Mời bạn chiêm ngưỡng hình ảnh cận cảnh các chú chim đang bay lượn trên bầu trời hoặc phút trầm ngâm đáng yêu của chúng. Ảnh trên BBC.

Chim hải âu rụt cổ được một mẻ cá no nê.
Cú tai ngắn trên hàng rào ở Scotland.
Cuộc đột kích của chim ó biển.
Chim sẻ đồng vừa bay vừa hót.
Chim cắt đuổi theo một con cú đang cắp chuột.
Chim trĩ sải cánh bay lên trong ánh nắng vàng suộm ở Northamptonshire, Anh.

Mặc dù đã bị báo chí phản ánh nhiều trong thời gian trước đây nhưng hiện tượng bán động vật hoang dã lại tái diễn tại Hà Nội. TinNhanhBlog đã bắt gặp cảnh bán cả diều hâu ngay Vườn bách thảo.



Hai chú diều hâu một lớn một bé được rao bán cùng hơn chục con chim bị bẫy khác



Hai chú diều hâu trên chỉ là 1 phần trong một mớ các loại chim được anh Long đem bán tại đường Hoàng Hoa Thám, khu vực đối diện vườn Bách Thảo. Anh cho biết, các loại chim bán để ăn thì được đánh bẫy ở các vùng xung quanh Hà Nội. Riêng các loại ác điểu như quạ, diều hâu, cắt, chim ưng, đại bàng... thì được mua lại từ các mối ở Thanh Hóa, Hòa Bình, Ninh Bình... Giá của chúng thường từ 100 - 500.000 đồng.

THỨC ĂN CHO CHIM YẾN

Từ kinh nghiệm nuôi chim cảnh của bản thân kết hợp với tham khảo sách vở, trại chim của các nhà nghiên cứu nuôi chim cảnh nổi tiếng trên thế giới, tôi nhận thấy một trong những sai lầm của đa số người nuôi chim cảnh ở nước ta là cho chim một chế độ ăn quá đơn điệu, không đủ chất, trong khi ngoài thiên nhiên chúng ăn một hỗn hợp thức ăn đa dạng hơn rất nhiều.


Nhiều người vì cưng chim nên chỉ cho chim ăn hạt kê đắt tiền không thôi, hoặc chỉ dùng lòng đỏ trứng mà không dùng lòng trắng, trong khi thực ra lòng trắng trứng mới chính là nguồn cung cấp đạm chủ yếu. Chính vì vậy mà trong khi tại các bird farm kinh doanh chim cảnh trên thế giới rất thường gặp những chú chim Canary hoặc Gouldian Finch đã 7-8 năm tuổi vẫn còn sung sức, hót hay, sinh đẻ tốt... thì ở VN thật hiếm gặp những chú chàng lớn tuổi như vậy mà vẫn còn phong độ. Thường nếu để chim sinh sản nữa thì chỉ trụ được 2-3 năm!

Dĩ nhiên những vấn đề khác trong chăm sóc cũng là nguyên nhân gây nên tình trạng chim cảnh sống không đủ tuổi thọ của chúng, nhưng không thể không nhìn nhận tầm quan trọng của chế độ ăn hợp lí. Sau dây là vài kinh nghiệm của tôi trong việc cho Canary ăn:

1-Thức ăn hạt: đa dạng, sử dụng tất cả các loại hạt nhỏ vừa miệng chim mà VN có thể tìm được.

Công thức thông thường của tôi: 50% kê (bao gồm tất cả các loại kê vỏ vàng, kê vỏ đỏ, kê vỏ trắng với số lượng bằng nhau hoặc nhiều kê vàng, nhiều kê đỏ hơn tuỳ mùa), 20% hạt yến mạch, 20% hạt cải xanh, 10% hạt mè (hạt vừng) gồm 5% mè đen+5%mè vàng. Có thể cho thêm hoặc thay vào kê một chút thóc (lúa) loại hạt nhỏ, vỏ mềm, hoặc hạt hướng dương nhỏ.Trong trường hợp khó tìm hạt yến mạch, có thể thay thế bằng hạt xà-lách. Mỗi chú chim kích thước bình thường ăn khoảng 1-1.5 muỗng canh hạt hỗn hợp/ngày.

Lưu ý chung: cần cân đối các loại hạt chứa dầu béo với hoàn cảnh sống của chim. Nếu chuồng nhỏ, chật chội, nên hạn chế số lượng hạt mè, hướng dương, vì ăn nhiều mà ít hoạt động chim sẽ béo phì. Nếu chuồng rộng rãi, chim bay nhẩy thoải mái, thì có thể tăng lượng hạt béo lên.

Quan điểm riêng của GC thì kích thước chuồng lí tưởng cho 1 chú Canary là dài 50cm, cao 70cm, rộng 40cm. Cho một cặp chim trống mái là dài 120cm, cao 45-50cm, rộng 40cm.Nhưng thông thường các loại lồng chuồng bán trên thị trường không được như vậy, hơn nữa lồng nuôi to sẽ chiếm diện tích nhà vốn nhỏ hẹp, nên ai có điều kiện thế nào thì làm thế nấy!

