08-31-2011, 03:25 PM
Dưới đây là những kinh nghiệm rất quý về Họa my do tác bác kubi86 đã sưu tầm của nhiều tác giả và tổng hợp lại. Tôi đã vô tình tìm được trên mạng xin pots lại để anh em cùng tham khảo nhé.
- Kinh nghiệm của bác bình lạng sơn.
Cách Chọn Họa My -Phân biệt đưc cai:
Đây là việc rất khó,người TQ có câu " Họa my bất khiếu,Thần tiên bất trí đạo" tạm dịch là họa my không hót thì thần tiên cũng chịu(không biết đâu là đực cái)Những người có khả năng phân biệt đực cái tốt nhất (Ngươi đi bẫy,người chuyên thu gom để giao buôn ,ngươi chuyên bán lẻ họa my...)cũng chỉ chỉ có khả năng chọn đúng từ 85-90%. (Hoàn toàn bằng trực giác)
Họa my cái có những đặc điểm sau:về hình thể thì nhỏ ,thon,nhìn từ phía trước thì tiết diện hình tròn(được tạo bởi đường cong của lưng và đương cong của ngực),mỏ nhỏ thường có màu sừng bò,râu nhỏ,ngắn,cánh ngắn mút cánh tròn,vị trí tiếp giáp giữa đuôi và thân bị thắt (do lông bao lưng và bao hậu môn ít,ngắn),đùi nhỏ hơn dùi họa my đực khá nhièu.
Họa my đực có hình thể to hơn ,nhìn từ phía trước thì tiết diện có hình mai rùa, mỏ to và dài hơn con cái ,sống mỏ trên thường có màu vàng nhạt hoặc sừng bò nhưng gốc mỏ bao giờ cũng có màu vàng tươi đăc biệt là gốc mỏ dưới, phần lông tiếp giáp giữa gốc mỏ và đầu tạo thành đốm đen thẫm hai bên gốc mỏ, râu to và dài hơn,đen hơn con cái.Những vệt đen toàn thân thẫm hơncon cái,cánh con đực dài hai mút cánh thường chạm vào nhau(con cái thì không chạm) đuôi con đực dài ,nặng,chỗ tiếp giáp giữa thân và đuôi thuôn dần tự nhien không bị thắt vì lông bao đuôi và bao hậu môn của con đực dài và dầy đăc biệt là lông bao hậu môn.đùi con đực thương to gấp rưỡi con cái,
Tuy vậy đối với bạn vẫn rất khó,bởi vì bạn lấy đâu ra cả đực cả cái luc đó để mà so sánh,cho nên cái gì cũng phải chịu khó vậy quan sát nhiều ,so sánh nhiều nhất định bạn sẽ có đươc trực giác này,thế nhé.
. Mõi ngày tôi chi viết được một tý thế này thôi mong các bạn đừng sốt ruột ,già rôi cái gì cũng như rua là vậy.
ọa my mộc là chim mới bẫy về ,đã được nuôi ít nhất là 15 ngày đến 2 tháng,phần lớn đã hót nhưng còn rất dát,người đến gần nhảy loạn xạ,thúc vỡ cả trán,máu mê toe toét,vì vậy rất nhiều người bán không cho bạn đến gần và đấy chính là cái khó của người mua.
Điều đầu tiên bạn nên tìm hiểu xem có cửa hàng chuyên bán họa my nào không.Một cửa hàng được gọi là " Chuyên My " thì ít nhất số lương my cũng phải chiếm 60-70% số chim trong cửa hàng(Chi ít cũng phải có khoảng 20-30 my mộc).Cửa hàng phải có những hộc chuyên dùng để nhốt chim mộc,có thể nhấc rời từng hộc thì bạn mới có điều kiện quan sát được kỹ càng mà không sợ chim vỡ đầu.Rất tiếc là gần như rất ít cửa hàng chim chú ý chuyện này
Đầu tiên bạn cần phải nghe được tiếng hót đã,người bán thường có còi chùy mái,nếu chim siêng hót thì nhát định sau vài lần còi chùy mái nó phải hót ,mặc dù hót rất ngắn,bạn phải tập trung nghe và quan sát xem con nào hót,nên ngồi im để xác định 2-3 con hót rồi bạn hãy đến gần để chọn hình dạng của nó(Bạn nhớ rằng nghe được tiếng hót rồi là có 60-70% cơ sở để mua rồi)bạn nhìn kỹ móng xem có đủ không(,nếu bị gãy thì thôi) tiếp đến xem trán nếu sứt to,đóng vảy hoạc rớm máu,thì cũng thôi,(vì loại này rất dát khó thuần)Tiếp đến bạn nhìn kỹ đầu chim,đầu nhỏ thuôn đều về phía mỏ,gốc mỏ dưới mỏng(so sánh ngay với con bên cạnh) râu to vừa phải trông như râu chim mái,thân dài ,đuôi dài,nặng hơi cụp xuống ,chân cao,lông đùi che phủ kín khuỷu chân,mắt tốt nhất là có màu đỗ xanh ,lông my có màu hơi xám và nhỏ.Nếu bạn chọn được con chim có những tiêu chuẩn trên bạn sẽ thấy nó rất mau thuần,hót nhiếu,có điệu nhảy rất khoan thai nhẹ nhàng. trông rất đẹp mắt .Khi thay lông xong vẻ đẹp của nó càng tăng lên bội phần,nhưng nó không bao giờ chọi đâu vì những tiêu chuẩn trên là của chim hót đấy.
Bài sau tôi sẽ chia sẻ cách chọn my mộc chọi.
Trước khi vào phần tiếp theo tôi lại xin được bộc bạch đôi lời.Tôi không phải là nhà điểu học như bác GS VÕ Quý,cũng không phải là nhà nghiên cứu nghiêm túc như Bác Việt Chương .v.v,với những pho sách được nghiên cứu soạn thảo công phu,khiến cho rất nhiều người chơi chim(Trong đó có cả tôi)coi nó như kim chỉ nam của mình.Tôi chỉ là người thích chim đơn thuần vì vậy tôi không đi vào kiến thức tổng hợp (như phân bố,giải phẫu học,chủng loại v.v)mà chỉ để ý xem nó có đẹp không ,có hót không ,có chọi không,đực cái thế nào, nuôi thế nào cho tốt(vừa mất ít công,ít tiền mà chim vẫn khỏe...)và tôi muốn chia sẻ những cái đó,tất cả những bài(nếu có thể gọi là bài)tôi viêt đều có sẵn trong đầu,không được soạn thảo trước ,cứ khi nào hứng và có thời gian là gõ bừa,cộng với trình độ vi tính còn hết sức i tờ vì vậy ý tứ ,văn phạm lủng củng mâu thuãn mong các bạn hết sức thông cảm.
Tìm mua được và nuôi được một con HM môc trở thành chim chọi là ước mơ của rất nhiều người,nhất là các bạn trẻ.Nhưng tôi xin khuyến cáo là việc này rất gần với công việc của dã tràng đấy.Hầu hết các cao thủ đang sở hữu những chim HM ""Cái bang" đều không nuôi từ mộc đâu.
Trước tiên bạn cũng phải nghe tiếng hót đã,tiếng hót vang,đanh chứng tỏ chim sung,cũng là để đỡ nhầm chim mái,(hơn nữa nếu chăm mãi mà nó không chọi thi cũng còn được con chim hót,không thành công cũng thành nhân mà).Có 4 tiêu chuẩn sau:Nhất nhãn(mắt),nhị đầu,tam mao(lông),tứ cước(chân).Cũng có người xếp:nhất nhãn,nhị mao,tam đầu,tứ cước.
