôi gà đá nổi tiếng Bình Định hiện nay cho rằng, vẫn giữ được giống gà đá quý hiếm từ thời Nguyễn Lữ- tuy đã trên vài trăm năm có lẻ. Họ giữ bằng cách chọn lựa giống tốt, không cho gà cùng bố, mẹ đạp mái lẫn nhau- tránh đồng huyết thoái hoá. Khi nở ra thường chọn con giống rặc bố mẹ, mình dài, to, khoẻ, lông đẹp…Theo ông Lê Văn Đấu- chủ một trường gà đá ở Quy Nhơn và là cơ sở nuôi, bảo tồn giống gen gà đá, cho rằng: ông Trần Đình Văn (tức Bảy Quéo, ở Thị trấn Bình Định), duy trì tuyển chọn gà đá có một không hai ở Bình Định. Hiện ông Đấu nuôi giống gà đá sinh sản cũng do Bảy Quéo chuyển giao. Giống ở trại gà của ông được Viện Chăn nuôi quốc gia chọn làm nơi bảo tồn giống gen gà đá quốc gia.

Ông Đấu: nuôi gà giống đá cũng rất công phu. Sau khi chọn mái tốt cho phối với cồ đá hay. Trong quá trình đẻ trứng cho ăn đủ chất. Khi nở, gà con nuôi thả bình thường, ngoài cho ăn tấm, bột bắp, cám gạo, lúa…hàng tuần cho ăn thêm bột đậu xanh, rau xà lách, lươn con, trứng vịt lộn, lòng đỏ trứng gà, thịt bò…để tránh trường hợp “đói con”- (suy dinh dưỡng lúc còn nhỏ). Như vậy mới đủ dinh dưỡng, để khi lớn lên đủ tiêu chuẩn trở thành gà đá thực thụ, bền bỉ dẻo dai, có sức mạnh vô địch như một võ sĩ.

Khi gà đá 6 tháng tuổi chỉ cho ăn lúa rửa sạch và nuôi nhốt. Đến 8 tháng tuổi- khi đã tròn tiếng gáy thì cắt tai, cắt tích, cắt lông già. Lúc này bắt đầu huấn luyện gà bằng cách cho đá xổ. Lần đầu 10 phút, lần 2, lần 3 khoảng 10-15 phút, rồi trọn “hồ” (20 phút). Ngoài ra còn tập “chạy lồng” để chân gà khoẻ, dẻo dai

Lúc này có thể đánh giá được gà đá hay, đá dở, có sanh thế hay không (thế sáng tạo trong lúc đá) và đá ở thế “kèo trên” hay “kèo dưới” (tức gát cần lên trên hay dưới đối phương). Ở giai đoạn này nhiều con có thế đá rất độc đáo: đá hầu (đá vào cổ họng, có khi làm đứt thực quản đối phương), đá mồng, mặt (làm đuôi mắt, tím đầu đối phương), đá xỏ ngang (làm đối phương dễ gãy cần (cổ). Có con đá ngang bảng lưng (làm tổn thương phổi đối phương). Gà có sanh thế thì quý hơn nhiều lần gà thuần thế.

Kinh kê xưa nói về đặc điểm gà đá hay:
Tuyển chọn gà kê giống đá hay.
Không gì bằng độc dấu đá hay
Mình thuyền gối thắt lưng xuôi mái
Cổ ngẩng chân cong mỏ lại ngay (thẳng)
Tiếng gáy nghẹn ngào mà giọng gắt
Bước đi ngón chúm ít gà tày
Tự nhiên đầu lắt, hay né giỏ
Cáp độ ra trường ắt thắng ngay

Hay:

Nhất thời chân chúm vãi ra
Nhì thời lắc mặt, thứ ba né lồng


Chọn gà đá nên chọn gà từ 3,2-3,5 kg săn gọn, không nên chọn gà mập 3,8-4 kg nặng nề chậm chạp
Trong giới chơi đá gà ở Bình Định, ai cũng phục tài chọn gà của ông Bảy Quéo. Có thể nói ông là một chuyên gia gà đá. Không những tư vấn cho người chơi trong tỉnh, trong nước, còn vươn ra các nước láng giềng: Thái Lan, Lào, Campuchia. Ngoài chọn gà giống ông còn chọn gà đá hay. Ông Bảy Quéo cho biết: Rất nhiều dạng gà hay và ở đâu cũng có. Gà đá hay thường có đặc điểm: mình dài, lông mướt, mồng to, vảy mỏng, câu tròn, gối thắt, ngón nhỏ dài, tam sơn rộng…nhưng cũng không nhất thiết vậy. Có con nhìn bề ngoài nhỏ con, không đẹp nhưng đá rất hay- “Tiểu bất khả địch”. Ông chơi gà đá từ lúc lên 12 tuổi. Lúc đầu chỉ theo các tay cao thủ đá gà vùng thành Hoàng Đế- thị trấn Đập Đá, Bình Định: Yến Sơn, Sáu Hề, Hoàng cà lăm, Mười Tập… và ông đam mê từ đó.

Ông Bảy Quéo cho rằng: con gà như cầu thủ bóng đá, có tư chất đá hay nhưng không có thầy huấn luyện chu đáo cũng không trở thành gà đá hay được. Ông là người chuyên tuyển chọn, huấn luyện gà đá. Nhìn gà ông có thể biết trước đến 30% con gà đó đá hay, hay dở. Ông từng đặt chân khắp đất nước Thái Lan, Lào, Campuchia để trao đổi gà với các tay chơi nước bạn. Ông nhớ lại: lần đầu mang gà sang Thái Lan, một con gà của ông thắng liền hai con gà của nước bạn, làm cho bạn phải nể phục gà Việt Nam.

Hiện tại nhà ông có nuôi nhiều gà đá- giống trong nước, nước ngoài đều có. Ông Bảy nhận xét: Ở đâu cũng có gà hay, dở nhưng giống gà Việt Nam ta rất cứng cáp và lì đòn. Đặc biệt giới đá gà rất phục tài “cho nước” gà của Bảy Quéo. Con gà nào ông cho nước y như là cấp thêm thuốc trợ lực, khoẻ lại ngay sau một hồ đá, tiếp thêm sức cho hồ sau. Ông không nói cụ thể, chỉ cho biết: cho nước nơi nào gà dễ thở- như nách, lưng chẳng hạn, chứ không có gì là bí quyết. Nhìn gà biết sức khoẻ chúng, nếu không khoẻ ép chúng đá là thua ngay.

Theo một số người chơi đá gà: để tránh đá chui, cá độ thiếu lành mạnh, nên tổ chức trường gà quy mô, có sự quản lý của chính quyền địa phương, hoạt động trong phạm vi cho phép. Như vậy vừa bảo tồn môn đá gà trong dân gian truyền thống, vừa giúp con người vui chơi giải trí. Môn này có thể phục vụ cho du lịch. Có đầu tư thì môn đá gà mới ngày càng hoàn thiện, nâng cao thành môn nghệ thuật truyền thống.

ANH TÙNG.