Thức ăn và cách chăm sóc chim cu gáy

Có một số kinh nghiệm giúp chim cu gáy càng là cho chúng ăn thức ăn chính vẫn là thóc (lúa) nhưng thêm hạt kê, đỗ xanh, vừng thỉnh thoảng cho ăn một vài hạt lạc (khi thay đổi thức ăn thường là chim hay bị thay lông bất thường, khi cho chế độ ăn ổn định thường xuyên thì không còn hiện tượng này nữa). Trong cóng thức ăn của chim nên cho thêm một ít sỏi nhỏ để kích thích tiêu hoá (tăng thêm sự co bóp của dạ dày). Một số người thỉnh thoảng còn cho chim ăn thêm cục đất (khi cu gáy thiếu một chất gì đấy).

Điều quan trọng nhất khi nuôi chim cu gáy là phải hạ thổ để lấy sinh khí từ mặt đất. Một tuần có thể hạ thổ từ 1 – 2, mỗi lần khoảng 2 tiếng, càng nhiều và càng lâu sẽ tốt. Hạ thổ là để cả lồng chim (có thể tháo máng đựng phân) và để xuống mặt đất. Chim cu cũng như các loại chim khác cũng cần phải tắm nước, tắm nắng, nhưng mật độ thưa hơn, 1 lần/ tuần vào mùa hè, 2 tuần/ lần vào mùa đông là được. Chim gáy thường rất ít khi cho tắm giống như họa mi được nhưng một tháng vài lần người nuôi có thể tắm cho theo kiểu phun mưa nhẹ, có thể tắm cho chim tắm tự nhiên là hay nhất, thỉnh thoảng nên cho chim ăn giun đất. Có thể tạo mùn giun bằng cách đặt một viên gạch lát nền lên mặt đất, sau đó giun sẽ đùn nhiều mùn ở dưới viên gạch.

Có thể nuôi cu gáy trống gần một con cu mái nữa là làm chim cũng căng tiếng lên nhiều, ta cho lồng cu trông gần lồng cu cái vài hôm rồi đem đi vài ngày, lại ghép gần.

Cách chọn chim cu gáy hay
– Chim phải có hình thức đẹp, thân mình cân đối, lông sáng màu, đầu nhỏ, mắt bé, không được lồi. Con ngươi đen nhiều, chân cao màu đỏ son đặc biệt lông che kín xuống qua đầu gối, lông hậu nở kéo gần hết đuôi, cườm dày, hạt đen nhỏ quấn gần như kín cổ thì đó là con cu gáy có hình thức đẹp.

Hơn nữa đầu phải tròn, lông đầu màu xanh xám, mắt dữ, vệt lông đen kéo dài qua khoé mắt. Còn phải chọn những con có thân hình như bắp chuôi, ức nở, chót đuôi thu nhỏ lại (đuôi vót), lông ép sát mình, chân khô (có nhiều vảy mốc trắng). Chân màu đỏ tươi là chim non.

Khi chọn chim quan trọng nhất là theo dõi phần cườm và phao.

Nhìn qua cườm ta có thể đoán được chất giọng của chim: Các cụ có câu “Kim nô thổ vừng”, Nổ tức là hạt cườm màu trắng trên cổ chim to tròn, chim có cườm này thường gáy giọng kim. Vừng là hạt cườm nhỏ li ti như hạt vừng, chim có cườm này thường gáy giọng thổ. Với những con chim mà nền lông đen trên cổ nhiều thì gù nhiều. Còn chim mà có cườm giắt thường là chim hay. Những hạt cườm trên vai chim có màu vàng nhạt mà kéo càng cao lên phía trên cố cũng tối

– Về màu lông

Ban đầu khi quan sát màu lông của chim cu gáy để chọn người ta kết hợp quan sát cả màu lông mình chim và màu lông phao chim. Trong đó, màu lông mình chim được phân làm ba loại:

+ Mã kẻ mực: Màu lông xám tối, chim dở, nhát, giọng không hay, không nên chọn.

+ Mã phấn hồng: Lông có sắc phớt hồng như có phấn, chim mau nổi, giống thường được, nên chọn.

+ Mã sậm tía: Là màu ở giữa 2 mầu trên, lông chim có sắc sẫm tía, chim nuôi lâu nổi nhưng đã nổi rất bền, chim gan, thường làm chim mồi bẩy, chim gáy bất kỳ lúc nào.

– Về phần phao: (Vùng lông phía dưới đuôi che phủ hậu môn).

Có 3 loại phao chính: Xám, hồng, trắng, ngoài ra còn có loại phao pha trộn giữa 3 màu này.

+ Chim phao xám: Lâu nổi nhưng khi đã nổi thì siêng gáy, nếu chọn làm mồi thì khi đi đánh bẫy không phù hợp.

+ Chim phao hồng: Chim phao hồng dễ nổi hơn phao xám nhưng không bền chim bằng loại phao xám.

Đọc thêm Các bệnh không lây xuất hiện trên trâu bò
+ Chim phao trắng: Nhanh nổi nhưng tiếng gáy của nó không bền.

– Cách phân biệt chim trống là:

+ Đầu nhỏ, tròn, lông đầu xanh.

+ Mỏ to, gồ.

– Dáng đứng: Khi đứng trên cẩu, đuôi chim hay cụp xuống (lưng gù, đuôi cụp).

+ Xướng bụng phía dưới gần hậu môn chụm.

+ Khi gáy: Chim trông có khả năng đáo giọng.



+ Màu chân chim: Thông thường chim non là chân có màu đỏ son. Điều này đúng nhưng không đủ, vì tùy theo vùng có chim rất già nhưng chân vẫn đỏ son. Một số người chơi kỹ lại lấy tiêu chí chim già mà chân vẫn đỏ son để chọn chim.

-Những con chim có móng trắng, được cho là chim hay.

Hình dạng lông cách chim có hai loại chính:

+ Loại hình tròn (quy me): chim nuôi nhanh nổi, không bền chìm.

+ Loại hình nhọn đầu: Chim nuôi lâu nổi, những lại bền chim.

– Đặc điểm của các loài chim theo vùng:

+ Người chơi ở phía Bắc thường chọn chim ở vùng: Phú Thọ, Thái Nguyên, Hà Nam Ninh (cũ). Chim ở miền Trung thường có mép cánh trắng, không phải không có chim có giọng gáy hay nhưng thật xuất sắc thường rất hiếm và chim thường không đẹp, ở nhỏ con hơn chim các vùng phía Bắc.

+ Ở miền Nam chim gáy sống tại các vùng rừng thường dữ hơn chim sống ở đồng bằng, vì trong môi trường thiên nhiên chúng phải tranh đấu giành lãnh thổ, thức ăn khắc nghiệt hơn. Tuy nhiên, để không phải là ở đồng bằng không có chim hay mà tỷ lệ chim dữ ở vùng đồng bằng rất thấp. Cụ thể là chim sống ở đồng bằng nước gù rất thấp. Chim ở Tây Ninh, Bù Đốp, Đà Nẵng, Huế… được đánh giá là chim dữ.

Theo một số người thì một chim cu gáy thuộc vào loại tốt nhất phải có những điểm đặc biệt sau:

+ Nhất Huỳnh kiên: Tức là chim có cườm màu vàng. Cườm này phai xuống tận vai, nhưng không đóng ở trên lưng. Loại này hiếm khí gặp được.

+ Nhì Liên giáp: Tức là hình dáng của chim giống như một cái bắp chuối, hai đầu nhỏ, giữa phình ra, trông rắn chắc, gọn chặt.

+ Tam Quá khoé: Chim đường chỉ màu đen chạy dưới khoé mắt, dài quá khoé mắt một chút mới tốt.

+ Tứ Chân khô: Có nghĩa là chân chim phải vuông cạnh và khô. Vảy đóng hai hàng trơn, đóng chặt, nổi mốc lên.

+ Ngũ Liên hoàn: Cườm phải đóng giáp vòng hết cổ mới thật tốt. Thường thì chim chỉ có cườm đóng ở phần trên cố phần ức không có cườm.

+ Lục Cườm rựng: Tức là có cườm lót. Loài chim có cườm rựng là chim có gừ hậu, chúng gáy dai dẳng.

Ngoài ra, cũng còn có những chi tiết quan trọng sau đây cũng phải lưu ý tới:

+ Chim Cu mà đuôi vót, tức là ở bắp đuôi thì lớn, chót đuôi thì nhỏ lại, mới là con chim tốt và khôn.

+ Chim có gián cánh, tức là có lông trắng ở trên một cánh hay cả hai cánh. Đó là chim tốt nên chọn nuôi.

+ Chim có móng trắng gọi là bạch đề: Chỉ cần có một móng trắng hay nhiều móng trắng, là chim quý hiếm.

+ Chim có mỏ đỏ: Là chim sát thủ, tức là chim rất dữ, có thể chọn làm mồi

Ngoài ra, ta phải chọn chim có đầu nhỏ, có mỏ cong, có hình bầu, có cổ lãi (cổ cao), có chân thấp, đuôi nhọn, có cánh phủ mình hay cánh chéo, lông phủ đầu gối…

– Quan trọng nhất khi chọn chim là nhìn tổng quát, chim nên đứng thẳng, lưng dọc, tránh chim đứng co rụt, lưng song song mặt đất

+ Mỏ: Độ dài vừa phải, không ngắn, không dài, độ cong vừa phải, chìm mỏ cong hay phá thóc và thức ăn trong cóng, không đẹp. Đặc biệt, nên chọn chim có mũi lớn, chim sẽ khỏe và bền hơi hơn.



+ Đầu: Nhọn (như đầu rắn) chim sẽ dữ và khôn hơn, tránh chim trán vồ và cao, chim hay nhát và ngu, hay sợ chim ngoài. Ngoài ra, nên chon chim có mát màu vàng lửa, chim này có tính khí hung hăng hơn, nhưng nhanh thuần hớn.

Đọc thêm Chọn giống vịt để nuôi vịt trên khô
+ Cổ: Cổ phải cao, chim sẽ gáy lớn tiếng.

+ Cườm: Đặc biệt quan trọng, cườm trắng phải nhỏ (thưòng gọi là cườm cám), đóng dày, càng dày càng tốt (chim này siêng gáy, bền hơi).

+ Ức: Nên xẹp, không nên càng tròn.

+ Cánh: Nên xếp gọn, dài quá phao câu (chim rất khỏe, lông đẹp), lông mao nhỏ (càng nhỏ càng tốt).

+ Đuôi: Cuống đuôi lớn, đuôi dài, thông thường người nuôi hay cắt lông đuôi cho khỏi vướng (chim mồi).

+ Cẳng chân: Nên thấp (nhanh thuần, chim sẽ ít nhảy), vảy khô (càng khô chim càng dữ) đỏ.

Các loại bệnh ở chim cu gáy và cách chữa trị
Chim gáy nuôi thường mắc một số bệnh phổ biến như đau mắt, tiêu chảy…Nếu không chữa trị kịp thời thì chim sẽ bị chết.

Cu gáy khi đã bị bệnh như vậy phát ra ngoài là do một quá trình nuôi chim lâu không được chăm sóc tốt (nước uống thiếu và bẩn không vệ sinh, thức ăn lúc đủ lúc hết kéo dài, lông ít khi được vệ sinh). Vì vậy, lúc đó sức khỏe của chim xuống cấp yếu nên chim sẽ mắc bệnh tiêu chảy, đau mắt sung lông, bã cánh, lên hạt đậu quanh mép.

Khi phát hiện chim bị bệnh thì người nuôi hãy bình tĩnh xử trí từng bước, tỷ lệ thành công còn tùy thuộc vào thể trạng bệnh nặng hay nhẹ. Nếu phát hiện sớm để chữa thì chim sẽ khỏi bệnh.

Để chữa bệnh cho chim thì:

Đầu tiên, người nuôi cần nâng thể trạng của chim vì lúc này thể trạng chim yếu, bằng cách cho chim cu gáy ăn cám con cò ở cóng riêng. Ngoài ra, vẫn có cóng thóc + kê + đỗ xanh.

– Nếu thấy chim ướt hai đầu cánh là chim bị đau mắt: cần vắt múi chanh lấy nước bơm vào mắt ngày 2 – 3 lần là khỏi.

Sau đó, dùng thuốc chữa đau mắt cho người (chỉ cần dùng Cloramphenicol 9‰) nhỏ và thoa đều lên hai bả cánh của chim và nhỏ trực tiếp vào mắt cho chim vài giọt. Liều lượng dùng là ngày làm 2 lần, đến khi thấy chim không còn đau mắt nữa thì thôi. Để chữa bệnh triệt để cho chim thì người nuôi cần chim ra ngoài lấy bông y tế thấm nước sạch lau 2 bên bả cánh bị ướt của chim khi sạch rồi thì thấm khô đi. Nếu lông quanh mắt của chim cũng bị ướt bệt lại thì cũng làm vệ sinh tương tự.