2-Thức ăn mềm

a. bánh mì khô (loại nhạt hoặc có chút bơ) bóp nhuyễn hay nghiền nát thành bột bánh mì.

b. Trứng gà luộc chín từ 15-20 phút, để từ từ cho trứng nguội. Không nên dùng nước lạnh để làm trứng nguội ngay, sẽ thay đổi một số thành phần trong trứng, chim ăn khó tiêu. Sử dụng cả lòng đỏ, lòng trắng, dùng cái dĩa nghiền trứng thật nhỏ.

c. Cà-rốt tươi rửa sạch, băm hoặc xay nhuyễn.

Trộn tất cả 3 thành phần trên vào nhau, tạo ra một hỗn hợp thức ăn mềm không quá dính tay. Chim ăn sẽ rất ngon miệng. Mỗi ngày hoặc cách ngày cho chim ăn một lần theo khẩu phần 1 muỗng cà-phê/1 con. Nếu chim ăn không hêt thì cuối ngày cần vứt bỏ thức ăn mềm đi, vì qua ngày chúng sẽ bị lên men. (nhưng thông thường là chúng sẽ ăn hêt! )

Để khỏi mất thời gian chuẩn bị, bột bánh mì có thể làm sẵn một vài kí cất nơi khô ráo, cà-rốt xay nhuyễn cất vào lọ thuỷ tinh sạch để trong tủ lạnh được 1 tuần-10 ngày, trứng luộc sẵn vài quả để tủ lạnh. Khi cần chỉ việc lấy ra trộn vào là xong.

3-Rau xanh

Rau xà-lách là loại rau thường được sử dụng cho chim cảnh ăn, trên thực tế các bạn có thể sử dụng gần như tất cả các loại rau xanh thông thường khác: cải xanh, cải thảo, bắp cải, rau dền, rau muống... miễn là rau được rửa sạch sẽ, vẩy khô. Chỉ lưu ý tránh không cho chim ăn các loại rau có nhiều dầu, có mùi (rau gia vị như ngò, cần, hành...) hoặc nhiều nhớt như mùng tơi, rau đay...

Ngoài ra, một trong những món khoái khẩu của chim là mầm hạt, bạn có thể gieo hạt kê, lúa, yến mạnh, thậm chí cả đậu xanh, đậu đen... trên cát sạch, đất ẩm cho nẩy mầm khoảng 5-10 cm, lấy ra rửa rạch cho chim ăn, sẽ cung cấp lượng vitamin và khoáng chất tuyệt vời cho chim.

Đủ đủ chín cũng là nguồn cung cấp carotine rất tốt (như cà-rốt), giúp cho bộ lông chim rực rỡ hơn.

Tóm lại, thực đơn ăn phong phú, càng gần thiên nhiên càng tốt, là nguyên tắc quan trọng nhất trong việc chăm nuôi chim cảnh, để chúng có đầy đủ dưỡng chất cần thiết, đảm bảo một đời sống mạnh khoẻ, cân bằng.

BIỂU HIỆN THƯỜNG GẶP VỚI TỔ YẾN HÓT Vài biểu hiện trong quá trình sinh nở của chim cần lưu ý:

1- Chim mổ, phá vỡ, ăn trứng: khả năng lớn là thiếu canxi. Cần cung cấp thêm cho chim nguồn canxi dồi dào (vỏ trứng gà giã nhuyễn trộn thêm vào khoáng vi lượng, treo mai mực trong chuồng cho chim gặm suốt ngày, cho chim uống nước khoáng không có gaz...)

2-Chim mổ, cắn, đánh, hất chim con ra khỏi ổ: phần lớn là do thức ăn thiếu đạm, không đủ dưỡng chất. Cần xem lại chế độ ăn cho chim.
Nếu khi ấy chim con đã lớn, thì rất có thể chim mẹ đánh đuổi con là do nó chuẩn bị cho lứa con tiếp theo sắp chào đời! Cần chuẩn bị treo vào lồng ngay cho nó một cái tổ mới giống tổ cũ, treo ở vị trí cũ, còn tổ chim cũ với chim con ở trong dời đến nơi xa nhất trong lồng, chim bố sẽ chịu trách nhiệm nuôi con tiếp.
3-Chim tự nhiên bỏ ấp trứng, hoặc bỏ mớm con (giống trường hợp bạn kể): có thể do nhiệt độ phòng nuôi không ổn định, hoặc khí hậu bên ngoài bất thường... gây cho chim cảm giác có sự thay đổi đột ngột về môi trường, khiến chúng nghĩ đến việc thực hiện bản năng "bỏ con chạy lấy mẹ" như đã nói ở trên. Mùi khí gaz, mùi thuốc lá, mùi bia rượu..., tiếng động mạnh, tiếng ồn đột ngột (sửa nhà, khoan tường...) xuât hiện trong phòng nuôi chim cũng có thể gây ra tình trạng này. Ngoài ra, những hành động can thiệp của người nuôi (bất ngờ xuất hiện bên tổ chim; tìm cách đẩy chim mẹ ra ngoài tổ để xem chim con, xem trứng, nói to, hắt hơi to... khi đứng gần chuồng chim...) cũng làm chim sợ hãi bỏ tổ.