-Mắt:Mắt chim HM không giống mắt người,không có lòng trắng(Tôi sẽ không dùng các từ giác mạc,võng mạc,kết mạcv.v mà sẽ dùng những từ "nông dân" dễ hiểu thôi)mà chỉ có lòng "đen"(thực ra nó có nhiều màu).ở giữa lòng đen có một chấm đen hơn gọi là đồng tử,bạn phải chọn đồng tử càng nhỏ càng tốt, bạn chú ý đừng mang chim ra ngoài nắng để chọn.vì làm như vậy đồng tử sẽ thu nhỏ lại,bạn sẽ nhầm đấy.Xung quanh đồng tử là lòng "đen" dân chơi chim gọi là"TẢY",có nhiều màu tảy ,bạn nên chọn màu xanh đỗ xanh,màu nâu đen,màu cùi nhãn,các màu khác thì thôi. Trên nền tảy có một thành phần rất quan trọng đó là CÁT,vậy cát là gì?.Hồi nhỏ tôi nghe các cụ nói đến nó rất nhiều nhưng không hiểu nổi,sau này biết võ vẽ ít chữ tầu tôi mới vỡ lẽ,hóa ra cũng không đến nỗi khó hiểu lắm.Người Quảng Đông,TQ gọi cát này là SA TẢY(Tiếng phổ thông TQ đọc là sa tỷ),chữ sa có rất nhiều nghĩa(xe,sợi,cát,rơi...)chữ sa tảy có bộ thủy hoặc bộ ty đứng cạnh vì vậy nghĩa của nó là sợi,tia,dây thì mới đúng ,còn chữ sa có bộ thạch đứng cạnh mới đúng nghĩa là cát.Vậy SA TẢY(SA=tia,TẢY=đáy,đế,nền) có nghĩa là TIA NỀN MẮT,từ đồng tử có những tia tóe ra bốn phía nền mắt,bạn phải chọn tia mắt càng to càng rõ càng dày càng tốt.Có những con những tia này ngắn nhưng rất dày,ken vào nhau thành một quầng xung quanh đông tử cũng được.Về hình thể ban chọn "mắt méo" (dài,mí trên cong ít mí dưới cong nhiều),mắt "đầy"(nhìn từ phía trước hai mắt hơi lồi làm cho mặt chim có vẻ như hình thang cân),thế là tạm ổn về mắt.bạn đã Ơ rê ca chưa.
-ĐẦU:Đầu chim HM có rất nhiều dạng(xà đầu,phương đầu,tiêm đầu,cáp giới đầu,nga đầu...) .Các bạn nên chọn xà đầu(đầu rắn)loại đầu này nhìn ngang ta thấy sống mỏ trến với trán và đỉnh đầu tạo thành một đường gần thẳng hàng,nhìn từ phía trước lại thấy đỉnh đầu hơi lõm,bởi hai mắt lồi và hơi nhô cao,tiết diện hình thang cân. Hoặc chọn phương đầu,loại này thường có cái đầu to,nhìn từ trên xuống hay nhìn ngang các đường cạnh gần song song với nhau.
-MAO(lông):Chọn lông tơi ,sốp,mềm(ai đã chơi yến sẽ biết ngay tơi sốp là gì)lông vẫn sắp xếp đều đặn trật tự nhung ta có càm giác nếu khẽ thổi lông sẽ dạt sang hai bên, (không cần để ý đến màu sắc) Lông đầu mỏng, ôm sát da đầu,lông cánh dài,lông đuôi dài trung bình,lông bao đuôi dầy,to,lông ngực rẽ sang hai bên thi rất tốt vì nó sẽ làm cho ngực chim gần phẳng kết hợp đường cong của lưng(tiết diên nhìn từ phía trước lại)giống hình mai rùa ứng với câu"Xà đầu,Qui bối,dả tử bất thối"(đầu rắn lưng rùa đánh chết không lùi)
-CƯỚC(chân) bạn chọn cẳng chân to,các vảy chân có viền thẫm (chim già)không phụ thuộc màu."đấm" to(chỗ phân ngón),ngón chân dài,móng dài thì hay khóa(túm vào cổ vào chân đối phương)nhưng không chặt,ngón ngắn móng mèo ít khóa nhưng túm chăt. mạnh gây cho đối nhiều thương tích hơn.
Tôi lại xin phép dừng tạm đã....
Đang có hứng,tôi lại xin viết tiếp(à hôm kia tôi có viết 1 bài nội dung tương tự(ở mục chủ đề mới) nhưng mãi không thấy đăng tải,hôm nay viết xong bài này thì lại thấy bài kia cũng được đăng thế mới chết chứ)
Ngoài những tiêu chuẩn chính trên bạn cần chọn chim to con(công phu phạ đại lực=võ giỏi vẫn sợ to khỏe) .Các bộ phận phải cân đối hài hòa,dài thì cùng dài(ngũ trường),ngắn thì cùng ngắn(ngũ đoản)."Ngũ" gồm:mỏ,cổ,thân,đuôi,chân.Mỏ thẳng ,cong ,,ngắn, dài đều được miễn là sống mỏ cao ,nét,không bị lép vẹo,gốc mỏ to,dầy,đặc biệt gốc mỏ dưới càng dầy càng to càng tốt(vì mỏ trên gắn chặt vào sọ nên rất khỏe,trong khi đó mỏ dưới rời tự do nên cần phải to dầy ,khi mổ kẹp lực đòn bẩy tạo ra mới khỏe,mới mạnh).Thân nên chọn thân rùa như trên đã nói hoặc thân "trúc thùng"(ống trúc)nhìn tiết diện từ trước ra sau gần thành hình tròn.Lông my nên chọn "tuyến my"(my nhỏ,dài,thẳng) "côn giác my" (dài,cong dấu ngã).Các loại khác như:qua tử my,liên châu my,ngân tiền my...đều bỏ.Lông my nên chọn màu hơi xám,mịn.Chú ý:lông my chỗ trên mí mắt trên nếu có 1,2 chiếc lông đen nhỏ như hạt tấm lẫn vào (dân chọi chim gọi là "chỉ mỳ")là không tốt.Loại này lúc choị lúc không,sáng hăng chiều sỉu,mất tiền như chơi.Phần sau tôi sẽ mách nước các bạn cách mua chim chọi thuộc.
Đính chính:vì sơ xuất tôi phiên âm sai từ"côn giác my" nay xin sửa là"câu loan my"(dài,cong,dấu ngã)...
Phần đầu tôi có nói các cao thủ không chịu nuôi chim mộc vì mặc dù có chọn được chim mộc hay thì cũng phải thuần dưỡng rất lâu chim mới quen hơn nữa trong quá trình thuần dưỡng, chim thường có những thay đổi (biến tướng)khiến cho chim xấu đi(không chọi,ít hót..mắt loãng dần..) do đó họ thường mua chim chọi thuộc.Thường có hai cách mua:
Một là mua chim sau khi xem chọi chim trong các kỳ chọi HỘI,chọi TAY ĐÔI,đây là cách mua hiệu quả nhất và cũng tốn kém nhất.Hiệu quả vì ta trực tiếp nhìn thấy các miếng đánhvà thể lực của chim,thời gian chim chịu đòn v.v. chim đã chọi thắng,hòa hay thua v.v.để có thể đưa ra giá mua chính xác,nhưng thường phải đấu giá với các cao thủ khác nên giá thường ngất ngưởng(dăm ba triệu tới chục triệu là thường)và bạn phải nắm được thông tin chọi ở đâu?bao giờ chọi?với những người mới chơi chuyện này cũng không dễ dàng gì.Mua chim kiểu này thì việc nhìn mắt và tướng mạo chim đươc đơn giản hóa đi rất nhiều.Chẳng có tiêu chuẩn gì bằng "tiêu chuẩn thực tế"cả.
Hai là phải bỏ công sức đi thăm hỏi,tìm kiếm chim ở những vùng nông thôn xa,hoặc ở ngay những người nuôi chim hót thông thường,thỉnh thoảng cũng có con rất sung mà người nuôi không biết.Mua chim trong các trường hợp này bạn cần lưu ý:Chim thường có biểu hiên khác thường như nhảy lên nhảy xuống,bám vào nan ***g ngó qua ngó lại vừa hót rất gắt,đanh,hễ nghe tiếng mái hay tiếng đực hót xa xa là các biểu hiện trên lại tái diễn.Mắt chim lúc này có cảm giác như bị mờ đi,đồng tử rất nhỏ,mắt chim dài và hơi lồi ra trông có cảm giác rất lỳ lợm.Nếu người nuôi có ý bán thì tốt nhất bạn nên đề nghị người bán cho "dí" thử,tức là cần có một con đực khác đặt cạnh sát ***g con này để xem biểu hiện của nó,nếu nó nhảy ngay xuống sàn hoặc nhảy bám vào nan ***g vừa búng cánh vừa hót réo rắt như muốn phá ***g lao sang đối phương thì bạn hay tiếp tục quan sát các tiêu chuẩn khác(lông,chân ,móng...)nếu đạt yêu cầu thì bạn chỉ còn việc ngã giá mà mua thôi
Mua kiểu này thì rất tốn công tốn sức và cả thời gian nữa nhưng giá cả dễ chịu hơn và cũng ăn chắc tới 90%.nhưng có cái khó là không sẵn có để mà mua,nhưng nếu bạn đam mê thì nhất định sẽ mua được.Đặc biệt lưu ý:chim con nuôi lên cũng hay có những biểu hiện và đặc điểm về mắt như vậy (già *** non hột)bạn cần có thời gian quan sát kỹ nếu thấy chim thỉnh thoảng nhảy xuống sàn nhặt phân hoặc thấy phân có dấu vết bị bới thì bỏ ngay ý định mua vì đó là dấu hiệu của chim con nuôi từ ổ lên đấy.