– Còn có một cách trị đau mắt rất hay, hiệu quả là: Dùng lá khổ qua, đập dập bôi lên mắt và cho chim ăn luôn, hiệu quả cao.

– Còn bệnh hạt đậu của chim thì lấy dao lam (hơ lửa cồn vệ sinh trước khi phẫu thuật), cứ thấy hạt đậu chỗ nào thì rạch mũi dao vào chỗ đó, nặn cho ra hết phần tráng như bã đậu đen khi nào ra toàn máu đen thì thôi. Sau đó, lấy thuốc RIFAMPICIN còn gọi là thuốc con nhộng màu đỏ rắc vào vết rạch vừa nặn một lần là đủ.

Để chữa bệnh tiêu chảy ở chim hãy pha Berberin hoặc là Biseptol 480mg (lấy 1/2 viên) hòa vào cóng nước cho chim uống thì sẽ cầm được tình trạng tiêu chảy.

Thực tế, khi cu gáy bị bệnh này thì cách chữa như trên tỷ lệ thành công cao.

Chim gáy bị đau mắt thường đi kèm với bệnh tiêu chảy, để lâu không chữa trị thì chim sẽ bị chết.

Thông thường chim gáy bị đau mắt chúng thường lấy cánh dụi (vì thế thường ướt ở vai cánh), trước đây thường hay lấy ót xát vào cánh đế con chim bị cay sẽ không lấy cánh dụi mắt nữa (ớt không tác dụng chữa mắt cho chim gáy), còn có thể làm hỏng giọng của chim.

– Bên cạnh đó, không nên cho chim cu gáy uống các loại thuốc (vì đây là các loại thuốc cho người, liều lượng theo trọng lương cơ thể), ở Việt Nam cũng chưa có bác sỹ chuyên chữa bệnh cho chim cảnh.

Muốn chữa bệnh cho chim thì phải tìm hiểu nguyên nhân bị bệnh có thể là: Nuôi chim ít vệ sinh lồng, để lồng ở nơi thiếu mát, thiếu độ ẩm (nuôi trên độ cao quá), thiếu ánh sáng.

Nuôi chim Gáy (cu gáy) là một thú vui có từ lâu đời. Để có một con chim Gáy hay người nuôi phải tuyển chọn công phu, vì âm sắc của chim Gáy rất đa dạng; mỗi âm sắc có cái hay riêng, tuỳ theo sự thưởng thức của người chơi.



Chim cu gáy

Với những người mới chơi chim Gáy họ không chú ý tới âm sắc của chim mà chỉ chọn những con đẹp. Những con chim này thường được nuôi từ chim non nên chóng thuần, nhưng tiếng gù rất đơn điệu. Còn với những người sành chơi chím Gáy thì khác, họ chỉ chú trọng âm sắc của chim. Chim Gáy có giọng thổ đồng, thổ gầm, thổ dền giá luôn cao hơn. Khi chọn được con có âm sắc vừa ý, họ còn theo dõi xem lúc Gáy tiết tấu ra sao? Có con Gáy có đảo liên hồi (lúc bổ hai, bổ ba, tư và lại từ cao xuổng thấp…). Ngoài ra, còn phải chọn con chim Gáy có hình dáng đẹp như: mỏ giang, cườm dày, đầu xanh, phao xám, thân hình bắp bí…như thế mới là chim Gáy chuẩn.




Người nuôi chim Gáy thường bẫy chim đã trưởng thành để đem về nuôi, nhưng loại này thường lâu thuần. Hoặc cũng có thể bắt chim non nuôi để dễ thuần phục, nhưng chim non không bao giờ há miệng đòi ăn nên người nuôi phải ngâm gạo, đỗ cho vào túi nhỏ có khoét một lỗ để chim non rúc mỏ vào lấy thức ăn. Đặc biệt, chim Gáy rất khó phân biệt con trống và con mái, chim đã trưởng thành càng khó phân biệt (bởi chúng đều gáy và gụ nhau), hình thức bên ngoài cũng giống nhau, chỉ khi nào chim mái đẻ trứng mới biết.

Chim Gáy thường được nuôi bằng lồng có hình quả đào, nhìn đơn sơ, nhưng càng trông càng đẹp. Thân lồng có nửa dưới to, trên nhỏ, diện tích chỉ đủ để chim Gáy xoay. Nuôi loại lồng này chim chóng thuần mà tiện xách đi xách lại. Theo những người nuôi chim lâu năm thì chim Gáy không ưa lồng rộng, bởi nếu lồng không hợp thì chim thường hay giật mình nhảy lên làm toác ở đầu và lâu thuần.

Cũng như nhiều giống chim rừng khác, Cu Gáy cùng sống với lãnh địa riêng của nó. Mỗi con Cu trống đến tuổi trưởng thành đều tự tìm cho mình một vùng đất riêng để sinh sống.

Để tạo được lãnh địa riêng tư này, con trống phải dùng sức mạnh bản thân để giành giựt từ con chim “chủ đất” yếu sức hơn nó, bằng giọng gáy hùng dũng của nó, hoặc bằng những trận đọ sức quyết liệt.

Vì như bạn đã biết, chim rừng thường dũng giọng hót, giọng gáy của mình vào hai mục đích chính là: dọa nạt kẻ thù, và để… mê hoặc chim mái trong mùa sinh sản. Ngoài ra, Cu Gáy cũng là giống chim hung hăng háu đá, chúng cũng biết tức nhau vì tiếng gáy như loài Gà nên… khi gặp tay xứng danh kỳ phùng địch thủ, chúng cũng hăng tiết rượt đuổi nhau trên cây, hoặc xoắn lấy nhau đá túi bụi dưới đất đến nỗi không còn biết trời trăng gì nữa! Đây chính là lúc “trai cò mổ nhau ngư ông đắc lợi”. Trẻ em ở thôn quê gặp được cảnh này thì còn gì sung sướng hơn, chỉ vồ một cái là được nắm gọn hai con chim béo ngậy !

Khi đất đã vô chủ thì đúng là một miếng mồi ngon cho chú chim trống tốt số nào đang buồn ngủ mà gặp chiếu manh cứ điềm nhiên vào đó mà cư ngụ!

Lãnh địa một chú Cu Gáy rộng hẹp là tùy vào nhiều yếu tố như do mật độ chim sống trong vùng ít hay nhiều, do sức mạnh bản thân đến đâu. Nếu mật độ chim sống trong vùng đông đảo thì mỗi con chỉ chiếm lĩnh một khu vườn rộng, một vùng rộng chừng một vài mẫu tây. Còn nếu mật độ chim thưa thì có khi lành địa của nó ngút ngàn, đi đến mỏi cẳng rã giò vẫn chưa hết ranh đất cua nó. Bạn nào đã từng đi gác Cu đều biết rõ điều này.

Chiếm được đất để làm lãnh địa riêng là chuyện khó, nhưng giữ được đất cùng không phải là chuyện dễ dàng gì. Vì luật rừng là cậy vào sức mạnh bản thân, hễ mạnh được yếu thưa. Có con vừa chiếm đất được buổi sáng thì lại mất ngay buổi chiều, nếu lỡ gặp phải tay địch chu sừng sỏ hơn mình! Chúng cũng có tính “Chó cậy nhà gà cậy vườn”’ những chim giữ đất thường hung hăng hơn những chim vãng lai từ xa đến.

Ngoài thiên nhiên, Cu Gáy sống không mấy khi được yên thân. Chúng chỉ kiếm ăn trong vùng lãnh địa của mình, tuy cặm cụi tần tảo kiếm mồi bằng những hột rơi hột rụng dưới đất, nhưng mắt vẫn láo liên để ý xem có con chim lạ nào đó đến xâm lấn cối bờ không. Thỉnh thoảng chúng lại bay lên những cây cao hoặc núp mình trong các lùm bụi để quan sát… Miệng nó không lanh chanh như loài chim sâu, như Kéc, Quạ… mà chỉ khi cảm thấy được sống yên tĩnh nhất mới cất tiếng gáy một thòi một hồi rồi ngưng nghỉ!

Khi ra đồng, hoặc đến bìa rừng nghe một con chim đang cất tiếng gáy đều đặn, nhưng bỗng nhiên nó im bặt, nín khe thì bạn nên hiểu rằng nó đã phát giác ra có người đang đến gần mức an toàn dành riêng cho nó rồi đó. Giống chim này vốn nhút nhát và đa nghi, mặc dầu chúng sống gần người, ngay việc làm tổ cũng loanh quanh trong vườn tược, nương rẫy.

Sống ngoài thiên nhiên, Chim Cu chỉ cất tiếng gáy khi bầu không khí chung quanh nó thật sự vắng lặng, khi nó cảm nhận được có sự an toàn tuyệt đối cho nó.

Khi tìm mồi ở ruộng lúa hay nương rẫy, giữa chúng và người bao giờ cũng có một khoảng cách an toàn nào đó, ít lắm cũng mười lăm thước. Và khi tìm chỗ đậu trên cây, Cu Gáy cũng chọn độ cao khoảng mười lăm mét trở lên, chứ không đâu ở lùm bụi thấp, nhất là cạnh đường đi có nhiều người qua lại.

Ở thôn quê vào buổi trưa bao giờ cũng yên ắng, vì giờ này nông dân đã rời ruộng đồng về nhà ngơi nghỉ, trâu bò cũng về chuồng, nên đó là lúc chim Cu cảm thấy được yên thân mới cất tiếng gáy. Vì vậy những buổi trưa hè nóng nực, được ngã mình đong đưa trên chiếc võng dưới tàng cây rậm mát ngoài vườn, hoặc bên chái nhà ở một vùng ngoại ô nào đó, bạn dù khó tính đến đâu cũng cảm thấy vô vàn thích thú khi được nghe tiếng gáy của chim Cu từ xa vọng lại đều đều…như ru ta vào giấc ngủ vậy.

Cu gáy thường gáy nhiều vào lúc gần trưa, khoảng chín mười giờ sáng và lúc giữa trưa. Một số ít con gáy vào lúc chiều, và hiếm khi được nghe chúng gáy vào lúc trăng sáng. Trái lại, khi nuôi nhốt trong lồng, nếu được chăm sóc chu đáo, chim có thể gáy suốt ngày, kể cả lúc đầu hôm, khi có ánh đèn hoặc ngoài trời trăng sáng. Người ta thích nuôi Cu Gáy cũng là do bản tính siêng gáy này của chúng…


chim cu gáy

Chất giọng của chim cu gáy
Thành thật mà nói có nhiều người không thích tiếng gáy của chim Cu, trong số đó cũng có giới nghệ nhân nuôi chim, lý do là họ cho giọng chim quá bình dị và đơn điệu, lúc nào nghe củng chỉ Cúc…Cu…Cu… một giọng đều đều và buồn buồn, chứ không được nhiều giọng như chim Khướu, réo rắt như Họa Mi, luyến láy như Chích Chòe …

Thật ra những ai chê chim Cu có giọng gáy dở là vì chính họ chưa thực sự hiểu đến nơi đến chốn chất giọng đặc trưng quí hóa của giống chim này. Vì không thích nên họ chê không nuôi, nhưng vẫn thắc mắc tại sao lại có nhiều người cả đời lại mê nuôi giống chim này đến thế! Vì thực tế, có nhiều nghệ nhân cả đời chỉ thích nuôi mỗi một giống chim này, và trong nhà lúc nào cũng có hàng chục lồng, thậm chí năm ba chục lồng chứ đâu phải ít ?

Nhưng nếu ai đó chịu khó tìm hiểu thì chắc chắn phải vỡ lẽ ra là chất giọng của Cu Gáy đâu phải là tầm thường, đâu kém cạnh hơn những giống chim hót rừng khác !

Cu Gáy có cả thảy năm giọng như sau:

– Giọng trơn: khi gáy chỉ có ba tiếng Cúc Cu Cu, Chim gáy giọng này ít ai chịu nuôi, vì được đánh giá là giọng tầm thường, vì đa số Cu gáy thường có giọng trơn này.

Đọc thêm Chim nhồng là con chim có khả năng kỳ diệu
– Giọng chiếc: còn gọi là giọng một. Khi gáy ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu ra, còn thêm một tiếng Cu sau cùng nữa. Thí dụ : Cúc Cu Cu…cu ! Cúc Cu Cu… cu !

– Giọng đôi: còn gọi là giọng hai. Khi gáy, ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu ra, còn thêm hai tiếng Cu Cu sau cùng nữa. Thí dụ : Cúc Cu Cu… cu cu ! Cúc Cu Cu …cu cu !