Tóm lại, thời điểm chim sinh nở, cũng như con người, là thời điểm rất nhạy cảm, mọi tác động, mọi can thiệp bình thường trước đây đều trở nên khó chấp nhận, phải rất thận trọng khi đến gần ổ chim, và cho chim ăn uống đầy đủ, hợp lí.

Nếu những chú chim cảnh cuả bạn quá nhạy cảm và dễ bị stress, nên chuẩn bị
- Nuôi chúng trong lồng rộng rãi hơn
- Bệ để lồng chim nên cao quá đầu người, hoặc it nhất cũng ngang tầm mắt. Bản năng của các loai chim trời là càng lên cao càng yên tâm, hãy đáp ứng cho chúng điều đó!
- Chuẩn bị sẵn cho chúng một tình trạng sức khỏe thật tốt trước khi vào mùa sinh sản.
- Ổ chim để nơi thoáng mát, nhưng kín đáo, càng xa người, gần tường càng tốt, chim sẽ cảm thấy an toàn hơn.
- Hạn chế tối đa việc theo dõi ổ chim khi không thực sự cần thiết.

Tuy vậy vẫn không thể đảm bảo hoàn toàn chim sẽ không bỏ ổ lần sau. Kinh nghiệm cho thấy nếu qua 3 lần làm tổ mà chim vẫn có thói quen xấu bỏ tổ như vậy, thì có thể khẳng định bản năng làm tổ nuôi con của chúng đã bị thoái hoá , hoặc bản thân chim đã bị stress trầm trọng, nên đổi chim mẹ (chim bố) khác hoặc sử dụng các biện pháp của con người để can thiệp giữ lại bầy chim con.

Theo hiểu biết của GoldenCanary, hiện nay tại Mĩ, Úc, Canada... đã có bán các loại thuốc chống Stress cho chim trong từng giai đọạn phát triển của chúng. Các bạn ở nước ngoài có thể tư vấn BS thú y thêm để chống Stress cho chim cảnh của mình.
Cuộc sống Việt

Tướng họa mi thường có 3 loại tốt : loại ngũ trường, loại ngũ đoản và loại quí tướng thứ 3 là '”mình củ đậu, đuôi lá vả” . Sau đây là tướng mạo chi tiết.

Tướng mắt : với con người mắt được coi là cửa sổ tâm hồn, thì chọn họa mi cũng theo cách đó. Nên chọn những con có đôi mắt sáng to, có thần khí, và cảnh giác nhạy bén, màu sắc mắt phải tươi, da mắt mỏng, con ngươi nhỏ, khoen mắt là vệt lông nhỏ màu trắng kéo dài ra sau ót giống mày con ngài. Cái tên chim Hoạ Mi cũng căn cứ cái mày ngài trắng này mà đặt ra.

Đánh giá tướng mắt còn phải quan sát kỹ mặt nhãn cầu của chim. Chung quanh con ngươi có một loạt màu, tuỳ từng con, ta thấy có màu vàng, hồng, lam, xanh, tro lợt, trắng xám... gọi là nhãn đế sắc. Nếu quan sát kỹ hơn, ta thấy trong nhãn đế sắc còn có những chấm nho nhỏ khác nằm rời rạc ( cũng xuất hiện chung quanh con ngươi) tiếng trong nghề gọi là xa nhãn.

Xa nhãn thường có 4 loại sau đây:

1. Kim xa nhãn : những chấm nhỏ chung quanh con ngươi màu vàng.
2. Thiết xa nhãn : những chấm nhỏ chung quanh con ngươi màu xanh ửng đen như màu sắt nguội.
3. Ngân xa nhãn : những chấm nhỏ chung quanh con ngươi màu trắng sáng.
4. Huy xa nhãn : những chấm nhỏ chung quanh con ngươi màu tro lợt.

Nói chung, màu đáy mắt của chim HM phải là màu đậm mới tốt.

Khi lựa chim họa mi nên đến gần lồng dùng ngón trỏ nhẹ nhàng làm dấu chữ thập, hoặc vẽ hình vòng tròn một hai lần để xem phản ứng con chim nhốt trong ra sao. Nếu đó là chim nuôi chưa thuộc thì phản ứng của nó là nhảy lung tung trong lồng tìm lối thoát thân. Còn chim thuần thuộc thì nó cứ đứng yên trên cần đậu, đôi mắt và chiếc đầu của nó di chuyễn theo hướng ngón tay 'vẽ bủa' của mình, chứng tỏ chim có cá tính mạnh, tự tin và phản xạ nhạy bén.


CHĂM HỌA MI TRONG MÙA THAY LÔNG

Hoạ mi nuôi trong lồng con thay lông sớm, con thay muộn, con thay sớm thường thì từ tháng 7 âm là bắt đầu thay, con muộn thì cuối năm.