Sau khi đã chọn và mua đươc chim,người chơi chim sẽ trải qua một giai đoạn vừa vất vả vừa hồi hộp lại vừa sót ruột khi thấy chim cứ nhảy loạn cả lên,thỉnh thoảng mới nghe nó hót trộm ,muốn đến gần để ngắm nhưng lại lo nó sợ húc vỡ đầu vỡ trán v.v.vừa bực vừa thương mà chỉ biết thở dài chẳng biết đén bao giờ nó mới quen.Trước đây tôi cũng có cảm giác như vậy,bây giờ thì cảm giác này không còn nữa thay vào đó là sự tự tin,thoải mái.
Để thuàn phục một con vật(chim,chó,mèo vv)ta phải hiểu rằng con vật không có ý thức(không biết suy nghĩ,phân tích,so sánh..)tất cả hành động của nó đều hình thành do bản năng(phản xạ không điều kiện)và do bị ức chế lặp đi lặp lại nhiều lần(phản xạ có điều kiện)mà thành.Ví dụ dạy con chó làm toán người ta dạy nó sủa bằng cách cầm viên thức ăn giơ lên nhiều lần trước mõm nó,mãi không được ăn nó sẽ sủa,cứ mổi lần nó sủa vài tiếng người ta lại đút tay cầm thức ăn vào túi quần rồi lại rút ra tay vẫn cầm vien thức ăn đưa cho nó ăn(lúc này nó không sủa nữa)đọng tác này cứ lặp lại nhiều lần,con chó sẽ hình thành phản xạ có điều kiện và người dạy chỉ việc đếm số tiếng sủa khớp với phép tính để ra hiệu cho nó dừng sủa,người xem cứ tưởng chó biết tính thật.Lan man mãi đã 11h đêm rồi, xin khất mai nhé
Thuần phục chim HM mộc cũng không khác gì dạy chó làm toán cả,chỉ có điều mục đích ,dụng cụ,động tác khác nhau mà thôi.
Trước tiên bạn nên có 2 cái ***g:1 ***g chiến(56 nan) 1 ***g "lưu điểu"(48 nan)còn gọi là ***g mái,cả hai đều có áo ***g.Tốt hơn nếu bạn có thêm một chim mái.(chim mái chọn đầu nhỏ ,mỏ nhỏ, râu thưa ,đuôi thắt,chim càng nhỏ càng tốt)
THỨC ĂN:Chim mộc mới mua thường được chăn bằng cám tổng hợp,muốn thuần phục nó ,bạn phải làm thức ăn khác,cũng như dạy chó,thông qua việc cho ăn ta làm cho chim HM hình thành những phản xạ cần thiết(tôi nói cần thiết vì ta chỉ cần làm mất đi phản xạ sợ người,sợ môi trường thành phố...còn thì phải giữ được những phản xạ hoang dã quan trọng của HM như px tranh mồi,bảo vệ lãnh địa,giữ mái...).Gạo tẻ ,xay nhỏ vỡ 4 vỡ 5 trộn với lòng đỏ trứng gà, tỷ lệ :5 lòng đỏ(gà ta) 2 bơ gạo.phơi thật khô hoặc xấy cũng được(tại sao chộn nhạt thế tôi sẽ giải thích sau,hồi còn nhỏ tôi thấy ông người Hoa làm thế,tôi cũng bắt chước nhưng để hiểu được ý nghĩa của nó phải 30 hơn năm sau tôi mới vỡ ra đấy-IQ của mình hơi "lùn"mà ) .
Sau khi đổ gạo nước và cho chim vào ***g chiến bạn kéo kín áo ***g,***g chim phải đặt ở dưới đất ,tốt nhất là để ở góc nhà(góc nào mà khi đi lại mọi người trong nhà không đi sát gần ***g quá)lý tưởng nhất là góc nhà sau hay góc cầu thang.sau khi ổn định chỗ đặt ,bạn quay cửa ***g ra ngoài,từ từ kéo áo ***g hở vừa hết cửa ***g là vừa.Thỉnh thoảng bạn tới gần quan sát(nên đi thẳng hướng cửa ***g để cho chim có thể nhìn thấy bạn từ xa)xem chim có chịu ăn gạo không,nếu chắc chắn chim ăn rôi thì bạn cứ tối đến kéo kín áo ***g rồi treo lên cao để chống chuột,nếu nhà không có chuột thì cứ để yên vị càng tốt,hàng ngày bạn kiểm tra nếu hết thì bổ xung,khi đổ thêm gạo,nước bạn để nguyên vị trí đừng nhấc ***g ra ngoài ,kéo kín áo ***g lphía trước rồi kéo áo ***g phía sau lên vừa đủ để đổ gạo nước,thao tác này bạn phải làm nhẹ nhàng ,nhanh.Cứ chăn như vậy khoảng 7 ngày trong thời gian này TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC CHĂN MỒI(cào cào, sâu qui ...)Nếu chim vẫn khỏe,nhahn nhẹn như thường thì để thêm như vậy 3-4 ngày nữa Nếu thấy chim có biểu hiện thiếu dinh dưỡng như lông hơi xù,giọng hót thiếu lửa,các động tác có vẻ thiếu linh hoạt thì bạn bắt đầu chuyển qua giai đoạn cho ăn bổ xung để tạo ra những phản xạ có điều kiện mà bạn mong muốn ,thôi xin tạm dừng đã
Phần lớn ăn như vậy chim đi phân có màu trắng,khô nhưng cũng có con đi phân ướt,2-3 ngày bạn dọn phân 1 lần,khi dọn chú ý là chỉ tháo đáy đựng phân,trước đó phải che kín áo ***g,không nên vạch áo ***g dọn sạch hoặc rửa,tắm làm chim sợ.
Sau khi bị ăn nhạt như vậy chim bắt đầu thiếu đạm nghiêm trọng,đây là lúc ta" rút viên thức ăn trong túi ra ",có điều thay vì viên thức ăn là con cào cào,dế hay sâu qui.Thay vì dạy sủa là dạy cho HM biết rằng hể ông chủ đến gần là được ăn ngon đây.