– Giọng ba : Khi gáy, ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu ra, còn thêm ba tiêng Cu Cu Cu sau cùng nửa. Thí dụ : Cúc Cu Cu…cu cu cu ! Cúc Cu Cu…cu cu cu !

– Giọng bốn: nhiều người còn goị là giọng cà lăm. Khi gáy, ngoài ba tiếng Cúc Cu Cu bình thường ra, còn nói thêm bốn tiếng cu cu cu cu liền theo sau nữa. Thí dụ, chim gáy giọng bốn như sau : Cúc Cu Cu… cu cu cu cu ! Có lẽ do giọng gáy này khá dài nên nhiều người mới gọi đó là giọng…cà lăm chăng?

Thế nhưng tìm cho được con chim có giọng cà lăm tức giọng bốn này không phải dễ, vì nó rất hiếm, ngàn con chưa chắc dã chọn ra được một. Ngày chím biết gáy giọng ba cũng được coi là hiếm rồi. Chim gáy giọng đôi cũng quí hơn chim gáy giọng chiếc.


Nuôi chim cu gáy

Có một số địa phương, nhất là tại Trung và Bắc, gọi giọng là “lèo” như lèo một, lèo hai, lèo ba, lèo bốn. Từ xa xưa, những chim gáy được giọng lèo ba, lèo bốn đã được các cụ đánh giá là chim có giọng quí hiếm rồi, dù sao nghe cùng vui tai và khác lạ hơn những chim khác cùng giống.

Trong không gian thực sự yên tĩnh, dù ngoài rừng cùng vậy, chim có thể đậu yên một chỗ và gáy liên tục vài mươi phút hoặc cả giờ liền. Có thể nó gáy một lúc độ mười lăm phút rồi tạm nghỉ năm ba phút rồi lại gáy tiếp…Nhiều người phát hiện có giọng gáy của con bổi lạ quí hóa, như gáy giọng đôi, giọng ba ở lùm bụi cách nhà một vài cây số, thế mà vẫn đủ thời gian đế mừng rỡ chạy về xách lồng cu mồi đến nhử, trong khi con Cu bổi vẫn đậu yên vị tại chỗ cũ mà gay say sưa…Với người nuôi Cu gáy lâu năm thì những con bổi có giọng quí hiếm này không bao giờ họ chịu buông tha, dù cực khổ đến đâu, tốn hao thời giờ đến đâu họ cũng cố bẫy cho bằng được mới khoái chí mãn lòng, Tất nhiên, những Cu bổi chỉ biết gáy giọng trơn không ai ham, nếu chúng sa vào lụp, vào lưới thì chỉ nhổ lông ướp sả ớt đem nướng cay đưa cay mà thôi.



Ngoài giọng gáy bình thường ra, Cu Gáy còn có nhiều cách gáy khác nhau như gáy bo, gáy thúc, gáy kèm…Có khi còn gù tiền, gù hậu, phóng, rước… nghe rất vui tai. Tất nhiên, không phải con Cu Gáy nào cũng có đủ bài bản như vậy, chỉ những chim khôn mới gáy được đủ giọng, còn chim bình thường thì biết ít giọng hơn. Giá trị của chim khôn dại, tốt xấu là căn cứ vào cách phô diễn giọng gáy này của chúng có sắc sảo đến mức nào, nôm na là gáy có được nhiều bài bản hay không…

– Giọng ho: còn gọi là gù, có vùng gọi là cốt, có hai tiếng gần nhau, tiếng trước âm cao liền với tiếng sau âm thấp : Cù cụ… Cù cụ… Cù cụ… hoặc Crù… cụ…Crù cụ… Cu cụ… Chim trống gù chim mái cùng bo theo cách này.

– Giọng thúc: cũng diễn tả có hai tiếng, tiếng trước gọn hơi cao tiếng sau : Cúc cu…Cúc cu… Cúc cu…

– Giọng kèm: Giọng kèm thường có ba cách sau đây :

Kèm mắt me : là gáy thúc một tiếng thì gù một tiếng tiếp theo sau đó. Thí dụ : Cúc cu…Cù cụ… Cúc cu,.. Cù cụ…

Kèm đôi, kèm ba : Nếu là kèm đôi thì hễ thúc một tiếng thì gù tiếp theo hai tiếng. Còn nếu là kèm ba thì thúc một tiếng thì kèm tiếp theo ba tiếng. Và cứ thế gáy măi.

Thí dụ kèm đôi : Cúc cu… Cù cụ…Cù cụ…/ Cúc cu… Cù cụ…Cù cụ.”.

Thí dụ kèm ba : Cúc cu… Cù cụ…Cù cụ.…Cù cụ… / Cúc cu…Cù cụ…Cù cụ.. Cù cụ.

Kèm giây: là giọng thúc và gù liên túc, cứ một tiếng thúc một tiếng gù như kèm mắt me, nhưng giọng cứ dinh nhau liên tục thành từng chuỗi dài không có khoảng cách ngơi nghỉ.

Tất cả chim mồi đều phải biết cách kèm này, thế nhưng chỉ những chim vào hàng sát thư mới biết gáy giọng kèm giây. Gáy theo cách này chỉ làm cho bổi đứng bên ngoài điên tiết lên mà sa chân vào hẫy lụp! Gáy theo cách kèm giây nhiều nghệ nhân gọi là “dòn” tức là gáy dồn dập không ngơi nghỉ.

Còn gù tiền và gù hậu cùng là cách bo trước hay sau khi con bổi xuất hiện.

Khi phát giác được chim bổi từ xa, chim mồi thường gáy hay gù phóng một vài hơi (nhiều nơi ở miền Nam gọi là dát) sau đó là gáy bo, tức là cách chọc giận cho con bổi bay lại gần. Cách này là gù tiền, khi con bổi đậu gần kèo thì biết cách gù hậu, phối hợp với kèm, để thúc giục con bổi vào bẫy.

Với những Cu mồi chưa kinh nghiệm “chiến trường” thường nhát, nhiều con thấy chim bổi từ xa thì con can đảm “gù tiền”, nhưng khi bổi thủ đến gần thì cuống quít lên, không dám gù hậu! Chúng tôi sẽ trở lại phần này ở phần nói về luyện Cu mồi ở bài sau …

Nghệ nhân nuôi chim Cu Gáy xưa nay thích nuôi con chim gáy được nhiều giọng, gáy đủ bài bản, nhưng lại ghiền những chim có âm tiết hợp với ý thích của mình.

Giọng Cu Gáy có bốn âm chính :
– Âm Thổ.

– Âm Đồng.

– Âm Son (còn gọi là âm Chuông)

– Âm Kim (còn gọi là âm Tiều).

Trên lý thuyết thì giọng Cu Gáy có bốn âm chính như vừa kể, nhưng trong thực tế, âm giọng của chúng thường bị lại căng, khó lòng tìm ra được chim có âm chính để nuôi. Đây cũng là chuyện dễ hiểu, vì sống chung chung ngoài rừng, chúng đâu bị bó buộc vào khuôn khổ chim mang âm tiết nào phải phối giống với chim cùng đặc tính với mình, như phương pháp thuần hóa chim của các nhà Điểu học tại chuồng thí nghiệm… Vì vậy, ta mới có những con lai giọng, nhưng đôi khi nhờ vào những âm bị lai đó mà giọng chim mang âm hưởng hay ho hơn, hấp dẫn hơn.

Đọc thêm Cách nuôi vịt mái đẻ
– Âm Thổ: Chim gáy có âm Thổ thì giọng trầm, thấp, nhưng nghe không đục, không khàn. Giọng chim có âm này xưa nay được đánh giá là chim khôn nhất, ai cùng chọn nuôi.

Xét trong âm Thổ còn có bốn âm khác là :

Thổ Đồng: giọng chim có âm trầm, thấp nhưng rền vang xa như tiếng chiêng cồng.

Thổ Rầm : giọng Thổ bầu thì có âm trầm, nhưng không thấp, Ồm Ồm to vang vang…

Thổ Sấm: giọng chim tuy trầm nhưng rền rền như tiếng sấm ran



Thổ Dế: giọng Thổ dế không ồm to mà nỉ non như tiếng dế gáy.

– Âm Đồng : Chim gáy có âm đồng thì giọng rền vang. Ảm Đồng có ba loại sau đãy :

Đồng pha Thổ: giọng tuy trầm nhưng lại ngân vang.

Đồng pha Son: giọng rền rền vang xa như ngân nga trong gió.

Đồng pha Kim: giọng chim có cường độ vừa phải, nhưng vần vang rền.

– Âm Son: có nơi gọi là âm Chuông, vì giọng chim ngân vang chẳng khác gì tiếng chuông rền, càng nghe càng thích. Âm Son cùng có ba loại sau đây :

Son pha Thỏ: âm tuy trầm nhưng vẫn rền vang như tiếng sấm nổ từ xa.

Son pha Đồng: giọng chim vừa to vừa rền như tiếng sấm.

Son pha Kim: giọng chim khởi đầu thì to, âm vang, nhưng đến phần cuối giọng lại rền nhỏ dần lại…

– Âm Kim : Cu Gáy nào có giọng âm Kim thì giọng vừa nhỏ vừa vang xa. Âm Kim cũng có nhiều dạng mang âm hưởng nhiều thanh âm khác nhau :

Kim pha Thổ: thanh âm này vừa nhỏ vừa trầm trầm.

Kim pha Đồng: âm trung bình nhưng có tiếng ngân vang xa.

Kim pha Son: âm tuy nhỏ nhưng lại rền vang như tiếng chuông ngân, vang xa.

Trên đây là những giọng chuẩn của những con Cu Gáy đã ở vào tuổi trưởng thành, có tuổi đời từ vài ba mùa trở lên. Chim dưới lứa tuổi này giọng gáy chưa đúng chuẩn, lại chưa có đủ bài bản, nên giọng của nó không hấp dần được ai.

Vì như bạn đã biết, chim Cu Gáy con từ bốn năm tháng tuổi trở lên mới bắt đầu học gáy, giọng lại vừa nhỏ vừa rè như tiếng dế kêu. Tiếng trong nghề gọi là “ém tiếng”. Càng lớn tháng tuổi, nghĩa là độ một mùa trở đi, giọng Cu con mới nòi dần và hay dần. Cũng vì lẽ đó nên từ trước đên nay ít có nghệ nhân nào chịu khó nuôi Cu Gáy bằng Cu con cả. Nuôi vừa tốn công sức, vừa mất thời gian, vì làm sao bảo đảm được tương lai con chim con đó nói được giọng hay? Do đó, họ có thói quen chọn chim Cu bổi mà nuôi, mục đích là sớm được thưởng thức giọng rừng của nó.

Chim Cu bổi vừa rẻ lại nhiều, quanh năm lúc nào cùng dễ dàng bắt được nên ta tha hồ chọn nuôi. Hễ con nào xét thấy vóc dáng đẹp, giọng lại hay thì lựa ra nuôi tiếp. Còn những chú chàng tài sắc tầm thường thì thả vào rừng cho nó được sống thảnh thơi mà sinh sản tiếp.

Đến đây thì chúng ta đã hiểu tại sao trên đời này lại có nhiều nghệ nhân thích nuôi Cu Gáy đến độ say mê như thế! Nhiều người không chỉ thích không thôi, mà là ghiền nuôi nữa! Có thế ngày nào mà họ không được nghe tiếng chim Cu gáy thì ngày đó tâm hồn họ bức rức không sao chịu được.

Có nhiều vị cả đời chỉ thích nuôi mỗi một giống Cu Gáy mà thôi. Họa Mi, Chích Chòe họ đều chê cả. Đã thế họ còn khuyến khích và truyền nghề lại cho nhiều đời con cháu về sau. Trên thực tế, có nhiều gia đình nuôi Cu Gáy theo cách “cha truyền con nối” đến mấy đời liền, và cho đó là điều đáng hãnh diện cho gia đình họ.

Chúng tôi đã nhiều lần tận mắt thấy những chiếc lồng Cu được làm ra từ hơn trăm năm trước, và những chiếc lụp còn trơ lại khung sườn từ… đời Cô, đời ông cha của họ truyền lại cho con cháu đời sau. Điều đáng phục là sau những cơn binh lửa dằng dai ba bốn chục năm liền, mà di vật của cha ông truyền lại cho con cháu đời sau vẫn còn gìn giữ được.

Tuy những “đồ nghề” đó nay đã hư hao không còn sử dụng được, nhưng đó là vật quí giá của gia đình, dù có trả giá cao chắc cũng không ai chịu bán!