Họa mi thuộc (thuần) thì thay lông sớm và ổnh định hơn họa mi mộc (bổi). Viết về cách chăm chim Họa mi thay lông thì đã có rất nhiều sách đề cập đến ví dụ như sách của Việt Chương, nay tôi chỉ dám mạo muội trình bày cách chăm chim HM thay lông theo kinh nghiệm nuôi hiện tại của bản thân (tôi cũng học hỏi của nhiều người khác thôi):

* Dấu hiệu nhận biết chim sắp thay lông: HM sắp thay lông thì lông bắt đầu xác, quăn và nhiều con còn có cảm giác như lông cháy, khi duỗi cánh thì các lông cánh có pha màu lá chuối khô, khi đó chúng ta cần phải chăm chim cẩn thận hơn (có người thì lại ngược lại - khi chim thay lông xong mới chăm tốt, làm như thế con chim sẽ lâu nổi và thay lông sẽ lâu và không đều).

* Về thức ăn thường thì các bạn nuôi HM hót bằng cám cò trứng hoặc ngô trứng, ta chỉ cần cho chim ăn cám theo tỷ lệ 3-4 lòng đỏ trứng gà/1lạng cám cò (hoặc ngô), lấy thêm lòng trắng hay không và bao nhiêu thì tuỳ các bạn nhưng đừng lấy tất nhé. Tăng cường mồi tươi châu chấu hay dế, tăng cường ở đây tôi chỉ lưu ý là thường xuyên và đều thôi.

Chiếc lồng Huế dùng để nuôi khuyên do tay chính nghệ nhân Sửu ở Huê làm.
* Sắc nét từng chi tiết chạm trổ
* Tre được ngâm 8 năm dưới bùn trước khi làm
* Có dấu mộc của nghệ nhân Sửu

Chắc hẳn trong mỗi chúng ta ít nhiều đã một lần được đọc hoặc nhìn trên phim ảnh hình ảnh Thành Cát Tư Hãn, vị Hoàng đế vĩ đại và là chiến binh dũng cảm nhất trên thảo nguyên Mông Cổ, cùng những chiến tướng cận thần phóng ngựa vào rừng bắt đầu một chuyến đi săn mới. Trên cổ tay Đại Hãn ngất nghểu con chim ưng mà ông rất mực yêu quý. Vào thời điểm đó, chim ưng được huấn luyện để đi săn. Chỉ cần nghe hiệu lệnh của chủ nhân là con chim bay vút lên cao hàng nghìn thước nhìn dáo dác xung quanh tìm kiếm con mồi. Nếu phát hiện thấy nai hoặc thỏ, nó sẽ lao xuống như tên bắn và vồ chặt chúng...
Xin bắt đầu bài viết này bằng hình ảnh “Con chim ưng” của Hoàng đế Thành Cát Tư Hãn. Bởi hình ảnh người huấn luyện chim ưng tưởng chừng chỉ có ở thảo nguyên Mông Cổ, những vùng đất ả-Rập Xê-út hay các quốc gia thuộc khu vực Trung Á, thế mà nay hình ảnh những chú chim ưng chao liệng trên bầu trời Hà Nội đã xuất hiện, nó đang được một số người đam mê “thần điêu” huấn luyện ngay tại Thủ đô…
Chuyện là thế này, ông Nguyễn Lê Bách, nguyên Đại sứ Việt Nam tại 5 quốc gia Trung Đông đã từng lai rai kể về những con chim ưng - một loại chim chuyên dùng để đi săn ở vùng sa mạc. Ông kể, đây là 1 môn thể thao, hoặc cũng có thể coi là một thú vui của các thành viên hoàng tộc hoặc các đại gia tại các quốc gia dầu mỏ khu vực Trung Đông.
Điển hình là ở các nước Oman, Qatar, Bahrain, các thành viên trong UAE - Liên hiệp các Tiểu vương quốc ả-Rập, ả-Rập Xê-út... Một con chim ưng đã được huấn luyện, biết săn mồi thành thạo, có giá không dưới 1 triệu USD. Con chim ưng với giá trị như vậy, nên đi kèm theo nó cũng là một loạt những thứ tốn kém: một người có chuyên môn biết dạy và chăm sóc chim từ khi mới ra ràng, và cũng chỉ người đó mới “ra lệnh” được cho chim.
Một bác sỹ thú y chuyên chăm sóc chim với những loại thuốc đặc hiệu; những “phụ tùng” của một con chim ưng như chiếc mũ bằng da có gắn gia huy bằng vàng thật để đội cho chim khi đi săn. Khi con chim xé gió lao từ trên cao xuống để bắt mồi, những chiếc bao bằng da để lồng vào cánh tay ông chủ khi cho chim đậu vào để vuốt ve nó. Những cây bằng gỗ để chim đậu, ăn hoặc nghỉ ngơi giữa sa mạc...
Câu chuyện về một thú chơi chim ưng ở phương xa “phức tạp” thế đấy. Vậy mà, giữa đất Hà thành này, thật bất ngờ khi không khó khăn gì, chúng ta có thể nhìn thấy những chú chim ưng và trò chuyện với những ông chủ nuôi chúng từ lúc còn nhỏ tới khi sải cánh trên bầu trời.
Anh Lưu Công Thường là một kỹ sư xây dựng, nhà ở I1 Thanh Xuân Bắc đã có thâm niên trên 2 năm nuôi và huấn luyện chim ưng chia sẻ: “Nuôi chim ưng phải có vườn rộng, loài này không để trong lồng được nên phải xích chân đặt chim lên cành cây. Một ngày phải đưa chim ra sân cho “tự do” 2 đến 3 lần. Lúc đầu phải buộc dây vào chân, vài trăm mét dây cho bay quanh.
Sau khi quen thì bỏ dây, để đạt được mức quen cũng phải mất khoảng thời gian từ nửa năm đến 1 năm. Nuôi chim ưng phải nuôi chúng từ khi còn nhỏ, lớn không thể huấn luyện được chúng nữa. Đầu tiên phải có mũ cho chim, bịt mắt và chỉ để hở mỏ cho chúng quen hơi người và tiếng động, sau nhiều lần, chim quen người sẽ không sợ và bay lung tung. Thời gian trước, người đam mê ưng thường lên đường Hoàng Hoa Thám kiếm chim, thi thoảng lắm, 1 năm có một hai lần bán.