Bạn đến gần lồng chim khoảng 1 với tay,đặt lồng chim mái chếch bên cửa,bạn cho vào ***g mái 1,2 con mồi,rồi cho vào lồng chim đưc 1,2 con (nếu là cào cào thì vặt hết chân để khỏi bò mất) sau đó bạn lui ra xa độ 2m, ngồi im quan sát,phần lớn chim sẽ nhảy đến ăn mồi ngay,nếu nó vẫn sợ thì bạn lui ra xa nữa.Chú ý:CHỈ ĐƯỢC ĐẶT MỒI QUA KHE CỬA,chỗ bàn chiến ,không được thả từ trên xuống,cũng không nên đút mồi qua khe nan bên cạnh (vì sao sẽ giải thích sau)Mỗi ngày cho chim ăn 3-4 lần mồi,mõi lần chỉ 1-3 con thôi để chim luôn có phản xạ thèm mồi,cứ chăn như vậy cho tới khi hết 2 bơ gạo kia,mỗi ngày bạn lại ngồi gần thêm một tý và bớt dần việc đặt lồng mái đi,chỉ sau 25-30 ngày bạn sễ thấy rõ HM của bạn cần bạn đến nhường nào.Sau khi đã chăn hết cơ số gạo trên bạn chộn tiếp với tỷ lệ 4 trứng 1 bơ gạo và cách chăn mồi vẫn thế,ăn với chế độ này chim sẽ đi cứt ướt,bạn đừng lo gì cả,không phải chim bị đi ỉa đâu,trong tự nhiên chim chỉ ăn côn trùng phân của nó còn ướt nhoét cơ.Thôi lại xin phép đây
Như vậy chim HM của bạn đã chải qua 2 bước,bước một (7-10 ngày ăn nhạt không có mồi),bước 2(25-30 ngày ăn nhạt có bổ xung mồi theo định mức)hết tời gian này cũng đồng thời hết cơ số gạo đầu,trước khi sang phần tiếp theo ,tôi xin giải thích một số hướng dẫn kỳ quặc ở trên:vì sao cho chim ăn nhạt thì không cần giải thích chắc bạn cũng biết rồi,vì sao đặt ***g ở dưới đât và ở góc nhà?Khi sợ(lúc ta đến gần) chim thường bay vút lên và nhằm vao chỗ trống mà lao ra,trong khi đó đằng sau là góc tường và áo ***gche kín chim chỉ còn cách lao về phía chếch trên cửa lồng(vì chổ này hở) nhưng hướng đó chính là hương ta đang đến (vì đặt ở góc nên khi ta đến dù từ hướng nào chim cũng thấy ta ở phía trước và ở trên) nênchim ít lao hơn (dại gì lao vè phía người) Vì sao chỉ được đặt mồi qua khe cửa chỗ bàn chiến?Trong tự nhiên chim HM đánh nhau vì 3 lý do chính sau:1 là bảo vệ lãnh địa (người Tàu nói HM là "Độc cứ tranh hùng điểu" ,2 là bảo vệ nguồn thức ăn, 3 là bảo vệ mái. Khi bị nhốt trong lồng lâu ngày chim coi cái lồng là lãnh địa của mình, ta cho chim ăn mồi ở cửa lồng sẽ tạo cho chim phản xạ rằng "chỗ đó là kho thức ăn ngon của ta đó" (phản xạ có điều kiện) vì vậy nếu có chim lạ xuất hiện ở cửa là chim lao xuống đánh,để giữ mồi. Như vậy bằng cách chăn mồi rỏ giọt và đúng vị trí như trên bạn vừa làm cho chim mất đi phản xạ sợ người vừa giữ lại đươc bản năng hiếu chiến vì bảo vệ thức ăn của chim.
Khi thấy chim đã bớt sợ người bạn nới dần áo lồng cho tới khoảng 1/2 lồng (khoang 40-50 ngày) Khi cho chim ăn mồi nếu chim dám mổ mồi ngay sau khi bạn thả tay ra thì bắt đầu chuyển sang bước 3 (lưu điểu) tức là cho chim đi chơi,bạn lấy lồng lưu điểu ra,để phía ngoài cửa nhà mình,cửa lồng quay vào trong nhà,sau đó vào kéo kín áo lồng chim mộc,nhẹ nhàng xách ra áp sát cửa lồng vào với nhau,trước tiên bạn kéo hết áo lồng mái lên, mở then cả hai lồng,sau đó bạn khẽ kéo áo lồng phía sau chim mộc lên,chim sẽ lao sang lồng mái ngay,bạn đóng then và nhanh chóng kéo áo lòng mái xuống kín,đợi chim ổn định bạn xách lồng ra ngoài nhà ,để ở chỗ nào đó thoáng đãng rồi kéo một phần áo lồng ra, sau vài lần như vậy chim sẽ quen và sẽ hót khá hay,những lúc này bạn nên rửa lồng chiến,1,2 ngày bạn lại cho chim sang lồng như thế,và càng ngày càng cho chim đi chơi xa hơn,mở dần áo lồng,chim sẽ thích nghi với môi trường thành phố dần dần (Khi đi chơi về lại đuổi chim sang lồng chiến và lại để ở chỗ cũ) và nên cho cặp chim mái một luc (khoảng 1 tiếng ) rồi lại tách ra không cho nhìn thấy nhau,.....
Với cách nuôi dạy như trên chỉ sau 80-90 ngày bạn đã có thể có trong tay một chú chim tuy chưa gọi là thuộc nhưng chắc chắn là không sợ người,hót chuyện nhiều, hễ nghe tiếng mái hoặc tiếng hót của my đực xa xa là hót sổng ngay,khi cần thưởng thức tiếng hót của nó (ban ngày) vào bất kỳ lúc nào bạn chỉ việc đem lồng ra ngoài chỗ thoáng đãng,vạch áo lồng ra chắc chắn chỉ sau ít phút nó sẽ tặng bạn một ca khúc mà chỉ có HM mới phô diễn được.Nhưng chỉ nên cho hót khoảng 20-30 phút thôi,bạn kéo áo lồng che bớt để chim ngừng hót,có thể để chim ở ngoài trời 1-2 tiếng rồi lại đem vào để trong nhà (có thể để ở góc nhà hoặc treo trên tường, luôn quây áo lồng kín 3/4 lồng.)Tuyệt đối không được treo chim ở ngoài hiên,ngoài vườn suốt cả ngày,không được cho chim ăn quá nhiều mồi, không được áp mái liên tục cả ngày. Nếu bạn không làm tốt những việc này chim hót sẽ hót ít dần ,chim chọi sẽ giảm hẳn tính háu chiến đấy.Lúc này nếu thấy chim có lửa bạn có thể chọi thử 1-2 phút (nếu nó dám chọi) rồi tách ra,không nên vội vàng chọi thật dễ làm hỏng chim,uổng công chăm sóc bấy lâu. Chim chọi tốt nhất là phải trải qua ít nhất 1 mùa thay lông trong lồng (khoảng 12 tháng) Thời gian đỉnh nhất đối với chim chọi là 2 năm (từ năm thứ 2 đến năm 4 lồng).
Trên đây là một số kinh nghiệm ít ỏi về nuôi dạy chim mộc mà tôi có được nhờ học hỏi của các anh em, xin được cùng chia sẻ cùng các bạn mới chơi hoặc sắp chơi (không dám qua mặt các đại ca đâu).Có gì còn thiếu xin các bạn bổ xung,cái gì sai xin sửa hộ nhé.
THUẬT NGỮ NGHỀ CHƠI HỌA MI
Lịch sử chơi chim đã có từ rất lâu, đặc biệt là Hoạ Mi. Trong quá trình chơi, dân chơi HM đã tạo ra rất nhiều thuật ngữ, tiếng lóng để chỉ vật dụng nuôi, để nhận định đánh giá trạng thái, chất lượng, khả năng,hình thái... Từng chi tiết từng bộ phận của con HM ,v.v và v.v.
Nhiều người có tuổi nghề kha khá rồi nhưng cũng không thể biết và hiểu được hết huống hồ anh em mới chơi thì cứ như vịt nghe sấm là cái chắc. Vì vậy tôi mở chủ đề này mong anh em có tay nghề xúm vào cùng chia sẻ vừa để giúp AE mới chơi vừa để thống nhất cách nhìn nhận với nhau. Gọi là từ điển nhưng chỉ nhằm giải thích ý nghĩa là chủ yếu, còn việc sắp xếp theo vần A,B,C thì không cần thiết, tôi xin mở màn đây.(xin nói về lồng trước).
- lồng phóng:
Dùng để tập thể lực cho HM chọi nên có kích thước lớn, thường được làm bằng tre, trúc, có đường kính từ 50cm đén60cm cao từ 1,2m đến 1,5 m.
- Lồng chiến:
Đây là lồng nuôi HM đực để chọi nhau (đá nhau) được làm bằng tre ,trúc, cũng có nhiều kích cỡ, nhưng chủ yếu có đường kính đáy lồng khoảng 40cm, chiều cao tính cả chân lồng khoảng 60cm (chân thường cao 15-16cm). Lồng chiến là lồng được chú trọng nhất, được thửa rất công phu, đặc biệt là sàn lồng và cửa lồng. Trên sàn có bàn chiến.