Do chim Cu Gáy có nhiều giọng khác nhau mà thanh âm cũng đa dạng nên những nghệ nhân nuôi Cu Gáy lâu năm thường có khả năng phân biệt được dễ dàng giọng gáy của từng con chim họ nuôi trong nhà. Dù trong nhà lúc nào họ cũng nuôi đến vài chục lồng Cu. con treo nhà trên, con treo nhà dưới, con treo phía trước, con treo phía sau…nhưng nếu một con chim nào đó cất tiếng gáy lên, là họ đoán biết đích xác được ngay vị trí con chim đó đang nằm ở đâu trong nhà.

Điều này có thể gây ngạc nhiên cho một số người nhưng thực ra thì không khó khăn gì trong việc giải thích. Tất cả là do người đó đã nghe… quen tai mà thôi. Cũng như trong một gia đình có đông người sống chung đụng với nhau lâu năm, dù giọng của mỗi nguời mỗi khác, nhưng cũng dễ dàng phán biệt được giọng của người này hay giọng của người kia: giọng nói của anh, của chị, hay đó là giọng của cha, của mẹ… Dù sao thì cách phát âm của mỗi nguời cũng có điểm khác nhau, như chất giọng khác nhau, trường độ và khoảng cách các âm cũng khác nhau, cho nên không nhìn tận mật nhưng ta vẫn dễ dàng nhận ra giọng nói của người đó.

Người nuôi chim cùng vậy, sau thời gian dài tự mình chăm sóc chim, được nghe giọng chim gáy mải nên quen tai, vì vậy mới thuộc lòng được chất giọng đặc biệt của từng con chim một.

Không ít thì nhiều, người nuôi chim nào cũng có khả năng nhớ dai này…

Chim cu gáy (còn gọi là chim gáy) đã được dân sành chơi chim cảnh rất ngưỡng mộ, xếp đặt vào “ngôi” hàng tứ quí cùng với dòng họ chim: yến, mi, yểng.

Loài chim hoang dã này thường sống ở các vùng đồng bằng, trung du. Với thói quen tỉnh giấc khi trời vừa tảng sáng bay đi kiếm thức ăn. Khi lúa chín rộ, chúng kéo nhau từng đàn tới 20 – 30 con một lúc, chứ không như trước đó chỉ vài ba con đi ăn lẻ.

Để bẫy được chim gáy, đó là cả một quá trình nghiên cứu địa thế và thời gian chim đến ăn. Trước hết phải có con gáy mồi đã được thuần dưỡng công phu, một tấm lưới rộng, con mồi để cạnh bẫy. Rồi người ngồi bên cạnh ngụy trang không để chim biết và tiếng “huýt sáo” hiệu lệnh cất lên, sẽ nhử chim mồi gọi đồng loại đến.

Lựa chọn chim cu gáy
– Dựa vào cườm và phao:

Nhìn qua cườm ta có thể đoán được khá đúng chất giọng của chim: các cụ có câu “Kim nổ, thổ vừng”. Nổ tức là hạt cườm màu trắng trên cổ chim to tròn, chim có cườm này thường gáy giọng kim. Vừng là hạt cườm nhỏ li ti như hạt vừng chim có cườm này thường gáy giọng thổ. Chim mà nền lông đen trên cổ nhiều thì gù nhiều. Chim mà có cườm giắt thường là chim hay. Những hạt cườm trên vai chim có màu vàng nhạt mà kéo càng cao lên phía trên cổ cũng tốt.

– Dựa vào màu lông:

Lúc quan sát màu lông của cu gáy để chọn người ta kết hợp quan sát cả màu lông mình chim và màu lông phao chim. Màu lông mình chim người ta phân làm ba loại:

Mã kẻ mực: Màu lông xám tối, chim nhút nhát, giọng không hay, không nên chọn.

Mã phấn hồng: Lông có sắc phớt hồng như có phấn, giọng thường được, nên mua.

Mã sậm tía: là màu ở giữa 2 màu trên, lông chim có sắc sẫm tía, chim nuôi lâu nổi nhưng đã nổi rất bền, thường làm chim mồi bẫy, chim gáy bất kỳ lúc nào.

Về màu lông của phao có 3 loại chính: xám, hồng, trắng. Ngoài ra còn có loại phao pha trộn giữa 3 màu này.

Chim phao xám lâu nổi nhưng khi đã nổi thì siêng gáy.

Chim phao hồng: Chim phao hồng dễ nổi hơn phao xám nhưng không bền chim bằng loại phao xám.

Chim phao trắng: Nhanh nổi nhưng không bền chim.

– Dựa vào sự phân biệt chim trống mái:

Chọn chim trống:

+ Đầu nhỏ, tròn, lông đầu xanh.

+ Mỏ to, gồ.

+ Dáng đứng: khi đứng trên cầu đuôi hay cụp xuông (lưng gù, đuôi cụp).



+ Xương bụng phía dưới gần hậu môn chụm.

+ Khi gáy: Chim trông có khả năng đảo giọng.

– Dựa vào màu chân chim:

Người chơi thường cho rằng chim non là chân đỏ son. Điều này đúng nhưng không đủ, vì theo vùng có chim rất già nhưng chân vẫn đỏ son. Người chơi kỹ lại lấy tiêu chí chim già mà chân vẫn đỏ son để chọn. Chim có móng trắng, được cho là chim hay.


Chim cu gáy

Lồng nuôi cu gáy
Tuỳ điều kiện kinh tế và sở thích của mỗi người, ta có thể chọn cho mình những chiếc lồng nuôi chim khác nhau. Từ những chiếc lồng có giá trị kinh tế thấp đến những chiếc lồng bạc triệu.

Tuy nhiên, khi mới nuôi chim mộc (chim bổi) – tức là chim mới bắt từ rừng mang về, chim non mới bắt từ ổ hoặc chim non mới ấp nở ra ta chỉ cần những chiếc lồng ít tiền hoặc những chiếc lồng tự làm được là cũng có thể nuôi chim được rồi.

Đọc thêm Kỹ thuật nuôi chim chích choè
Yêu cầu lồng nuôi phải là:

– Lồng chắc chắn, không để chim sổng lồng, có móc treo lên cây dễ dàng.

– Nan lồng nên làm bằng vật liệu tre, trúc để giảm thiểu tối đa việc tổn thương cho chim khi chim bổi (nhất là lúc mới bắt từ rừng về).

– Là loại lồng có thể lợp 3 mặt bằng lá cọ, hoặc phủ áo lồng bằng vải.

– Bên trong lồng phải có những dụng cụ cho chim ăn bằng mây, tre đan hình chum.

Đáy lồng nên có một cái mẹt đan bằng tre, nứa để hứng chất thải của chim.

Thông thường, người sành chơi chim cu gáy thường chọn lồng quả đào để nuôi chim cu gáy.

Thức ăn cho cu gáy
– Thóc: Chọn loại thóc nhỏ hạt, không có râu mà là thóc mới. Bỏ thóc vào bao tải rồi dùng chân đạp mạnh nhiều lần (mục đích làm cho những đầu nhọn của hạt thóc (nếu có) gãy bớt đi, tránh làm tổn hại đến hệ tiêu hoá của chim cu gáy), sau đó thả thóc vào chậu hoặc xô rồi cho nước vào, làm như vậy những hạt lép nổi lên ta loại bỏ hết đi còn lại thóc chắc để nuôi chim. Sau đó ta chắt hết nước, dùng khoảng một nắm muối nhỏ bỏ vào trong thóc rồi chà xát nhiều lần để giúp cho thóc sạch, rửa lại vài lần rồi phơi thật khô, cất kín cho chim ăn dần.

– Vừng: là loại hạt bổ sung thêm protein (đạm) và lipit (chất béo) cho chim cu gáy. Nên chọn vừng mới không ẩm mốc, hạt chắc. Khoảng một tuần thì cho chim ăn một thìa canh là vừa đủ.

– Lạc: nên chọn loại hạt chắc, loại bỏ những hạt mốc, vì trong hạt lạc mốc, việc dùng lạc làm thức ăn cho chim cũng nên dùng ít.

– Kê: chọn loại kê hạt nhỏ và cũng không nên dùng để thay thóc.

– Khoáng chất: Nếu có điều kiện thì nên làm khoáng chất bổ sung cho chim.

Cách làm: dùng đất sét lấy trong tổ mối đem về phơi khô tán nhỏ, cho một chút muối pha với nước sạch (nếm vào miệng thấy nhạt là được, nhớ là nhạt hơn canh ta ăn), ra hiệu thuốc thú y mua một túi Premix cho vật nuôi trộn vào với đất tổ mối, kiếm một vài vốc sỏi son (sỏi đồi) hạt nhỏ cỡ như viên đá lửa là tốt nhất. Tất cả các nguyên liệu trên ta cho trộn đều rồi cho nước muối nhạt vào luyện thật dẻo, viên thành bánh to bằng quả quýt nhỏ phơi thật khô cho vào lồng nuôi để chim tự sử dụng bổ sung khoáng chất dần dần.



Phòng trị bệnh cho cu gáy
Bệnh đau mắt
Chim gáy thường hay bị bệnh đau mắt vào lúo thời tiết mưa ẩm nhiều như tháng 7 – 8 âm lịch hoặc dịp đầu mùa xuân trước tiết Thanh Minh. Nếu kết hợp giữa mưa ẩm kéo dài + với nắng nóng như tháng 7 – 8 âm lịch thì bệnh rất dễ trở nên nặng.

Chim hay chảy nước mắt, chim thường dụi mắt vào hai bên bờ vai cánh nên thấy lông ở hai bên vai cánh chim ướt và vón lại. Nếu chim bị nặng, dụi nhiều có thể sưng cả hai mí mắt lên.

Để phòng bệnh cần chăm sóc chim thật tốt, vệ sinh lồng nuôi, tắm nắng để diệt các loại mầm bệnh, cho chim sử dụng chế độ dinh dưỡng đều đặn đủ lượng và chất, bổ sung vitamin thường xuyên theo định kì: Vitamin B1 khoảng 30 – 45 ngày một lần, vitamin A thì 4 – 6 tháng một lần, cho chim bổ sung sỏi đầy đủ vào trong ông tiêu hoá để hỗ trợ việc nghiền nát thức ăn hạt, bổ sung đầy đủ khoáng chất cho chim. Tránh treo lồng chim ở nơi nắng nóng, gió lùa, mưa ướt mà nên treo nơi kín gió, thoáng khí.

Đọc thêm Chơi và nuôi chim chích chòe
Khi chim bị đau mắt có thể chữa trị bằng cách sau:

Thuốc tây: Nếu phát hiện sớm, chim bị nhẹ thì có thể mua loại dung dịch thuốc nhỏ mắt natri clorid 0,9% dùng cho người để nhỏ vào mắt cho chim bằng cách sử dụng một bơm tiêm sạch, để chim đứng yên trong lồng rồi bơm thuốc vào mắt cho chim ngày 3 – 4 lần.

Nếu nặng hơn thì dùng kết hợp với một loại dung dịch thuốc chữa đau mắt khác của người cho chim nữa là ổn.

Thuốc nam: có người dùng lá niền niệt để chữa đau mắt cho chim bằng cách vo tròn vài lá niền niệt rồi nhét cho chim nuốt cũng khỏi bệnh.

Bệnh đậu ở chim cu gáy
Nguyên nhân do một loại virus gây nên.

Khi bị bệnh, xung quanh vùng mặt như mỏ, đầu, mắt chim thường xuất hiện nhọt sưng rất to, gây cảm giác khó chịu, chim kém ăn và xuống sức trông thấy, chim trống không gáy,… sau này nhọt tự vỡ (trông giống như đậu phụ, màu trắng) có thể tự rơi ra ngoài.

Chim thường bị bệnh vào lúc giao mùa, nếu nắng nóng kéo dài, độ ẩm cao lại gặp lúc sức đề kháng của chim giảm thì chim sẽ rất dễ mắc bệnh, bệnh này có thể lây lan từ các nguồn lây bệnh như gà bệnh, chim gáy bệnh, chim bồ câu bị bệnh nên lưu ý là những lồng chim nuôi mà đã có chim mắc bệnh cần phải có công tác tiêu độc, vệ sinh cẩn thận.

Chăm sóc chim cu gáy khoa học nhằm làm tăng sức đề kháng của chim cũng giúp cho việc phòng chống bệnh rất có hiệu quả.

Khi chim bị bệnh lưu ý cho chim ăn uống đủ chất, ăn thêm vừng, lạc,… những thứ mà ngày thường chim thích ăn, nếu chim không ăn được thì cần phải đút cho chim ăn một cách nhẹ nhàng.

Nên treo lồng nơi mát mẻ, yên tĩnh, thoáng khí tránh gió lùa, mưa sa, nắng nóng.