Chim ưng này đa phần chuyển từ tỉnh ngoài về, nhiều nhất là TP Hồ Chí Minh. Số còn lại là chim bị bẫy. Lúc đầu tôi mua và định giữ lại một thời gian bởi chân chim bị đau do bị đánh bẫy, rồi thả đi... Nhưng con chim ưng tôi sở hữu còn non quá, không bay tự do được, nên giữ lại nuôi. Dần dần nó quen chủ, không xích để nó muốn bay đi lúc nào cũng được, nhưng lạ nỗi là nó không bay đi, chỉ bay đi săn mồi rồi lại bay về.
Móng chim ưng rất sắc, tay tôi không ít lần chảy máu vì móng nó bám vào. Cho chim ưng ăn cũng không dễ, một ngày ăn 3 đến 4 lần, nó không kén thịt nhưng chỉ ăn thịt sống. Nếu nó còn nhỏ, thái thành miếng nhỏ, đặt lên cành cây nó sẽ tự đến ăn. Khi lớn có thể cho đậu trên tay, đưa vào mỏ chúng. Đôi lúc bận quá, không có thời gian cho chúng ăn, nó sẽ tự bay đi kiếm ăn rồi quay về. Mỗi lần vậy phải rửa móng và mỏ cho chúng bởi dính máu”...
Thú chơi chim của người Hà Nội đã có từ lâu đời, nhưng chủ yếu là chơi họa mi, khướu, vành khuyên, cu gáy hay yến tứ quý. Những người chơi loài chim này thường nhốt chúng trong lồng để thưởng thức tiếng hót và màu lông.
Chơi chim thả chỉ có bồ câu. Nhưng rất hiếm người có đủ “khả năng” nuôi được chim ưng. Anh Lưu Công Thường khẳng định, ở Hà Nội, hiện có không quá chục người đang sở hữu những chú chim ưng thứ thiệt, và vẫn đang phải “bơi” trong cách huấn luyện chúng. Anh Minh Phương, nhà ở làng Ngọc Hà chia sẻ: “Để huấn luyện một con chim ưng thành thục mất rất nhiều thời gian và là cả một nghệ thuật. Muốn huấn luyện thành công cần hết sức kiên trì và phải biết cách tiếp cận với chim. Để chim làm quen người cũng mất gần một năm.
Tuổi thọ của một con chim ưng tầm 15 năm, ngần ấy thời gian là ngần ấy công sức của ông chủ phải bỏ ra. Người chủ cần tố chất tự nhiên đủ để “át vía” được chú chim hoang dã này. Giống chim ưng được coi là loài chim thần, chúng có sự giao cảm với con người. Những ngày đầu khi đưa thức ăn lại gần, chú chim vẫn sử dụng những thế “võ” hoang dã như dùng chân tấn công vào tay chủ để giành lấy thức ăn, hay nó xiết chặt móng khi đậu trên tay chủ”...
Quay trở lại với những con chim ưng ở phương xa, đó là các nước có truyền thống huấn luyện chim ưng sử dụng trong việc đi săn đã có từ lâu đời. Những quốc gia phát triển còn huấn luyện chim ưng trong các công tác bảo tồn, cho chim ưng xua đuổi tất cả các loài chim khác, không cho chúng đậu lên các công trình kiến trúc để đề phòng chất thải sẽ làm hỏng mái nhà, như các nhà thờ mái chóp nhọn dát vàng ở nước Nga; hay các thành phố với các ngôi nhà cổ có hàng nghìn ngọn tháp như Thủ đô Praha cổ kính...
Còn các quốc gia ả-Rập lại nuôi chim ưng như minh chứng cho đẳng cấp của các ông hoàng. Về lại với Thủ đô Hà Nội nghìn năm, hình ảnh những chú chim ưng chao liệng trên bầu trời đã dần xuất hiện. Để sở hữu chim ưng cũng là khó; nuôi, chăm sóc và huấn luyện chúng lại càng là điều không dễ dàng với bất cứ ai.