- Bàn chiến:
Là một bộ phận cùa sàn lồng, tiếp giáp với cửa lồng, có hình bán nguyệt, chỗ rộng nhất khoảng 10-11cm, trên mặt bàn chiến người ta đóng những thanh tre song song để tạo chỗ cho chim tì chân, đuôi để lấy thế chọi nhau, cũng có loại bàn chiến rời, khi chọi mới lắp vào, thường được làm bằng gỗ thông trắng (cùa TQ), khi lắp vào loại bàn chiến này thường có độ dốc khoảng 5 độ, sau cao trước thấp, thay cho những thanh đóng người ta khoét thủng thành những rãnh.
- Cửa chiến: Đây là loại cửa lồng trước đây chỉ dành riêng cho lồng My chiến, nhưng sau này người ta lắp cả vào lồng phóng và lồng mái nữa (vì trông đẹp hơn và đỡ sổng chim khi sang lồng), Cửa lồng chiến thường rộng bằng chiều rộng của 6 nan lồng (khoảng 12-13cm) có chiều cao bằng 4 vanh lồng (khoảng 25cm) kích thước này tuy chưa được tiêu chuẩn hoá nhưng nói chung khi làm ***g chiến không ai làm quá khổ cả vì nó liên quan đến kích thước Trung sa (khung chọi). Vì là cửa để chim chọi nhau nên "cánh cửa" phải tháo bỏ ra được (chỉ còn lại khung cửa) để chim không bị vướng khi chọi. Khung cửa ngang trên và dưới được làm thò hẳn ra ngoài chu vi ***g, Toàn bộ "cánh cửa"được giữ chặt bởi hai then cài xuyên qua khung ngang trên dưới và một khung rời có khoá cài. (phần này chắc phài có ảnh mới hiểu được)
- Cầu đậu:
Tôi chỉ nói qua về cầu gạo thôi, Thực ra nó không phải là cành gạo như ta tưởng, tiếng Tày Nùng gọi cây này là: Kiều nộc có nghỉa là cầu chim. thuộc họ thân gỗ, chiều cao trung bình khoảng 3m, thường thấy mọc tại các khu vực đất cằn ven đồi (đất càng cằn cỗi càng có hy vọng tìm được cầu đẹp) có tán lá rất giống cây Hoa hoè, rất dễ nhận từ xa. Các cụ cho rằng chim đậu cầu này có tác dụng luyện da chân chim dày dạn, ít bệnh tật....
...
Ngoài hai loại lồng trên cón có lồng mái, lồng mồi.
- Lồng mái: thường có đường kính đáy khoảng 35cm,cao khoảng 40cm,dùng để nhốt mái HM nhằm thúc my đực chọi.
- Lồng mồi: có kích thước nhỏ nhất nhưng được làm chắc chắn, nan, vanh đều to, trước khi dùng thường đươc hun khói và bôi nhựa lá cây (sát lá rừng vào nan lồng nhiều lần) làm cho lồng có mùi và màu giống tự nhiên. Đây là lồng đựng chim mồi để bẫy chim rừng, có đường kính đáy khoảng 25cm, cao khoảng 30cm.
Trước đây các Cụ còn có lồng LƯU ĐIỂU to hơn lồng mái một chút (lồng mái có 48 nan, lồng lưu điểu 52 nan, lồng chiến 56 nan, lồng phóng từ 64 nan trở lên) đường kính đáy lồng khoàng 37cm cao 40cm, dùng để xách chim đi chơi (đi dượt) bây giờ thấy ít người dùng.
Lại tiếp tục tự biên tự diễn đây.
- lồng Vác: Đây là từ chỉ các loại lồng do những người ở làng Vác, xã Nhân hoà, huyện Thanh oai, Hà tây (nay là HN) sản xuất, mới đầu nó chỉ mang tính chất nông phẩm phụ, khi xong việc đồng áng, nhưng hiện nay nhiều nhà ở đây đã bán hoặc cho thuê ruộng, bỏ hẳn việc làm ruộng để chuyên tâm làm lồng. lồng Vác đã có mặt hầu khắp các tỉnh Bắc bộ và đã có chỗ đứng trong giới chơi chim, do giá cả hợp lý và hình thức ngày một mỹ thuật, thiếu sót của lồng Vác là những người làm lồng đều không chơi chim nên lồng thiếu tính thực dụng, không sáng tạo và nghiêm trọng nhất là tính giả dối về chất lượng còn khá phổ biến.
- Lồng Thổ:
Đây là từ chỉ những chiếc lồng do những người dân tộc thiểu số ở các tỉnh Miền núi phía bắc chế tác,chủ yếu là lồng MY, ngoài ra cũng có một số ít lồng gáy và đa đa. Do chỉ được làm khi có nhu cầu sử dụng của bản thân, nên số lượng rất ít. Quy trình chế tác, vật liệu, kích cỡ, hình dáng...rất đa dạng. Đồ nghề nhiều khi rất đơn giản, chỉ có con dao và cái dùi sắt nung lửa để dùi lỗ vanh, vì vậy phần lớn trông cục mịch, thô , nhưng rất thật, rất hữu dụng và đầy ắp tính văn hoá bán địa. Hiện nay cũng đã xuất hiện một vài nơi (Vân an, Chiến thắng...ở LS) bà con dân tộc ít người cũng đã bắt đầu sản xuất lồng trong thời gian nông nhàn, đem ra chợ phiên tại TP LS để bán, những chiếc lồng này đã bị thương phẩm hoá nên tính văn hoá và chất lượng đã giảm nhiều.
- Cóng (coóng):
Là vật dụng dùng để dựng thức ăn và nước cho chim, trước đây thường được làm bằng sứ và được trang trí hết sức cầu kỳ, các họa tiết nhỏ li ti đều được vẽ bằng tay, hình dáng cũng rất đa dạng (hiện nay cũng có 1-2 cửa hàng ở HN bán bán loại này). Bây giờ người ta "cải lùi" làm nó bằng nhựa, thủy tinh tuy xấu nhưng rất rẻ.
- Trung sa (khung chọi):
Khi chọi chim người ta áp hai cửa lồng vào nhau, để chim chọi nhau qua những song cửa , nhưng vì cửa lồng của mỗi người khác nhau, song cửa cũng to nhỏ không đều nên thường gây ra những vấn đề không thống nhất vì vậy người ta nghĩ ra cái TRUNG SA. (TRUNG=ở giữa, SA=là cái mành hay cái chấn song cửa sổ). Trung sa thường được làm bằng gỗ, có chiều rộng mép trong khoảng 8,5cm, chiều cao khoảng 40cm, có hai thanh chấn song tre (có đk khoảng 0,5cm) ngăn trung sa ra làm 3 khoảng cách bằng nhau (khoảng 2,6cm) chim có thể thò đầu sang để chọi nhau, nhưng không thể chui hẳn sang (thông ***g), chọi qua trung sa xem hơi tức mắt (vì vướng nhiều thứ) nhưng giữ được chim chơi lâu dài.
- CHỌI HỘI: Trước đây nhân các ngày hội dân gian ở miền núi như Hội ***g tồng, Hội đầu pháo... và các Tiết âm lịch, các Cụ thường tụ tập dăm mười người đem chim ra chọi chơi rồi cùng nhau ăn uống, khen chê v.v chủ yếu để vui và tập dượt nên mới gọi là chọi hội. Còn bây giờ do nhu cầu của người chơi và do thông tin đã phát triển nên người ta có thể tổ chức chọi hội bất cứ ngày nào nếu thấy cần thiết.
Chọi hội thường được một Tổ chức nào đó đứng ra bao thầu (thường là Hội SVC của nơi sở tại diễn ra chọi hội). Quy mô cũng rất đa dạng, có thể chỉ diễn ra trong 1 xã, 1 huyện, nhưng cũng có thể cả tỉnh và liên tỉnh, số lượng có thể lên đến 70-80 đôi chim. Người tham gia chỉ việc mang chim đến địa điểm quy định, đăng ký và nộp Tiền đầu ***g (khoảng 50nghìn/con). Quy tắc chọi hội là CHỌI VÒNG TRÒN, LOẠI TRỰC TIẾP, con chọi thắng cứ tiếp tục chọi cho tới lúc thua hoặc chủ chim cảm thấy chim của mình đã đủ điểm nhận giải hoặc đơn thuần là để giữ chim thì có thể xin thôi chọi.