Cho thêm vào cốc nước của chim một chút vitamin C, vitamin B1 nhằm tăng cường sức đề kháng cho chim cu gáy.

Điều trị theo kinh nghiệm dân gian: Bắt lấy một vài con giun đất trong ruộng lúa nước, ở chân đất tốt loài giun nước này thường hay đùn những mùn của nó quanh gốc cây lúa, rửa sạch, nghiền nhỏ rồi dùng thứ thuốc đó bôi vào chỗ nhọt.

Bệnh tiêu chảy
Khi thấy chim không gáy, phải kiểm tra phân chim nếu mắc bệnh ỉa chảy, phân nát có màu trắng lẫn với màu xanh thẫm. Bệnh ỉa chảy phải chữa gấp, nếu để quá 3 ngày thì đã chuyển sang thời kỳ cấp cứu. Nếu là chim từ chim non thì thường khoảng 3 ngày chim sẽ chết. Nếu phân chim có mùi khó chịu là bệnh đã nặng, trầm trọng.

Khi chim bị bệnh có thể lấy 1/4 viên cloroxit (hàm lượng 250) tán nhỏ hòa với nước đun sôi để nguội, lấy ống tiêm hút thuốc và bơm vào miệng chim, dùng dây dẫn thuốc dài khoảng 9 – 10cm, lúc bơm phải cho ống dẫn thuốc vào miệng xuống cổ chim sâu khoảng 6 – 7cm rồi bơm thuốc; nếu cho sâu 2 – 3cm đã bơm, thuốc không vào ống thực quản mà vào khí quản, chim dễ tắt thở.

Chú ý: khi tiêm thuốc tiêu chảy, lúc cho ống dẫn vào miệng chim phải từ từ. Khi đưa sâu xuống thực quản, nếu đẩy mạnh đề phòng có thể thủng thực quản của chim và chim có thể chết (ống dẫn thuốc, có thể dùng ống dẫn của tiêm huyết thanh).

Vào những năm đâu thập niên 60, tôi thường đi bẫy chim khướu ở các vùng Bảo Lộc, Tùng Nghĩa. Lan Hanh (Đà Lạt), và cái thú lớn nhất của tôi lúc đó là lân la vào các Sóc, các Buôn làng của đồng bào thiểu số để tìm hiểu cách sống của họ ra sao… Nhờ đó mà tôi nhận ra một điều là gần như nhà nào cũng có treo một vài lồng chim Khướu và duy nhất họ chỉ nuôi môt giống chìm này mà thôi (tên khoa học là Lanius excubitor),

Thuở đó, đồng bào thiểu số gọi chim Khướu là Bồ Chao Bạc Má, và xem ra họ rất rành về con Khướu. Họ chỉ cho tôi cách phân biệt trống mái, cách nuôi dưỡng,., trước sau không hề giấu giếm một điều gì.

Tôi thắc mắc tại sao chim rừng thiếu gì con hót hay mà họ chỉ nuôi mỗi một loại chim “Bồ Chao Bạc Má” thì họ lại khen loại chim này hót được nhiều giọng, lại hót to, đi xa vào nương rẫy vẫn còn nghe tiếng…

Đồng bào thiểu số ở các vùng Phú Giáo, Lộc Ninh, Sông Bé cũng thích nuôi Khướu, gần như nhà nào cũng nuôi một hai con, thường có trống mái, nên lúc nào cũng nghe chúng hót rân…

Thì ra đồng bào thiểu số họ rất rành vê việc nuôi chim Khướu, mặc dầu nhiều nơi tôi chỉ thấy họ cho ăn gạo trắng (thay vì gạo rang trộn trứng như cách mình nuôi), còn lồng thì cũng làm bằng tre, nhưng thô sơ lắm.

Sau nãy, tôi có gặp nhiều nghệ nhân nuôi chim Họa Mi kỳ cựu ở ngoài Bắc, tôi kể câu chuyện lý thú trên đây cho họ nghe thì được biết thêm một điều là đồng bào thiểu số ở ngoài Bắc cũng rất rành chơi Họa Mi. Có người còn sành sõi hơn cả những tay chơi nltiều kinh nghiệm ở Hà Nội, Hải Phòng nữa! Ngay cả việc tìm ổ Họa Mi con, phi họ ra, người Kinh ít ai làm được, vì đâu rành “đường đi nước bước” trong rừng rậm núi cao bằng họ!


Chim Khướu

Sống giữa rừng chim, nhưng đồng bào thiểu số lại chuộng nuôi Khướu hơn các giống chim rừng khắc thì đủ hiểu giọng của giống chim hót này không thể đánh giá ở mức thấp được.

Người mình cũng thích nuôi chim Khướu, nhất là ở các vùng thôn quê miền Bắc và miền Trung. Giống chim này ở đây có rất nhiều, không những chỉ ở rừng sâu núi cao, mà thỉnh thoảng vẫn thấy bóng dáng chúng đi kiếm ăn ở các bụi bờ, nơi có tầng cây thấp ven làng mạc…

Số lượng Khướu trong thiên nhiên có rất nhiều, nhất là những nơi có nhiều rừng già. Chúng lại tương đối dạn người nên dễ đánh bẫy. Vì vậy, từ xa xưa cho đến nay, giá bán con Khướu bổi thường rất hợp với túi tiền của mọi người. Nuôi Khướu lại dễ sống, cho ăn gì cũng được. Nhiều miền quê, người ta chỉ cho ăn gạo rang, và thỉnh thoảng cho ăn vài con nhái nhỏ, hoặc con thằn lằn hay vài con gián cũng đủ bồi bổ cho cả tuần nhật.


Khướu thi hot

Đã thế, nuôi Khướu lại thêm một cải thú nữa là có thể nuôi thả, như cách người mình nuôi chim sáo hay Cà Cưỡng vậy. Chỉ cần nuôi cho quen chỗ ở, tốt nhất là một vài mùa trở lên, ta có thể thả Khướu hay ra vườn, tự do bay nhảy, tự do đi về, y như các loại gia cầm trong nhà, không lo mất mát.
Khướu thả ra vườn vẫn siêng hót, chứ không như Khướu sống ngoài trời, phần nhiều chỉ hót vào cữ sáng mà thôi. Đó là cách nuôi Khướu ở thôn quê, nơi mà nhà nào cũng có sẵn vườn cây ăn trái, vì khi được thả, Khướu chỉ lẩn quẩn cả ngày ngoài vườn cây, chứ không hay vào nhà như các giống Sáo, Cưỡng…

Với những người ở thành phố thì việc nuôi Khướu có vẻ không được thích hợp, vì tiếng hót của nó khá to, gây sự vang dội, sợ phiền lòng hàng xóm, nhất là những lúc sáng sớm và giờ nghỉ trưa.

Ở nơi phố phường đông đúc, nhà này thường khít vách với nhà kia, ngay tiếng sủa của con chó cũng đã gây ồn rồi, huống chi giọng hót vang xa của ba con Khướu? Vì vậy, người nào thích nuôi lắm cũng chỉ một con để nghe giọng hót cho vui..




Khướu đen

Còn ở vùng ngoại ô các tỉnh, thành lớn, nơi mật độ dân cư tương đối thưa thớt hơn, thì phong trào nuôi Khướu đang được “phát huy” rầm rộ… do chim Khướu không kén người nuôi, trẻ già gì cũng nuôi hợp cả! Cũng do tình hình đó mà giá bán của Khướu cũng từ từ được con buôn nhích cao dần lên. Chỉ vài ba năm trước đây thôi, giá bán một con Khướu bổi (Khướu trống) chỉ vài ba chục ngàn đồng, nay đã lên đến giá gần cả trăm ngàn. Còn chim nuôi đã thuần thuộc đôi ba mùa, đã hót hay, nhất là vừa hót lại biết múa đuôi múa cánh, thì phải bỏ ra vài ba trăm ngàn đến hơn triệu bạc mói mua được!

Tuy chim Khướu tương đối dễ nuôi hơn mật số chim hót rừng khác, nhưng dù sao cũng đòi hỏi người nuôi có chút hiểu biết về kỹ thuật. Chẳng hạn như:

Cách chọn chim trống mái ra sao…

Cách chọn con Khướu vó những đặc điểm tốt về vóc dáng, về điệu bộ mà nuôi để khỏi uổng phí công lao chăm sóc và tiền của bỏ ra…

Cách thuần dưỡng Khướu bổi…

Cách nuôi dưỡng Khướu suy.,.

Nội mỗi việc phân biệt trống mái không thôi cũng là chuyện khó khăn rồi. Nhiều người đã tỏ ra tức bực khi phải mua lầm một nàng Khướu mái… Một lần mất tiền thì không mấy tiếc, nhưng nếu nhiều lần “bị lừa ” như vậy thì sinh nản lòng, đến nỗi nhiều kẻ phải bỏ cuộc, không còn thiết tha đến việc nuôi giống chim này nữa!

Ngay nhiều vị nuôi Khướu cả chục năm vẫn còn bỡ ngỡ về chuyện này, thì làm sao bảo người mới vào nghề rành rẽ cho được! Trong khi đó thì phía người bán, phần đông vì hám lợi, nên thưởng bán theo cách ‘”không bảo đảm”, khách hàng đem về nuôi nếu đúng chim trống thì may, rủi gặp chim Khướu mái cả ngày chỉ biết kêu ro ro thì chỉ còn có cách… phóng sanh cho khỏi mất công nuôi dưỡng!

Vì như quý vị đã biết, giá trị của con Khướu mái chỉ bằng một phần tư giá bán chim trống là cùng. Hơn nữa, đâu phải người nào nuôi Khướu trống cũng cần nuôi Khướu mái? Chỉ những ai trong nhà nuôi đến năm ba Khướu trống mới cần nuôi thêm một mái để cho trống hót mà thôi

Thông thường, nuôi một giống chim mà mình nắm vững được phần kỹ thuật nuôi dưỡng thì vẫn được vững tâm hơn, và có nhiều hứng thú hơn. Nhưng, tài liệu nuôi chim Khướu gần như không có. Từ trước đến nay, giới nuôi chim đành phải học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau, và thực tế cho thấy đã có mấy ai chịu thực bụng truyền bá kinh nghiệm của mình sang cho người khác (?). Đó là một trở ngại lớn cho những ai muốn bắt tay vào việc nuôi giống chim biết hót đến cả trăm giọng tuyệt hay này.

Ở trong cuốn sách nhỏ này, chúng tôi sẽ cố gắng trình bày tất cả những hiểu biết nhỏ nhoi của mình, qua kinh nghiệm nhiêu năm nuôi Khướu, và qua sự không ngừng học hỏi từ các nghệ nhân đàn anh lớp trước để quý vị làm tài liệu tham khảo thêm, nhất là đối với quí bạn mới bắt tay vào việc nuôi Khướu. .

Những điều chúng tôi trình bày chắc chắn còn có nhiều điều thiếu sót, hy vọng sẽ được đón nhận sự chỉ giáo tận tình của các nghệ nhân nhiều kinh nghiệm hơn.

Khướu vốn là giống chim sống trong rừng già, cách xa làng mạc thôn xóm hàng thục cây số, nên nó rất nhát người. Từ trước đến nay, ít người được may mắn nuôi Khướu con. Chỉ có đồng bào thiểu số họ sống với rừng với núi, thường lặn lội vào sâu nên thỉnh thoảng mới gặp được một ổ Khướu rồi bắt về nuôi, còn dân ở miền xuôi, nhất là dân thành phố chỉ có nuôi loại Khướu bổi. Ngay Khướu chuyền cũng ít khi thấy bán trên thị trường.

Trong đời sống hoang dã, Khướu cũng tự tìm cho mình một lãnh địa riêng, mỗi con có một vùng đất đế tìm mồi mà sống. Chúng sống đơn độc chứ không sống bầy, chỉ vào mùa sinh sản mới sống đôi với nhau mà thôi.

Khướu là giống chim rất hăng đấu đá, kể cả chim mái. Vì vậy, chúng ta không ngạc nhiên tự hỏi tại sao chim mái lại có mặt khá nhiều trong các chợ chim. Nhiều khi chim Khướu mồi trong lục vừa hót lên là Khướu trống bên ngoài sà lại gần, nhưng thường bị chim mái mổ lia lịa vào chim trống, ngụ ý cản con trống lại, nhưng rồi chính nó lại sa vào bẫy trước!

Nhiều người đi bẵy Khướu gặp hiện tượng đó chì cho rằng con mái khôn, nên cản con trống không cho vào lục đá. Nhưng, có người lại lý luận rằng, do Khướu mái quá hung dữ, nó cản con Khướu trống lại là để tự mình đánh con chim mồi trước. Kể ra, lập luận sau có lý hơn.