Theo thời gian, bằng niềm đam mê, họ huấn luyện được những chú chim ưng tung cánh bay đi và quay trở lại đậu trên tay chủ. Họ mong ước một ngày không xa sẽ huấn luyện được loài chim được coi là “thần điêu” này như một bộ môn nghệ thuật. Đó là tâm sự của anh Đức Hà, nhà ở Nghi Tàm khi nói không hết chuyện về loài chim này với chúng tôi. Còn anh Lưu Công Thường lại đến với niềm đam mê này với một mục đích rất khác -“Nếu để nói một lời về loài chim này e rằng không đủ.
Tôi yêu chim ưng, nhưng hãy để nó tự do!” - “Tự do?” - “Đúng, để chúng tự do bằng cách tôi mua lại của những kẻ bẫy nó, chăm nó cứng cáp đến khi nó tự bay đi, rồi thả nó đi tìm tự do. Khi để chim ưng tự do đi kiếm ăn, nếu gặp chim mái nó sẽ không bay về, mà sẽ lập gia đình luôn. Một lần tôi bắt gặp một người bán chim ưng trên đường, dừng lại xem thì ưng đã trưởng thành, mua 1 con rồi thả đi. Ông bán hàng hỏi chỉ biết trả lời là ưng yêu tự do thì hãy để nó tự do. Hy vọng nếu bài báo này ra mắt công chúng độc giả, tôi sẽ được đọc một dòng - Hãy để chúng tự do!”...
Qua những câu chuyện về một niềm đam mê, một thú chơi về một loài chim quý dần hiện hữu nơi chúng ta đang sống, tôi nhớ đến một tích truyện đã đọc ngày xưa, đó là ở một miền đất rất xa, khi người con trai bước sang tuổi thứ 15, người cha sẽ tặng cho con trai mình một con chim ưng để làm quà sinh nhật minh chứng cho sự trưởng thành. Và ở cội nguồn sâu xa về loài chim hoang dã đó có một sức hút khó tả nào đó.
Phải chăng, điều dễ nhận biết đó là loài chim mà hình tượng của nó gắn với lòng trung thành con người muôn đời vẫn đề cao - Một loài chim với một đôi mắt sắc sảo, cái đầu mạnh mẽ đầy thông minh, sải hết tầm cánh, tự do chao liệng vòng tròn trên không trung; tuyệt đối trung thành và không bao giờ theo chủ mới trong câu chuyện “Con chim ưng của Thành Cát Tư Hãn”- ... Mặt trời bắt đầu khuất dần sau các dãy núi nhưng Đại Hãn và đoàn tùy tùng vẫn chưa săn được nhiều con mồi như mong đợi. Sau nhiều giờ quần thảo trên ngựa dưới sức nóng của buổi chiều hè, Đại Hãn bắt đầu thấy khát nước. Con chim ưng vụt khỏi cổ tay ông và lao vút đi.
Chợt ông thấy có nước rỉ ra từ một ghềnh đá. 3 lần hứng nước trong sự kiên nhẫn bởi thật lâu cốc nước bằng bạc mới đầy là 3 lần bất thình lình, một âm thanh vút lên từ trên không và một vật xẹt ngang tay ông, chiếc ly rơi xuống đất. Đó là con chim ưng yêu quý của ông. Lần thứ 3 ông rút gươm cầm trên tay. Một lằn sáng vút lên và thanh gươm của ông chém trúng con chim. Con chim đáng thương nằm quằn quại và giẫy chết dưới chân chủ nhân nó. “Ta sẽ uống nước tại con suối”.
Khi đến nơi, con suối mà ông nghĩ thực ra chỉ là một vũng nước nhỏ, một con rắn lớn, nổi tiếng là loài cực độc, đang nằm chết rữa giữa vũng nước đã làm nước trào ra ngoài. Cơn tức giận nhất thời đã khiến ông vung gươm giết chết con chim yêu quý - chỉ vì nó muốn cứu mạng ông. Kể từ đó, hình ảnh con chim ưng giẫy chết trong vũng máu luôn nhắc nhở ông nói riêng và tất cả chúng ta đừng bao giờ hành động điều gì trong cơn tức giận.