Cách tính điểm là bằng phút, mỗi phút người ta quy định là 100 điểm để tiện cho việc cộng dồn vì nhiều con chọi chưa đến 1 phút đã thua, con thắng sẽ được cộng dồn số lẻ này. Cơ cấu giải gồm :1,2,3 và Điện quân, kèm theo cờ và chút tiền thưởng gọi là có (thường chỉ là vài trăm nghìn).
Ý nghĩa của chọi hội vẫn như xưa (để vui, để đánh giá chất lượng thực tế chim). Nhưng bên trong còn có những giao kèo CHỌI TAY ĐÔI của những cao thủ ***g ghép vào, nên không khí chọi hội bây giờ cũng căng không kém gì, và sau khi mãn cuộc thường là những cuộc ngã giá - một cơ hội tốt cho những người chuyên gột chim chọi.
- CHỌI TAY ĐÔI: Đây là hình thức chọi giữa 2 con chim của hai chủ chim với nhau (không phụ thuộc Ban bệ nào cả) nó được hình thành trên cơ sở lời mời đầy tính thách thức. Có thể nói CHỌI TAY ĐÔI là SỨC SỐNG TINH THẦN, là ĐỘNG CƠ CHÍNH để nghề chơi chim HM liên tục phát triển rộng rãi và sâu. Thiếu những Cao thủ chơi chim HM chọi và thiếu Chọi tay đôi thì con HM cũng chỉ được "quý" như con ... Yến phụng là cùng (mà chưa chắc vì HM màu sắc kém lắm).
Mỗi một cuộc chọi tay đôi diễn ra là một cuộc đấu trí, một cuộc trảỉ nghiệm tay nghề và danh dự không những của một con người mà còn là cả một môn phái, một địa danh nào đó nên thường được cân nhắc tính toán rất kĩ, chim phải bảo đảm ở giai đoạn căng lửa nhất vì vậy các trận tay đôi thường rất ác chiến, xem rất đã mắt. Không khí trận mạc lại được hâm nóng thêm bởi những khoản cá cược đi kèm, có trận lên đến vài chục tr...bởi thế nên đã dính vào nghề này rồi là khó cai lắm.
Để đảm bảo công bằng địa điểm chọi thường được chọn ở nơi trung gian cho cả hai phía để không ai lợi sân nhà cả, nên thường phải mang chim đi xa có khi hàng 100km, vất vả khó khăn là thế nhưng nó luôn là ước mơ của bất cứ ai "không may" nghiện nó.
Cũng có những cuộc chọi tay đôi "ăn liền", như gặp nhau tại chọi hội, gặp nhau khi đi dợt.. nhưng thường chóng vánh và thiệt hại chiến tranh không đáng kể.
- BÁM LỒNG: Khi con HM đã đủ lửa, chỉ cần nghe thoáng xa có tiếng con khác, nó lập tức nhảy lên bám vào nan và vanh ***g, thò cả mỏ ra ngoài, ngó nghiêng cảnh giác và không ngừng hót sổng rất đanh, có con còn mổ sàn, mổ cửa ***g trông rất hung dữ.
- BÁM CỬA: Khi chọi nhau hai con thường nhảy sát về phía cửa ***g để tiếp cận đối phương, có con bám sát trung sa chọi tới lúc phân chia thắng bại gọi là đánh bám cửa, có con đứng xa cửa ***g chọn thời cơ mà đánh thì gọi là đánh khôn hoặc đánh xa.
- BẬT BÔNG: chim chưa đủ lửa mà đã đem đánh, không dám xuống cầu, cứ đậu trên cầu đuôi hất lên hất xuống liên tục gọi là Bật bông.
- XUỐNG CẦU: khi chọi nhau hai con chim đang đậu trên cầu ***g mình, vừa nhìn thấy chim đối phương là nhảy ngay xuống cửa ***g nghênh chiến động tác này gọi là xuống cầu.
- THÔNG LỒNG: Khi chọi chim HM nhiều trường hợp phân định thắng thua không rõ ràng vì người ta quy định nếu con A xuống cầu 3 lần (xuống cầu đợi đánh không tháy đối phương tiếp cận lại nhảy lên, rồi lại nhảy xuống đợi 3 lần mà con kia vẫn không xuống) thì con A sẽ được xử thắng. Nhưng có trường hợp con A xuống càu 2 lần vừa nhảy lên cầu thì con B lại xuống cầu, khi con A nhảy xuống thì con B lại nhảy lên cầu như vạy là phải đếm lại từ đầu, nếu không chịu xử hoà thì người ta bắt buộc phải bỏ trung sa cho đánh thông ***g hai con lao vao ***g của nhau đánh cho tới lúc một con thua hẳn. Cũng có trường hợp chim nhỏ nhưng căng nên khi chọi, lách luôn qua trung sa đánh đối phương ở sân đối phương luôn và thường thắng. Còn ở bên Tàu thì chỉ chọi thông ***g chứ không có kiều chọi qua trung sa như ta.
- KHÓA: Khi chọi nhau HM dùng chân túm chặt lấy đối phương, đè lên hoặc kéo đối phương về vể phía mình vừa gây thương tích cho đối phương lại vừa hạn chế những cú đánh của đối phương đồng thời tạo ra thời cơ tốt nhất để đánh trả đối hương một cách chính xác - động tác này gọi là Khóa. Miếng khóa càng trở nên nguy hiểm khi chọi qua trung sa vì hai chấn song trung sa sẽ tạo ra điểm tỳ khiến cho con bị khóa rất khó thoát ra được,chỉ còn cách giơ đầu mà chịu đòn, nhiều con HM rất hay nhưng lại thua chỉ vì miếng khóa.
- ĐÒN LAO: Đây là miếng đánh thường thấy ở những con HM có tướng "Ngũ đoản", đang đậu trên cầu, trọng tài chỉ vừa mở trung sa, thoáng thấy đối phương là lao vút như mũi tên thẳng vào cửa chiến nghe phập một cái, đòn này nguy hiểm cho cả hai vì nếu đánh trúng đối phương thì sẽ bị cú phủ đầu rất mạnh, dễ giật mình mà choáng còn nếu đối phương tránh được thì con lao sẽ đập hai bên mặt rất mạnh vào chấn song trung sa, rất dễ toét mặt (Vì vậy nếu bạn có con ngũ đoản thì mỗi lần áp thử bạn nhớ phải cho chúng thấy nhau từ xa).
- CHÓOC: Đây là tiếng kêu đặc trưng của HM (cả đực và cái) ở thời kỳ thiếu lửa, nếu để gần những con căng lửa thì tiếng kêu này càng nhiều và liên tục hơn (tiếng kêu tựa như: chóc chóc,chóc chóc ). HM đá mà có tiếng kêu này thì rất ít khi chịu đá (cũng có trường hợp ngoại lệ).
- XÙ ĐẦU: HM đá cũng có hiện tượng kỵ dơ/rơ nhau, có con đánh thắng nhiều con khác nhưng lại không dám đánh một con nào đấy, hễ cứ nhìn thấy là lông đầu dựng lên, cổ rụt lại, kêu chóc chóc liên tục, hiện tượng này gọi là xù đầu, hiện tượng xù đầu còn thường thấy ở chim mộc, chim non khi áp gần ***g chim thuộc, hoặc chim con nuôi lên khi chủ nhân đến gần chúng cũng dựng lông đàu lên chờ chù vuốt ve.
- GỌI LÊN: Khi chim đã bắt đầu có lửa hoặc chim căng lửa, chủ chim bặm môi rồi bật ra những âm thanh tựa như gà mẹ gọi gà con vậy, lập tức chim HM sẽ nhún lên nhún xuống miệng chim cũng phát ra những âm thanh tương tự sau đó là kềm theo vài tiếng hót nghe rất thách thức, hiện tượng này được gọi là GỌI LÊN.
- BÚNG CÁNH: HM thuộc hoặc dở khi áp ***g con đực vào sát con mái, cả hai con sẽ dương cánh lên, hai cánh rung, vẫy liên tục, nhanh, miệng đồng thời phát ra âm chéc, chéc. Quan sát chim lúc này thấy thần thái khác hẳn, phần lớn trông chim đẹp hẳn lên. HM đực trước khi lao vào nhau đấu đá cũng có động tác búng cánh nhưng chỉ thoáng qua. My bổi già rừng đang có lửa cũng có con búng cánh khi thấy mái.