Khướu ở từng thung, con nào có lãnh thổ riêng của con ấy, mặc dầu lãnh thổ này cách lãnh thổ kia chỉ là một con đường mòn trong rừng! Chúng tôi đã từng chứng kiến trường hợp con Khướu ở bên này đường mòn đã vào lục, còn con Khướu bên kia đường mòn nghe chim mồi hót nó cũng hót căng nhưng không chịu qua đá. Chỉ khi mang lục qua gác bốn vùng đất của nó, nó mới chui vào đá chim mồi mà thôi! Chúng ta ngẫm nghĩ kỹ mà xcm: đúng là rừng nào cọp nấy thật! Không ai dám xâm phạm cương giới của ai!

Chính vì vậy, đánh bẫy một con Khướu cũng rất vất vả, từ thung này qua thung khác là cả một quãng đường rừng khá dài…

Khướu sống ngoài trời vào giai đoạn càng lửa, nhiều con hót rất căng, đến nỗi chim mồi đứng trong lục còn phải sợ, không dám hót lại. Do đó Khướu mồi đem vào rừng phải là những chim sát thủ giỏi, nếu không người đi bẫy phải mang thco nhiều chim mồi để… chim này mệt thì có chim khác mà thay thế…

Con Khướu bổi khi sống ở ngoài rừng thì dữ (có hung dữ nó mới chịu đấu đá với chim mồi), nhưng khi bắt về nuôi chim lại quá nhát. Do Khướu rừng vốn nhát người, khi sập bẫy lại thêm một phen hoảng hồn hại vía nên nhát nhúa là phải. Cầm chim bổi trên tay, chân nó đá, mỏ nó mổ liên hồi kỳ trận, cố tìm đủ mọi cách để thoát thân. Vì vậy, khi nuôi chim bổi, việc cố tránh là không nên vì một lẽ gì đụng chạm vào thân thể của nó, vì như vậy chỉ làm cho chim hoảng sợ thêm mà thôi.

Chính vì vậy mà nhiều người cho rằng Khướu bổi rất khó nuôi, mức hao hụt khá nhiều. Nuôi mười cũng khá lắm cũng còn sáu bảy! có nhiều con Khướu bổi sống được cả tuần rồi, đã chịu ăn tắm thế nhưng vẫn có cớ để lăn quay ra chết. Phần nhiều Khướu bổi chết là do suy, con nào cũng ốm tong teo, lòi xương lưỡi hái ra. Như vậy là tuy chim đã chịu ăn, nhưng do bản năng sống còn nên chỉ ăn cầm chừng… Mà Khướu là giống chim lớn, ăn ít lừ ngày này sang ngày khác thì xuống sức cũng phải!
Có biết như vậy, nuôi Khướu bổi ta càng phải chăm nom kỹ hơn.
Nuôi Khướu bổi, tốt hơn là đóng lồng rộng mà nuôi, để khi mình đặt thức ăn nước uống đằng này, Khướu còn có chỗ rộng ở góc lồng đằng kia mà tránh né. Nếu nuôi trong lồng chật chội, Khướu bổi do quá sợ hãi nhẩy tứ tung trong lồng khiến bể đầu rụng lông, đó là điền nên tránh. Con chim mà cứ thưòng xuyên gặp người là sợ hãi như vậy, chỉ nuôi sống được cũng lâu lắm mới thuần thuộc được.

Loại lồng rộng có thể đóng bằng 1 lưới kẽm, hề cạnh chừng sáu bẩy tấc, cao khoảng hơn năm tất, nuôi chung ba bốn con Khướu bổi cũng được. Thường thì nuôi bổi tập thể như vậy lại dễ có kết quả tốt hơn. Vì trong sổ những Khướu bổi đó chỉ cần một con đạn dĩ chịu lân la đến cóng ăn, cóng uống là những Khướu nhát khác sẽ hắt chước tiếp bước đến ăn theo… Khi con Khướu bổi đã chịu ăn tấm rang trộn trứng, có nghĩa là con chim đó nuôi sống được, và chỉ nuôi trong một thời gian ngắn nó sẽ thuần thuộc.

Dù thuần dưỡng chim bổi trong lồng lớn, ta cũng nên để chim sống nơi yên tĩnh, vắng người qua lại, ít ra cũng trong một vài tuần đầu.

Còn nuôi trong lồng nhỏ thì nên trùm kín áo lồng trong tuần lễ đầu. Sau đó, hé áo lồng ra từ từ, mỗi ngày một ít, để chim tập làm quen dần với cảnh trí chung quanh, vốn rất mới mẻ xa lạ đối với nó. Phải cố tìm mọi cách để giữ cho con chim bổi bớt sợ, như vậy chúng mới mau dạn.


Nuôi Khướu bổi phải chú trọng đến khâu thức ăn. Chim sống ngoài rừng chỉ ăn lạp, gần như gặp gì ăn nấy. Nay nuôi nhốt trong lồng, chủ ý của người nuôi là co ép chim ăn loại thức ăn do mình pha chế. Tất nhiên, thức ăn mỏi này không hợp khẩu vị với chim, và không dễ gì ép buộc được nó!

Nếu nuôi theo cách bỏ liều, “mày không chịu ăn thì chết”, thì có thể chim chết thật! Nó một phần do quá sợ hãi, một phần gặp thức ăn lạ, nên thà nhịn đói nhịn khát mà chết, ehứ không chịu ăn uống một chút gì.

Đó là thất bại đáng tiếc mà nhiều người nuôi Khướu bổi thiếu kinh nghiệm đã thường gặp.

Trong những ngày đầu, ta nên cho Khướu bổi ăn trứng kiến. Đó là loại thức ăn ưng ý nhất đối với chúng. Nếu không có trứng kiến thì cho ăn sâu tươi, và ăn dặm thêm cào cào. Bước đầu ta chỉ cần con chim ăn để sống mà quen dần với môi trưòng sống mới. Nếu kết quả được như vậy là coi như bước đầu nuôi chim bổi được thành công.

Giai đoạn thứ hai sau đó, ta trộn khoảng mười phần trăm tấm rang trộn trứng vào trứng kiến (chỉ liệu cho ăn vừa đủ trong ngày) để cho chim tập ăn dần thức ăn mới. Có thể con chim đủ khôn ngoan không chịu ăn tấm trong những ngày đầu của giai đoạn này, nhưng, dù nó có né tránh cách nào thì cũng có một phần tấm lẫn trong trứng kiến chui vào bao tử!

Những ngày kế tiếp, ta trộn tỷ lệ trứng kiến (hay sâu tươi) lại, và tăng lượng tấm rang trộn trứng cao dần lên… để cho Khướu bổi thích ứng dần với thức ăn mới.

Chỉ đến khi Khướu bổi chịu đến cóng ăn tấm rang trộn trứng một cách ngon lành thì mối lo của chủ nuôi coi như không còn nữa!

Từ đó, thức ăn chính trong ngày của chim là tấm trộn trứng, có thường xuyên trong cóng thức ăn, còn thức ăn đạm động vật như trứng kiến, cào cào, sâu… chỉ ăn có bữa, coi như thức ăn “tráng miệng”, ăn chút ít chứ không phải ăn lấy no, đủ giúp cho chim có nguồn thực phấm bổ dưỡng để sung sức mà hót.

Ai nuôi chim cũng biết, những thứ đạm ăn phụ này khá đắt tiền, khỏng ai lại “điên tiền” mà phí phạm quá sức. Nhất là gặp lúc “trái mùa” giá hán từ một có thể tăng lên gấp ba bốn lần…

Chẳng hạn vào mùa mưa, khi cây lúa no nước mà tươi tốt, thì một ngàn đồng có thể được vài trăm con cào cào. Nhưng qua mùa nắng, cào cào ít có nên một ngàn đồng chỉ có thể mua được vài ba chục con. Sâu tươi cũng vậy, lúc cào cào rỏ thì một lon (lon sữa bò) sâu tươi chỉ khoảng bốn ngàn, nhưng trong những tháng hút cào cào thì sâu tươi lên giá gấp ha, gấp bốn lần! Chẳng lẽ nuôi một con Khướu mà một tháng phải tốn đến năm hay chục ngàn bạc!

Thật ra, do chim Khướu dễ ăn, nên nuôi không phải là tốn kém đến như vậy. Trong mùa cào cào và sâu lên giá, vài ngày có thể cung cấp cho Khướu một con thằn lằn, hay vài miếng thịt bò vụn cũng được. Nếu không có thằn lằn, thịt bò thì thay vào đó vài ba con gián, hay ít con dế cũng đủ chất bổ dưỡng rồi!

Con Khướu sung hay không, ngoài thức ăn ra còn do ở sự chăm sóc của chủ nuôi. Thức ăn tối mà chăm sóc tồi thì con chim vẫn có cơ hội xấu để suy. Nhưng, về vấn đề này chúng tôi sẽ đề cập ở bài sau…

Khướu bổi lúc mới nuôi thì quá nhát, nhưng khi đã thuần rồi thì rất dạn người. Có những con Khướu nuôi năm bảy mùa chủ nuôi có thể cho tay vào lồng để vuốt ve, và nó cứ đứng nguyên trên cầu mà đón nhận sự nựng nịu có vẻ thích thú nữa.

Khướu bổi nuôi độ vài mùa có thể thả được, nhưng để “chắc ăn”, trong nhà nên nuôi một con Khướu mái đẻ “giữ chân” chim trống. Mỗi sáng có thể mỏ cửa lồng cho Khướu muốn bay ra vườn lúc nào tùy ý. Cả ngày nó cứ tha thẩn ở ngoài vườn, tắm táp ở bờ ao, vũng nước. Lúc đói thì nó trở lại lồng (nên mở sẵn cửa) để kiếm ăn. Chỉ tối lại, chờ Khướu vào ngủ ta sập cửa lồng xuống… Tuy Khướu đã dạn, nhưng không nên ngày nào cũng thả, vì nếu thả mãi nó sẽ trở nên nhát, sẽ trở lại lối sống tự do trước đây. Một tuần nên thả Khướu ra một làn, và tốt nhất cũng nên để ý theo dõi…

Chuyện đời cũng có cái lạ, thường những con chim có vóc dáng tầm thường, sắc lông xấu xí lại hót thật hay. Trái lại, những chim có màu sắc tươi tắn lại hót quá dở.

Chim Khướu ở trong trương hợp trái ngược đó. Phải thẳng thắn mà nói, bộ lông Khướu đâu có gì hấp dẫn, nó tối sẫm như sắc áo của một vị thầy tu, thô nhưng giọng hót của Khướu lại quá hay, quá độc đáo, ít có chim nào sánh nổi! Chính vì vậy nó mới được người đời gán cho cái danh hiệu là Khướu Bách Thanh. Con chim có tài hót được cả trăm giọng!

Nổi tiếng có giọng hót hay như Họa Mi thử hỏi đã nhận được đanh hiệu đó chưa?

Vì vậy, khi bàn đến con Khướu, không ai lại dành hơi sức để bàn qua tán lại đến cái đẹp bên ngoài của nó, mà chỉ đề cập đến phần tài năng xuất chúng của nó mà thôi!

Cái tài của Khướu là hót thật hay, hót được nhiều giọng lại rất siêng hót. Nhưng, tán tụng Khướu như vậy xét ra cũng chưa đủ. Khướu còn có một tài khác, cũng vô cùng độc đáo là biết múa đuôi, múa cánh như Công, như Phượng vậy.

Có được tận mắt nhìn con Khướu vừa hót vừa múa, ta mới thấy được nét xuất thần của con chim có hộ dạng xấu xí mà thân tình, sỡ dĩ gọi là xuất thần vì khi hót và múa, con chim như quên cả thực tại để tập trung tất cả tâm cơ và trí lực của mình vào tác phẩm nghệ thuật mà nó cố tình trình diễn thật hay, thật bắt mắt… Khướu có thể say sưa múa, hót mỗi lần một vài phút, rồi lại tiếp nối thêm một vài phút… cứ thế và cứ thế khiến người khó tính nhất cũng phải buột lời khen ngợi.

Xin mời quí vị đến dự các kỳ thi hót của Khướu, quí vị sẽ được tận mắt chứng kiến các chàng ca sĩ tài hoa của núi rừng này, trình diễn say sưa những ca khúc tuyệt vời, có bài có bản hẳn hoi, ai nghe cũng thích.