So với nhiều loài chim bộ Vẹt, Yến phụng là loài chim tương đối dễ ghép cặp. Trải qua nhiều thế hệ lai tạo và nuôi nhốt, ngày nay người ta có thể dễ dàng lựa chọn bất kì màu sắc nào để ghép với nhau và cho sinh sản. Nhưng có thể nhận thấy rằng những màu sắc nguyên thủy sẽ dễ dàng bắt cặp hơn, bản năng làm cha mẹ của chim cũng cao hơn những màu lai tạo khác.
1. Nói qua về Yến phụng

Chim Yến phụng là loại chim thuộc bộ Vẹt, xuất xứ từ châu Úc, tên khoa học là Melopsittacus undulatus, được xếp vào nhóm vẹt nhỏ đuôi dài. Ngoài thiên nhiên Yến phụng là loài chim nhỏ không có khả năng chiến đấu tự vệ, cách duy nhất bảo vệ chúng khỏi sự truy đuổi của các loài chim săn mồi khác là tốc độ bay nhanh và khả năng ngụy trang cho giống với môi trường xung quanh, cụ thể là bộ lông của chúng phải có màu xanh lá cây viền nâu đen để dễ dàng lẩn vào các tán lá. Những cá thể màu vàng đôi khi cũng xuất hiện ngoài thiên nhiên, là một sự đột biến gen sắc tố, nhưng chúng nhanh chóng bị tiêu diệt vì bộ lông sặc sỡ quá lộ liễu so với đồng loại.
Một trong những điểm thu hút của Yến phụng khiến nhiều người chọn nuôi chúng là tính tình dịu dàng và khả năng làm quen đến mức thân mật và tin tưởng tuyệt đối của chúng với các thành viên trong gia đình.
[URL="http://img80.imageshack.us/i/yenphung1.jpg/"][/URL]

Chim Yến phụng trưởng thành.
Như nhiều loài vẹt khác, mỏ Yến phụng khoằm, sắc nhọn, rất thích hợp với việc nhằn gặm các loại hạt ngũ cốc, hạt cỏ… như kê, lúa, lúa mì, hạt hướng dương, hạt yến mạch… Chúng thích ăn rau quả: xà lách, rau cải, rau muống, bắp cải, táo ngọt… thậm chí cả một lát cam vàng cũng đủ cho chú vẹt nhỏ của bạn vui tươi. Yến phụng rất thích tắm, và vì vậy, bạn hãy tạo điều kiện cho chú được tắm hàng ngày. Bạn sẽ được chiêm ngưỡng cảnh một chú chim đứng trên bồn nước nghiêng ngó, vục mỏ vào hất một chút nước lên lưng… Bạn sẽ mỉm cười khi chú ta rón rén chàm chạm ngón chân nhỏ xinh xuống nước, rồi bất ngờ nhảy tùm xuống, xù lông, nằm bẹt, đôi cánh xoãi ra đập mạnh bắn nước tung tóe ra ngoài… Tắm xong, Yến phụng thường chọn nơi có ánh nắng chan hòa mà sưỏi ấm, đôi mắt lim dim khoái trá như chàng trai chuẩn bị áo xống hò hẹn người yêu. Bộ lông được sưởi khô sẽ mượt mà sáng bóng, óng ánh sắc màu… và đẹp, và sinh động, và sặc sỡ như một đóa hoa xinh xắn…
[URL="http://img833.imageshack.us/i/yenphung2.jpg/"][/URL]
Yến phụng con
Việc chăm sóc một chú chim nhỏ chắc chắn không đòi hỏi nhiều thời gian công sức, hơn nữa chỉ trong thời gian ngắn ngủi, loài chim đáng yêu này sẽ chinh phục được cảm tình không những của con người, mà cả đến những con vật nuôi khác trong nhà: chúng quá dễ thương, quá ngây thơ mà vẫn láu lỉnh nhanh nhẹn, vẫn tò mò dạn dĩ đúng như bản chất họ nhà vẹt. Có một chú chim Yến phụng nuôi thả tự do trong nhà, bạn nhớ hãy cẩn thận với những trang sách bìa cứng, với những chậu cây xanh… nhất định sẽ có ngày chú chim nhà ta mon men đến gặm thử đấy!
So với nhiều loài chim bộ Vẹt, Yến phụng là loài chim tương đối dễ ghép cặp. Trải qua nhiều thế hệ lai tạo và nuôi nhốt, ngày nay người ta có thể dễ dàng lựa chọn bất kì màu sắc nào để ghép với nhau và cho sinh sản. Nhưng có thể nhận thấy rằng những màu sắc nguyên thủy sẽ dễ dàng bắt cặp hơn, bản năng làm cha mẹ của chim cũng cao hơn những màu lai tạo khác.