- CHÙY, TE: Đây là từ để chỉ tiếng kêu của chim HM mái, người ta làm ra một loại còi để thổi bắt chước tiêng mái kêu, chiếc còi này cũng được gọi là cỏi chùy.
- HỘ ĐỰC: Khi chọi chim, người ta thường để hai con mái cạnh hai con đực, trong lúc con đực đánh nhau thì con mái cũng nhảy lên nhảy xuống miệng không ngừng phát ra những âm thúc giục, có con mái hăng còn chùy liên tục khiến con đực đá quên chết, động thái trên gọi là hộ đực.
- MY THUỘC: đây là chim HM đã đuợc nuôi trong ***g ít nhất 12 tháng, đã 2 lần thay lông trong ***g, tính cách, hình thể đã hoàn toàn ổn định (to, nhỏ, ngắn dài, chọi,hót, hoạt, định, đã rõ ràng) đã quen người,hoàn cảnh nuôi dốt, môi trường thành thị và có thể điều khiển cho hót theo ý chủ. (tất nhiên là chủ nuôi phải đúng phương pháp).
- MY CON NUÔI LÊN: đây là loại chim HM được bắt từ trong ổ, người nuôi phải đút mớm cho chim ăn hàng ngày như một một bà mẹ chim (có lẽ chim hm con cũng nghĩ như vậy). Cho tới lúc chúng tự biết ăn (khoảng 20 ngày) chúng cũng có những đặc tính như my thuộc, nhưng vì do người nuôi trong môi trường khác hẳn tự nhiên nên giọng hót có nhiều âm tạp và đặc biệt là tỷ lệ chùy mái khá cao (chim đực nhưng trước khi hót lại chùy vài tiếng rồi mới hót giọng đực). Ở ngoài bắc ít người nuôi nhưng trong nam thì nhiều người thích nuôi đặc biệt là các bác người Hoa và nuôi cực giỏi luôn.
- CHIM MỘC DỞ: đây là loại chim đã được nuôi trong ***g từ 3 tháng đến dưới 1 năm (đã một lần thay lông trong ***g hoặc chưa lần nào) đã tương đối quen người nhưng tính cách hình thái chư ổn định.
-CHIM MỘC(BỖI): Đây là chim mới bẫy được, còn dốt trong hộc nhỏ, đã biết ăn cám, gạo, nhưng còn rất nhát, khi mua về thả ra ***g to nếu không có phương pháp chúng sẽ sợ nhảy thúc vỡ cả mặt mũi và không giám hót. (chim rất hay mất móng trong thời kỳ này) tuy vậy nó vẫn được người chơi mua nhiều nhất vì một phần do giá rẻ một phần người nuôi cũng muốn thông qua việc nuôi dạy mà thu được kinh nghiêm, giết được thời gian nhàn rỗi, con chim sẽ có những phản xạ do mình áp đặt và cái cảm giác "CON CHIM CỦA TÔI" mới rõ ràng,tạo cho người chơi hưng phấn..
- CHIM GIÀ RỪNG(TQ gọi là LÃO MAO ĐIỂU hoặc QUÁ CHI TỬ): Đây là chim HM đã sống ít nhất 1,5 năm trong tự nhiên, đã 2 lần thay lông trở lên, bản năng hoang dã đã rõ ràng, đã có cứ địa, đã sinh con đẻ cái. Nhát người khó thuần nhưng ít bệnh tật, hót hay và hay chọi, những người chơi chim có kinh nghiệm luôn săn tìm mua loại này.
- CHIM NON (TỀ MAO ĐIỂU): Đây là chim đã sống trong tự nhiên từ 7 tháng tới 1 năm tuổi, đã thay lông 1 lần, tính hoang dã đã hình thành khá rõ, đã có cứ địa, nhưng chưa sinh đẻ lần nào, mẫu mã rất bắt mắt, chậm hót, nhưng tương đối dẽ thuần, ít khi thành chim chọi.
- CHIM TƠ (NGUYÊN MAO ĐIỂU): đây là chim mới có tuổi đởi tự nhiên từ 1 đến 5 tháng tuổi,mới rời tổ, vẫn sống theo đàn, đã tự kiếm ăn nhưng vẫn cần bố mẹ cho ăn và bảo vệ, chưa có lãnh địa, chưa thay lông. Dễ thuần, mau hót và cũng siêng hót,nhiều con dám đấu hót với cả chim thuộc. Rất khó trở thành chim chọi.
- CHIM CON(OA SỒ ĐIỂU): Đây là chim mới nở còn nằm trong tổ, chưa biết tự ăn, người nuôi phải đút cho ăn (thường là dưới 10 ngày tuổi) hay mắc bệnh (quăn lông, vẹo chân, lệch mỏ...) cần chăm sóc chu đáo, nhưng rất bạo, thuần và nếu biết cách có thể dạy được nhiều trò,hay hót .
- ỐP MÁI: Khi nuôi chim chọi người ta thường nuôi kèm 1 chim mái để kích thích chim đực nhằm duy trì bản năng bảo vệ mái (một trong những động cơ chính khiến HM chọi nhau). Bình thường người ta cách ly đực và cái chỉ có thể nghe tiếng mà không nhìn thấy nhau, cứ vài hôm mới cho chim cái và đực nhìn thấy nhau bằng cách để hai ***g sát nhau, vạch rộng áo ***g khoảng 1-2 tiếng cho chúng quấn quýt nhau cho tới khi càm thấy chúng đã trở lại bình thường người ta lại tách chúng ra,như thế gọi là ốp mái.
- CÔNG,Ủ: Khi nuôi chim chọi, mỗi người có một nghệ thuật riêng,có người cứ nuôi với một loại thức ăn đều đều khi cần là cứ thế chọi ngay (thực tế cũng nhiều người đánh giải theo kiểu này) nhưng phần lớn là khi sắp chọi một thời gian (khoảng 7-10 ngày) người ta cho ăn một loại thức ăn khác ngày thường với những công thức rất ít khi được tiết lộ làm cho chim hăng hẳn lên, kết hợp với việc phủ áo lồng,ốp mái đúng cách nhàm làm cho chim đạt điểm rơi tối đa, như vậy ta gọi là công chim.
- HÃM: Những người chơi theo lối công thì sau khi chọi xong, người ta lại chuyển chim sang chế độ ăn bình thường nhằm làm cho chim bớt sung dể giữ chim chơi dài dài, lúc này thường người ta cho ốp mái liên tục và thường xuyên mở rộng áo ***g,tắm nhiều...
- LÒI CẢO (hở gối): Phần đông lông đùi HM phủ kín đầu gối, nhưng có một số ít (khoảng 2-3%) đầu gối bị hở, không có lông che phủ, người ta gọi loại HM này là Lòi cảo. Phần lớn thuộc cỡ trung bình hoặc nhỏ, không trường không đoản, cẳng chân cao, móng dài. Loại này không dát bằng loại phương đầu nhưng có cái tật là nhảy nhiều nhưng biết tránh nên không vỡ đầu, gãy đuôi, nuôi 2 năm ***g nhưng hễ thấy gì khác biệt là cứ nhảy xoành xoạch trông rối cả mắt, nhưng được cái hay là hót nhiều và rất đanh. Không chọi nhưng cũng không xù đầu bao giờ.
- PHÁ VỸ (Sát mỷ): Ai mua phải con này thì thật là đen đủi vì thường giống này hót rất nhiều,cũng có con chọi nhưng không thể giữ nổi cái đuôi kể cả thay lông tự nhiên hoặc bạn nhổ lông gãy thúc mọc lông mới thì chỉ vừa nhú ra được một phần là lập tức lại bị gãy cụt, nguyên nhân là do nó không biết cách nhảy nên cứ mỗi lần nhảy lên bám vào nan ***g đuôi của nó cứ thò ra ngoài cọ vào nan làm đuôi cong như dấu hỏi ,được vài bữa là gãy sạch.