Con chim quí đó Việt Nam mình có rất nhiều, nó sinh sống từ Nam ra Bắc, giá mua rất rẻ, lại rất dễ nuôi, thế nhưng, tiếc một điều là ít người nuôi nó. Người thành thị ít nuôi Khướu là có lý do, do giọng Khướu lo lại vang xa nên sợ làm buồn lòng hàng xóm. Còn ở vùng ngoại ô, vùng thôn quê tại sao lại vẫn ít người nuôi Khướu? Họ chê con Khướu (chỉ số ít) thường có giọng “khó nghe” như những tiếng “Khứa cổ! Khứa cổ!” hay tiếng “Ngheo! Ngheo!”… sao nó có vẻ “xui xẻo” quá!

À thì ra cái “tội” của Khướu là vậy nên mới bị một số người đời dù rất muốn nghe nó hót nhưng lại không “dám” nuôi.

Thực tâm mà nói, đó là do cái “tội” của Khướu hay là do ở tính tin dị đoan nhảm nhí của mình? Khướu nào lại biết cái chuyện ranh ma đi “trù ẻo” người? Tại sao không dịch tiếng “Khứa cổ” thành tiếng “thưa cô” chẳng hạn. Còn tiếng “Ngheo” tại sao cứ cố tình hiểu nó là “nghèo” mà không là một nghĩa nào hay ho và tốt đẹp khác.

May mà người mình ngày nay hầu hết không còn tin dị đoan nhảm nhí như trước nữa, nên càng ngày chim Khướu càng được nhiều người chọn nuôi. Người thành phố cũng đã nuôi nhiều, nay đi đến đâu cũng được nghe tiếng Khướu hót. Phong trào nuôi Khướu ở vùng ngoại ô lại càng khởi sắc hơn. Những điểm bán chim, số Khướu trưng bày không thua kém gì các giống chim khác…

Như chúng lôi đã từng dẫn chứng: vài ba năm trước đây, giá một con Khướu bổi chỉ ở mức hai ba chục ngàn thì nay đã có cái giá gấp bốn gấp năm. Bằng chứng hùng hồn đó cho thấy số người nuôi Khướu ngày nay đã đông, chứ đâu phải do thị trường nuôi chim Khướu hiếm? Giống chim rừng này Việt Nam mình thiếu gì, làm sao hiếm được?

Người nuôi Khướu để thưởng thức giọng hót, chỉ cần nuôi một vài con treo trước hiên nhà là đã cảm thấy mình được sống gần gũi với thiên nhiên, lúc nào cũng có tiếng chim hót líu lo trước cửa!

Chim Khướu lại dễ nuôi, ít tốn kém, vì thức ăn dễ kiếm lại rẻ tiền. Một lon tấm với năm trứng gà giá khoảng năm ngàn bạc mà chim ăn cả tháng vẫn còn! Không tiện đi mua cào cào, sâu tươi thì vài ba ngày chụp một con thằn lằn hay vài con gián, con dế cũng đủ bồi dưỡng cho con Khướu.

Nuôi Khướu còn có một cái thú khác. Nếu nhà có vườn rộng, thì có thể thả Khướu ra vườn để chim tự do bay nhảy, thỉnh thoảng lại kêu hót tưng bừng. Những con Khướu thả là những con chim nuôi đã thuần thuộc vài ba năm trở lên, chỉ cần nhà nuôi thêm một con Khướu mái để “cột chân cột cẳng” con trống lại…

Chúng tôi hy vọng rằng phong trào nuôi chim Khướu sẽ được nâng cao hơn nữa trong giới nuôi chim hót rừng khắp cả nước.

Nước ta còn có nhiều giống chim hay và lạ, vậy thì cần gì phải nhập chim các nước khác về cho tốn nhiều ngoại tệ, mà chưa chắc đã xuất sắc hơn.

Theo tâm lý thông thường thì những ai mới bắt tay vào nghề nuôi chim hót, do quá ham thích nên muốn nuôi thật nhiều con, nhiều giống, vừa để có cơ hội học hỏi kinh nghiệm, vừa để chọn lựa ra một số chim tốt mà nuôi…

Ngược lại, với người nuôi chim chuyên nghiệp thì họ lại chỉ muốn nuôi với số lượng nhỏ, dù là chỉ một vài con, nhưng đó là những chim đã qua tuyển lựa kỹ càng. Nuôi ít là để đỡ tốn công chăm sóc, và cũng đỡ tốn tiền nuôi ăn.

Trong việc nuôi chim, đã nuôi thì đừng ngại tốn kém. Gặp mùa cào cào hay sâu tươi quả hút, giá đắt “như vàng”, có khi còn phải sắp hàng mà mua thì lúc đó mới thấy… thấm thía, mới thấy nuôi số lượng chim quá nhiều mà không ra gì là… dại!

Tốt hơn hết, thà nuôi ít, nhưng nên chọn chim có những đặc điểm tốt mà nuôi.

Con chim gọi là tốt, là hay, đáng vóc điệu bộ và tài năng của nó phần lớn là do bẩm sinh mà có, một phần nữa có thể là do sự tập luyện của chủ nuôi, chứ không tuyệt đối là do vùng nó sinh sống.

Nếu có người nào đó quả quyết cho rằng Khướu ở vùng này hay hơn vùng kia thì ta đừng nên vội tin, mà nên kiểm chứng lại.

Theo chúng tôi, chim hay hoặc dở là tùy ở mỗi con, chứ không phải tùy vùng chúng sinh sống! Chim Khe Sanh, chim Phú Giáo có nhiều người cho là hay, nhưng thực tế cho thấy đâu phải con nào cũng có tài năng cả? Nếu chọn sắc lông mà nuôi thì việc chọn vùng có lý hơn, vì chim vùng này sắc lông khác với chim vùng khác! Nhưng sắc lông hung đỏ, hay vàng hoặc xám, ở chim Khướu không đủ sức gây ấn tượng gì đối với người chơi chim cả.

Nói đến Khướu là phải nói đến giọng hót có hay hay không, điệu bộ có xuất sắc hay không, còn màu lông thì… không thành vấn đề! Ngay cả giống Khướu xuất xứ từ vùng này qua vùng khác cũng không được ai bàn cãi đến. Dù Mun hay Bạc má cũng là… Khướu mà thôi! Có điều hiện nay, trong giới nuôi chim ở miền Nam, nhiều người chỉ thích nuôi Khướu Bạc Má, cho rằng trông nó “tươi tắn” hơn Khướu Mun, nên giá bán Khướu Bạc Má bổi cao giá hơn Khướu Mun chút đỉnh!

Chọn một con Khướu tốt mà nuôi, người ta phải chọn những chim hội đủ ba tiêu chuẩn sau đây:

Giọng hót
Phần nhiều giọng Khướu có hai âm là âm Thổ và âm Kim. Nếu hót âm Thổ thì giọng trầm, còn âm Kim thì giọng nhỏ hơn nhưng vang xa. Tuy nhiên, Theo ý thích chung của giới nghệ nhân nuôi Khướu lâu năm thì đa số chấm con Thổ pha Kim, tức là giọng cao nhưng mà thanh tao.
Con Khướu được đánh giá có giọng hót hay là chim siêng hót, người trong nghề gọi là “mau mồm mau miệng”. Nó lại hót được nhiều giọng (tức là biết đảo tiếng một cách tài tình), chứ không phải chỉ hót đi hót lại có năm ba câu nghe đến phát ngấy!

Khướu hót hay là Khướu hót có bài bản, giọng hót dù trầm hay bỗng, dù khoan hay nhặt cũng có một âm điệu êm tai càng nghe càng thấy hay, mà nếu nghiền ngẫm lại càng thú vị. Trong giọng của con Khướu hót hay chứa chất những âm thanh nghe quen mà lạ, có khi nghe lạ mà lại quen, có sanh, phách, kèn, nhị, có tiếng gió hú, tiếng mưa rào, tiếng suối tuôn, tiếng thác đỗ. Trong đó có giọng Họa Mi, giọng Chích Chòe Lửa, và nhiều giọng chim thú khác… Nếu được nghe hai con Khướu “kỳ phùng địch thủ” đấu hót với nhau, kèm theo điệu múa đuôi múa cánh, chắc chắn người khó tánh đến đâu cũng phải say mê, tán thưởng.

Nuôi được con Khướu siêng hót, lại hót được nhiều giọng, chắc chắn ai cũng thích. Vì chim hót cả ngày, bất kể sáng, trưa, chiều, tối… gần như không lúc nào chịu ngưng miệng!

Vóc dáng
Con Khướu đẹp hay không là do ở vóc dáng của nó. Mỗi giống chim có một số tiêu chuẩn riêng để định vóc dáng. Khướu cũng vậy, Khướu là loại chim hót lớn con, nên vóc dáng của nó được định theo những tiêu chuẩn sau đây:
Phần đầu: Con Khướu có đầu đẹp là đầu phải nhỏ và dài. Mỏ phải thon, hàm vừa phải, không bạnh ra quá (nó khác với chim Họa Mi ở điểm này). Khướu mà “Thon mỏ nhỏ đầu” là con Khướu khôn, biết học nhanh những giọng chim thú khác để làm vốn liếng cho giọng hót của mình, nên giọng nó rất hay.
Phần mắt: Khướu quí nhất là Khướu mắt thau (mắt màu vàng), kế đó là Khướu mắt đỏ (mắt hột lựu), sau đó là Khướu mắt nâu. Những chim này hiếm thấy, nhất là Khướu mắt Thau, vài trăm con mới chọn được một. Chim này dùng làm chim mồi thì tuyệt nhất, vì đó là chim dữ lại siêng hót, không sợ một con bổi nào.
Phần mình: Nên chọn những con có mình dài, vì loại này trường lực. Hơn nữa, mình dài trông con chim có dáng đẹp hơn.
Phần đuôi: Nên chọn Khướu có đuôi dài mà to bản (gọi là đuôi Thước), loại này vừa đẹp vừa khôn. Nếu là chim biết múa đuôi trông lại càng đẹp mã.
Phần chân: Lựa nuôi con chân to, cao ráo, móng đầy đủ và đống ngay thẳng để tạo cái thế đứng vững trên cầu.
Phần lông: Bộ lông không cần phân biệt màu sắc gì, chỉ cần mướt mắt, ánh sắc. Lông đuôi và lông cánh phải nguyên vẹn, không được gãy một chiếc nào. Nếu là Khướu Mun thì má phải có màu đen bóng. Nếu là Khướu Bạc Má thì chùm lông trắng ở má phải to bản và trắng tinh mới đẹp. Cái yếm đen ở cổ càng dài xuống ngực càng tốt. Chim có yếm dài là chim khôn, hót hay.
Điệu bộ
Điệu bộ của chim Khướu được đánh giá là sự duyên dáng của nó. Nét duyên dáng này càng khởi sắc chừng nào thì con Khướu có giá trị cao chừng nấy. Vì vậy, điệu bộ tốt của chim cũng rất quan trọng, vì thường những con chim quí mới có điệu bộ tốt, nó dược đánh giá ngang ngửa với giọng hót của chim. Khi chọn con chim tốt mà nuôi ta nên chú ý nhiều đến điểm này – Múa đuôi: Khướu biết múa đuôi là mỗi khi cất tiếng hót nó xòe đuôi rộng ra như rẽ quạt, và nhịp đuôi lên xuống nhịp nhàng. Thường thì đuôi Khướu không bật lên cao và mạnh như cách bật đuôi của Chích Chòe Lửa. Nếu khi hót mà đuôi Khướu cũng nhịp lên xuống, nhưng không xoè thì không thể gọi đó là múa đuôi được. Nên gọi là nhịp đuôi, nhưng chim biết nhịp đuôi khi hót thì cũng thường thấy, không có gì đặc biệt.
Múa cánh
Khướu biết múa cánh là khi hót hai cánh của nó xòe rộng ra gàn giống như cái thế đang bay, trông tuyệt đẹp. Khướu mà biết múa cánh như vậy là Khướu quí, hiếm thấy. Nếu cánh chỉ dang rộng ở mức vừa phải cũng là Khướu tốt, nhưng chưa thể gọi là quí.
Khi hót mà Khướu hiét múa đuôi múa cánh trông chẳng khác gì điệu vũ của chim Công, chim Trĩ, ai nhìn cũng thích.
Không sàng cầu
Không sàng cầu là con Khướu có nét tốt, hễ đứng trên cầu đậu là đứng yên chỗ, không hề sàng qua sàng lại mất thẩm mỹ.