2. Một số kinh nghiệm nuôi chim Yến phụng

Chọn lồng và mua chim
• Chim Yến phụng thể tạng không lớn lắm, nhưng lồng nuôi nên rộng dãi để cho chúng bay nhảy thoải mái, hơn nữa, nuôi yến phụng thường nuôi một cặp nên lồng phải đủ rộng cho cặp chim vận động. Những người có kinh nghiệm nuôi Yến phụng khuyên nên chọn lồng có kích thước 80x40x40 để nuôi một cặp chim. Như thế đảm bảo chim sẽ khỏe mạnh.
[URL="http://img69.imageshack.us/i/yenphung3.jpg/"][/URL]
Lồng để nuôi yến phụng tập thể
• Khi đã có lồng, chúng ta có thể chọn mua một cặp yến phụng về nuôi. Trên thị trường hiện nay có nhiều cửa hàng chim cảnh bán Yến phụng với nhiều màu sắc: xanh, tím, vàng, trắng...
• Nếu bạn nuôi chơi thì chỉ cần chọn một cặp nào ưng ý, nhưng nếu nuôi sinh sản thì không nên chọn những cặp chim có bộ lông màu vàng, hoặc trắng, mắt màu đỏ, vì hai loài này có xu hướng đẻ ít hơn các loài khác.
• Nên lựa bắt những con "tơ", tức là chim lứa mới ra. Đặc điểm nhận biết của chim tơ là mắt tròn, to, đen láy, linh hoạt, chân hồng hào, thân hình gọn gàng, chắc gọn, khi bắt trên tay thấy ít giãy giụa, ít cắn. Không nên chọn những con mà mắt có nhiều tròng trắng, chân màu xám, xù xì, thân hình mập, hay đứng xù lông, hoặc cứ bám vào vách lồng, lông đuôi không còn đủ... vì những con chim này có thể là chim già hoặc có vấn đề về sức khỏe.
• Muốn phân biệt Yến phụng trống – mái, bạn nhìn vào mũi chim: ở chim non, mũi con trống có màu hồng tươi, còn mũi chim mái thì trắng đục như lòng trắng trứng luộc. Khi chim đã trưởng thành, ở những con trống sẫm màu (xanh lá cây, xanh dương, tím, nâu, xám…) mũi chúng chuyển sang xanh dương sẫm, còn ở những con trống màu nhạt (vàng tinh, trắng tinh, vàng bông, trắng bông-vàng, trắng pha đốm xanh, xám, tím… ) thì mũi chúng vẫn giữ màu hồng tươi như khi còn nhỏ. Chim mái trưởng thành thì mũi có màu trắng bẩn ngả nâu, màu lông nào cũng vậy.
• Nếu muốn mua một đôi chim đẻ, tốt nhất là bạn nên đến các trại chim, hỏi mua cả cặp (không nên thấy con này con kia đẹp mà đòi tách nó ra), và nhớ là chỉ mua cặp nào đang nuôi con, Yến phụng vốn khó tính, nếu mua cặp đang ấp, mình đem về nhà có thể chim sẽ bỏ ấp, và... bỏ nhau luôn.
Chăm sóc chim Yến phụng
• Sau khi mua chim về, cần phải nhẹ nhàng thả vào lồng, tránh làm chúng hoảng sợ.
Trong lồng phải treo nhiều “đồ chơi” như vòng (để chim đánh đu), nhánh cây (để chim leo trèo). Lồng chim phải đặt nơi yên tĩnh, ít chó mèo qua lại, ít nắng chiếu trực tiếp, và không bị gió lùa, mưa hắt.
• Cho ăn: Yến phụng rất dễ nuôi, cho ăn lúa không nó cũng sống! Một số người nuôi yến phụng thường cho chim ăn kết hợp thóc (lúa) và kê, theo tỷ lệ 1:1. Khi chim sinh sản thì tăng thêm kê (tỷ lệ 1 thóc: 1,5 kê) và thỉnh thoảng cho ăn bắp non để chim nuôi con. Ngoài ra, phải cho chim ăn thêm rau xanh, như xà lách, rau muống. Khi cho chim ăn rau, bạn cần lựa và ngâm rửa kĩ thật kỹ, thậm chí kỹ cho người ăn vì chim dễ bị ngộ độc dẫn đến tiêu chảy
Giai đoạn chim chuẩn bị sinh sản cũng cần bổ sung một số khoáng chất vi lượng như Canxi, Magiê, Sắt... để chim non sau này được cứng cáp, khỏe mạnh.
• Tắm: Yến phụng rất thích tắm, (bạn cho ăn rau mà còn nước, sẽ thấy nó lao vô "tắm khô" trong... lá xà lách). Khoảng 3 ngày một lần, bạn để một dĩa nước nhỏ, có pha thêm chút muối vào lồng, để chim tắm mát, và ngừa rận mạt.
• Vệ sinh: phân Yến phụng không hôi như phân gà vịt hay cà cưỡng, nhưng cứ 2 ngày một bạn nhớ thay vỉ phân bên dưới đi, để lâu vừa mất vệ sinh vừa là nguồn gốc bệnh tật.
• Bệnh: Yến phụng dễ bị tiêu chảy nếu ăn phải thức ăn kém chất lượng hoặc nhiễm độc. Khi bị tiêu chảy phân chim có mùi rất hôi. Ngoài thị trường có nhiều nơi bán thuốc trị tiêu chảy dùng cho chim, nếu bị nhẹ thì để một hai ngày cũng tự khỏi, nhưng tốt nhất là bạn nên cẩn thận khi chuẩn bị thức ăn cho chim, rau quả trước khi cho chúng ăn phải ngâm rửa thật sạch sẽ.
Chim nuôi sinh sản cần vệ sinh ổ đẻ thật sạch để hạn chế cho chim khỏi bị mạt cắn. Để phòng ngừa mạt bạn nên dùng ổ đẻ có máng phân, nuôi chim trong lồng sắt để hạn chế mạt. ngoài ra cũng cần lưu ý, không nuôi chim ở gần chổ nuôi gà, bồ câu để tránh mạt lan sang.
Tổng hợp
Nguồn: aquabird.com.vn