Tật sàng cầu thì không xấu lắm, nhưng thường những chim có nét xấu sàng cầu là chim ưa nhảy lồng, tuy chim nuôi thuộc mà như chim bổi. Cái tật xấu này đã hạ giá trị con chim xuống mức thấp, nên không mấy ai chuộng nuôi.
Cao cầu rộng háng: Đây là điệu bộ tốt của con Khướu đang đứng hót trên càu đậu.
Cao cầu có nghĩa là khi hót, Khướu đứng thật thẳng cả hai chân nên trông nó có vẻ tự tin.
Còn rộng háng là khi hót Khướu đứng dạng chân, tạo được sự hùng mạnh, hiên ngang. Thường những chim dữ mới có cái thế đứng này. Chim thật sự căng lửa cũng có thế đứng như vậy.
Tóm lại, muốn có con Khướu tốt, ta phải chịu khó chọn lựa kỹ càng từ giọng hót, từ vóc dáng, lẫn điệu bộ sao cho đúng chuẩn mới được. Việc chọn lựa cần phải có thời gian, dục tốc thường bất đạt. Khi chọn lựa, ta cần phải tỏ ra khe khắt với chính mình để tránh chủ quan, đôi khi lầm lẫn đáng tiếc. Đã gọi là tuyển thì phải lựa cho đến nơi đến chốn, cho thật vừa ý, may ra mới gặp được con Khướu có giá trị mà nuôi.
Người xưa chọn Khướu chỉ qua câu ca:
“Thon mỏ nhỏ đầu,
Cao cầu rộng háng”
Nhưng, liệu bao nhiêu tiêu chuẩn đó đã đủ chưa? Khướu chọn theo tiêu chuẩn này thì khôn, nhưng theo quan niệm thi hót ngày nay, Khướu hót hay chưa đủ, còn chấm điểm phần điệu bộ và vóc dáng của nó nữa!
Vì vậy, những tiêu chuẩn mà chúng tôi vừa trình bày ở trên, đáp ứng đúng với yêu cầu hiện tại. Ngay điều lệ chấm thi Khướu hót, như quí vị đã biết, muốn thắng cuộc con chim phải hội đủ tài năng, sắc vóc… Nghĩa là hót hay chưa đủ, còn phải có vóc dáng tốt và điệu hộ xuất sắc mới được.
Nên chọn cho mình con Khướu tốt mà nuôi để khỏi phí công nuôi nấng và chăm sóc.

Thường thì trong các loài chim thú, xét về vóc dáng bên ngoài, giống đực bao giờ cũng mạnh mẽ và tốt đẹp hơn giống cái. Như gà trống có bộ lông mã và cái mồng tươi đẹp hơn gà mái. Như con chim Trĩ trống trên mình có bộ lông sặc sỡ, trong khi trĩ mái lại mang bộ lông giản dị quê mùa của con gà mái tre. Con Chích Chòe Than, Lửa, chim trống bao giờ cũng có bộ lông tươi đẹp hơn chim mái… Đó là chưa nói đến thân mình giống đực thường lớn hơn giống cái, chỉ nhìn sơ qua cũng đủ thấy rõ…
Điều dễ phân hiệt hơn nữa là tiếng kêu, tiếng gáy, tiếng hót của con đực hao giờ cũng có khác với con cái. Chẳng hạn như giống chim Chích Chòe Than, trống và mái đều biết hót, nhưng giọng hót của con chim trống hay hơn, dài hơi hơn, trong khi chim mái thì hót nho nhỏ vừa đủ nghe, hơn nữa nó chỉ hót lặp đi lặp lại một giọng, và giọng ngắn ngủn… như giọng chim con mới tập hót lần đầu.


Khướu bạc má

Tóm lại, để phân biệt giới tính của một giống chim nào ta phải xét qua vóc dáng, sắc lông, tiếng kêu hay giọng hót của chúng mới xét đoán đúng được. Thật ra, giữa giới tính đực, cái đều có một hay vài điểm dị biệt nào đó, nhưng do chưa có kinh nghiệm nên ta mới dễ lầm lẫn mà thôi.

Chẳng hạn như con chim Yến phụng, nếu chi nhìn vào vóc dáng, sắc lông, điệu bộ, kể cả tiếng kêu, ta thấy chim trống mái không khác gì nhau. Thế nhưng, nó vẫn có điểm dị biệt bên cạnh vô số những điểm tương đồng: đó là cục thịt đóng trên mũi của nó, Với chim có lông xanh (xanh lục, xanh nước biển, xanh đọt chuối, màu két, màu tím) Thì mũi chim trống màu xanh, cùn mũi chim mái màu trắng. Còn với chim vàng hay trắng (vàng tuyền, vàng bông, trắng tuyền, trắng bông) thì cục thịt trên mũi Yến Phụng trống màu hồng, còn mũi chim mái vẫn màu trắng…

Về chim hót thì ngoài vóc dáng, sắc lông, điệu bộ ra, ta nên chú trọng đến tiếng kêu, giọng hót của chúng.

Nhưng, không phải giống chim nào cũng giống như giống chim nào, đó là điều ta nên lưu ý. Thí dụ:

Chích Chòe Than trong cũng như mái đều hót.

Chích Chòe Lửa cũng vậy.

Họa Mi thì chim trống hót hay, nhưng chim mái chỉ biết “xũy” tức kêu sè sè, chứ không hề biết hót.

Khướu trống thì hót hay, nhưng Khướu mái thì chỉ biết kêu ro ro…

Với chim Khướu, dù là Khướu Mun hay Khướu Bạc Má, nếu chỉ nhìn sơ qua vóc dáng bên ngoài thì khó phân biệt con nào là chim trống, con nào là chim mái được. Nếu chờ mua về một thời gian để phái hiện con nào hót, con nào ro ro thì có khi mất tiền oan uổng vì như quí vị đã biết giá tiền mua một Khướu trống thường đắt gấp ba bốn lần chim Khướu mái!


Khướu trống

Tuy vậy, vẫn có cách nhìn sơ qua mà vẫn phân biệt được Khướu trống, Khướu mái một cách chính xác. Đó là cách quan sát chùm lông ở trên mũi của chúng:
Khướu trống, chùm lông mũi này lớn và mọc dài nên nhô cao lên.


Khướu mái thì chùm lông mũi nhỏ hơn, và lông ngắn hơn nên thấp lè lè.
Ngoài ra còn có cách khác để phân biệt Khướu trống mái, là quan sát kỹ vệt lông đen ở đuôi mắt của Khướu:
Khướu trống, vệt lông đen này lớn bản, về phía cuối hơi nhọn.
Khướu mái, vệt lông đen này nhỏ bản hơn, có vẻ sắc nét hơn, về phía cuối không nhọn mà thẳng góc.
Muốn quan sát kỹ vệt lông đen này, quí vị cần phải bắt Khướu cầm chặt ở tay, còn tay kia vuốt xuôi theo chiều lông ở mí mắt thì mới nhìn rõ được phần cuối của vệt lông đen đó là nhọn hay vuông góc. Quan sát Khướu Mun thì dễ, nhưng với Khướu Bạc Má thì phải chịu khó vạch phần lông trắng ở má sang một hên thì mới dễ dàng thấy được vệt lông đen hiện ra.
Có người còn quan sát phần yếm đen ở cổ và ngực Khướu, nhưng điều này chúng tôi cho là không mấy chính xác bằng hai cách trên, nhất là quan sát chùm lông mũi, đáng tin cậy nhất.
Về cách phân biệt chim trống mái, và cách chọn lựa con chim có vóc dáng tốt mà nuôi, những nghệ nhân có nhiều kinh nghiệm trong nghề khuyên chúng ta nên quan sát thật nhanh thì mới có thể phát giác ra được những nét tốt mà mình thấy được ở con chim. Tức là phải nhìn một cách toàn diện, chứ đừng kỹ lưỡng quan sát từng phần một. Vì nếu cứ nhởn nha quan sát, hoặc cố tình lại gần mà quan sát kỹ thì thế nào cũng bị… hoa mắt, không còn giúp ta phân hiệt được gì…
Đó là điều con chim khác với con chó. Ở con chó, càng nhìn lâu càng nhận ra được đâu là nét tốt để chọn nuôi. Còn ở con chim, có lẽ nó thường hay nhảy loạn xạ trong lồng nên dễ làm rối mắt, không cho phép ta quan sát được kỹ hơn. Và nếu trường hợp này xảy ra, thì tốt hơn hết ta nên… bỏ đi đâu đó một lúc rồi sau đó quay lại quan sát tiếp, hy vọng đạt được kết quả mong muốn hơn.
Với Khướu, chim mái rất mau miệng, dù là mái bồi, chỉ nuôi độ một buổi, lâu lắm là một ngày, mái sẽ mở miệng kêu ro ro. Ngược lại, Khướu trống bổi có khi phải nuôi một hai tuần trở lên mới chịu hót.
Khổ nổi, chim Khướu trống bổi trong những ngày đầu nhốt trong lồng chật chội, do chưa thích hợp với môi trường sống mới, do tâm trí nó còn hoang mang sợ sệt, nên nhiều con trống cũng kêu ro ro như Khướu mái.
Tuy nhiên, người có kinh nghiệm vẫn phân biệt được ngay: tiếng kêu ro ro của chim mái vừa to vừa rõ, lại thưa ra. Còn tiếng ro ro vì sợ của chim trống vừa nhỏ lại nhặt, có khi liên hồi như đang run sợ vậy…
Dù sao thì chúng tôi cũng xin có lời khuyên đối với quí vị nào chưa rành rẽ trong việc phân biệt trống mái, mà lỡ mua Khướu bổi về nuôi, cứ nên bình tĩnh nuôi trong vài tuần để biết đích xác đâu là trống mái. Tốt hơn là nhờ những nghệ nhân có kinh nghiệm về Khướu chọn lựa hộ cho.

Vài năm trở lại đây, chim tiểu mi được nhiều người ưa nuôi chim cảnh yêu thích. Hãy cùng tham khảo các thông tin cơ bản sau để nuôi một chú chim tiểu mi thành công nhé.

Kinh nghiệm nuôi chim tiểu mi


Nếu muốn chim có giọng hót hay thì phải kiếm những con sống sâu trong rừng già, vì bản năng của chúng đã học được ở đó giọng của nhiều loại chim khác(lưu ý chim trong rừng già thì sẽ khỏ thuần hơn nhé cần thơi gian nhưng đổi lại có chú chim hay.) một điều nữa là lông lá đẹp mượt.
Những người mới nuôi Tiểu Mi thi thường chọn cặp ogirinal, nghĩa là cặp trống mái bắt được cả hai ở ngoài rừng, nhưng khi mang về nuôi chung khoảng một tuần thì tách ra mỗi con một lồng, rồi treo cách xa khoảng 10 dến 20m không cho chúng thấy mặt nhau, khi một trong hai con cất tiếng hót và nhận ra iếng hót của nhau thì chủng củng hòa nhau cất tiếng hót…. Trống hót còn mái chép ( từ để gọi tiếng hót của Tiểu Mi mái ) theo hịp điệu rất hài hòa.nhưng một số a e lại chơi mình chim trống ..nuôi 2 con cũng hót rất căng. riềng mình thi ko nuôi chim mái vì mình nghi ko cần thiết chim tới thời điểm căng là sẽ đấu thậm chí nuôi một con cũng choi như thường, nhưng chú y la ko cho chúng thấy mặt nhau nhé.
Phân biệt và đánh giá giá trị của chim



Trong số những người nuôi chim tiểu mi họ phân ra làm hai giọng, giọng hót (thường phổ biến)và giọng đấu nhưng giọng đấu mới là giọng được ưa chuộng. Giá trị cả chim Tiểu Mi cũng phân ra làm 3 loại :
a/Loại chim chỉ hót một mình mà không đấu với chim khác được.(loại này thi mình thấy rất phổ biến..rất dẽ tìm nhé)
b/Loại chim có thể vừa hót vừa đấu được nhưng lại quen cội (sân nhà).
c/Loại chim mang đi bất cứ chỗ nào cũng có thể đấu được (loại này rất hiếm)có giá trị cao nhất.
(vì thế khi chon chim cần lưu ý điêm này muốn chon một chú chim trong 3loai tren thì phải quan sát thạt kĩ nhé)
Kinh nghiệm nuôi chim tiểu mi là loài thích sống trong những bụi rậm,và dưới tán rừng, địa bàn sinh sống không rộng lắm nên khi mang về nhà nuôi, chúng rất khó quen cội, khi nuôi trong lồng ta nên thay đổi nhiều vị tri khác nhau, mỗi buổi sáng chỉ cần phơi nắng 1 giờ là đủ. Có thể nuôi nhiều con trống nhưng chim mái chỉ cần một đến hai con là đủ ỏ ko cân cung đc nhé.điều quan trọng nữa là siêng đi cội dọt nhé ..môt cặp chim đấu Tốt nhất là để trong nhà , hoặc một góc sân vườn có cây cối ,tạo cho chúng một không gian phù hợp như vậy chim sẽ mở miệng hót và đấu với nhau/
Trên đây là những kinh nghiệm nuôi chim tiểu mi được chia sẽ của các bạn yêu thích chim tiểu mi, chúc các bạn thành công.