- HOA ĐẦU: Phía trên đỉnh đầu kéo dài hết gáy có những vân đen chạy dọc một cách rõ nét, to,lông đầu sáng trông loang lổ nổi bật giữ những vân đen thì gọi là Hoa đầu, thường to con, đẹp mã, hót nhiều, khi thuộc rồi thấy ngưòi hay búng cánh,chọi phập phù.
- VẢNG TÍNH (lộn cổ): lúc đậu trên cầu hoặc bám tren nan ***g thỉnh thoảng cứ ngửa cổ ra dằng sau thì gọi là vảng tính.
- CHỈ MỲ: Giữa phần lông my trắng bao quanh mắt (thường là my trên) có một đốm lông đen nhỏ như hạt vừng thì gọi là chỉ mỳ, có con bị một bên có con bị cả hai bên, theo kinh nghiệm thì giống này có lúc chọi rất hăng nhưng lại có khi không xuống cầu. Hót nhiều,thường rơi vào chim ngũ trường.
-HÓT SỢ (Khiếp khẩu):
Có thể nhiều người chưa nghe thấy và chưa biết Hót sợ là gì,trước khi vào giải nghĩa tôi xin nói rộng ra một chút-Người TQ phân tiếng hót HM ra làm 4 loại,đó là:
Khiếp khẩu (hót sợ)
Tiều bàn (hót Chuyện nhỏ )
Trung bàn (hót chuyện to ).
Đại khiếu (hót sổng)
Mấy thứ Hót chuyện và hót sổng mọi người biết cả rồi,bây giờ tôi xin giải nghỉa hót sợ.Có 2 kiểu hót sợ:
Khi mới bẫy được,bị bắt,bị nhốt trong hộp nhỏ, bị các âm thanh và hình ảnh của con người đe dọa liên tục, hoặc bị những con HM thuộc lấn át ,nhiều con họa my mộc không dám hót hoặc chỉ hót rất nhỏ, ngắn, nghe yếu ớt, vụng trộm kiểu hót này gọi là hót sợ.
Khi bị hết nước, hết thức ăn trong tình trạng nguy kịch (hết nước khoảng 6 giờ,hết thức ăn khoảng 10 giờ) Chim sẽ hót cách quãng liên tục,5-10 phút lại hót lặp lại 1 giai điệu trước, tiếng hót yếu, chậm, nghe ai oán, buồn, cũng được gọi là hót sợ (trong trường hợp hết thức ăn bạn chỉ việc cho thức ăn vào là xong,nhưng nếu là hết nước thì bạn phải hết sức cẩn trọng - nếu chim vẫn khỏe vẫn nhẩy nhót bình thường thì củng chỉ đổ nước vào là được ,nhưng nếu chim đã suy kiệt, không nhẩy lên bám cầu được,hoặc vẫn bám trên cầu nhưng không còn phản xạ nhanh nhạy thì bạn chỉ được phếp đổ vài giọt nước vào cóng,đợi chim uống hết mấy giọt này đợi 10 phút sau lại đổ vào vài giọt,sau 3 lần cho uống như vậy bạn dừng lại không đổ tiếp nữa,trong thời gian này bạn phải để chim ở cạnh bếp lửa hoặc dùng sì đầu sì chung quanh để giữ ấm cho chim ,nhớ không sì trực tiếp vào thân chim.Sau 30 phút nếu thấy chim tươi tỉnh lúc này bạn lại cho uống một chút nước,nhưng vẫn hạn chế không cho uống no,khi nào thấy chim nhảy nhót bình thường lúc đó mới đổ đầy nước vào cóng) nếu trong trường hợp chim yếu quá không tự uống được thì bạn lấy thìa mà bón từng giọt nhưng không được cầm chim trong tay chim sẽ đạp giãy và chết ngay và nhớ cũng phải bón cách quãng và sưởi ấm như trên.
-NGŨ TRƯỜNG, NGŨ ĐOẢN (5 dài,5 ngắn): Đây là cụm từ người TQ dùng để phân biệt giữa 2 loại thể hình của chin HM,người TQ căn cứ vào các bộ phận sâu để phân loại:
CHỦY(Mỏ)
MY (Lông my)
BỘT TỬ(Cổ)
THÂN ĐIỀU(Thân)
THOÁI(Đùi và cẳng).
Nếu 5 thứ trên mà đều dài thì gọi là Ngũ trường,nếu tất cả ngắn thì gọi là Ngũ đoản.(Thực ra trong thục tế còn một loai không dài cũng chẳng ngắn thì chẳng thấy sách nào gọi nó là gì cả ?).
Nói thêm một chút về Ngũ đoản ngũ trường-thường thì căn cứ như trên ,nhưng cũng có người thay tiêu chuẩn"my" bằng"vỹ",(có nghĩa là mỏ,cổ,thân,chân,đuôi).
-NHẤT NHÃN ,NHỊ MAO,TAM ĐẦU ,TỨ CƯỚC(cũng có người xếp NHẤT NHÃN,NHỊ ĐẦU ,TAM MAO ,TỨ CƯỚC). Đây là bốn tiêu chuẩn cơ bản để người ta chọn HM hay, nó xuất phát từ từ kinh nghiệm chọn chim của người TQ, khi sang VN nó cũng đôi phần được giản lược,nhưng cũng có nhiều cái vẫn giữ nguyên.
1,NHẤT NHÃN (Mắt là số một): Tại sao mắt lại được đặt lên hàng đầu? theo như các bậc tiền bối trong nghề thì chim cũng như người, đôi mắt chính là cửa sổ tâm hồn, nhìn vào mắt người ta có thể đánh giá được người đó (hoặc con chim đó) hiền hay ác, can đảm hay hèn nhát, tự tin hay nhu nhược, già hay trẻ,v.v.. vì vậy khi chọn chim đầu tiên người ta phải chọn mắt trước tiên (tất nhiên là đối với người có kinh nghiệm thôi, còn với ai mới vào nghề tôi sẽ mách nước sau). Khi đã ưng ý chất lượng của đôi mắt rồi thì có nghĩa là con HM đó đã được chấp nhận 70-80% rồi, các tiêu chuẩn còn lại chỉ còn là chuyện nhỏ.
Trước khi đi vào chi tiết tiêu chuẩn của mắt,tôi xin nói một chút về cấu tạo bên ngoài của mắt HM, Mắt HM không giống mắt người, bình thường mắt tương đối tròn, không có lòng trắng mà thay vào đó là nền mắt (nhãn tảy) với nhiều màu sắc khác nhau như xanh lục (lục đậu), vàng thau (hoàng sa) v,v,. Ở giữa nền mắt là Đồng tử màu đen.
...Ngoài ra vể hình thái còn có: mắt lồi, mắt lép, mắt loãng, mắt chặt, mắt to, mắt méo, mắt chuột , mắt hở v.v...cứ rối cả lên. Vậy ta bắt đàu từ đâu?
Như trên tôi nói đến nhãn tảy(nền mắt) những người có thâm niên gột chim chọi bao giờ cũng bắt đầu bằng việc chọn nhãn tảy, trong nhãn tảy có một yếu tố đặc biệt quan trọng là SA TẢY, nhiều người đã hiểu nhầm chữ SA là CÁT nên dịch sa tảy là cát mắt, thực ra chữ SA này dịch đúng nghĩa phải là SỢI hoặc TIA, như vậy SA TẢY có nghĩa là TIA NỀN MẮT.
Bạn để chim ở chỗ có ánh sáng đầy đủ (không nên để dưới nắng) nhìn thẳng vào nền mắt của chim, bạn sẽ thấy những tia lốm đốm (không phải ánh sáng mà là những hạt vật chất dày đặc) từ xung quanh đồng tử tỏa ra bốn phía trên nền mắt, những tia này càng rõ càng to, càng dày thì càng tốt, nó chứng tỏ chim già rừng và đang có lửa.
Ngược lai nếu nền mắt trong veo một màu, không có tia hoặc tia nhỏ, mờ thì là chim non, hoặc chim hèn, không có lửa. Cũng có trường hợp những tia này mịn, nhưng dày đặc tạo thành một quầng bao quanh đồng tử một cách rõ ràng thì chim này cũng được, loại này thường sau khi nuôi một thời gian tia mắt sẽ rõ dần.Nếu bạn mới chơi thì nên tập nhìn tia mắt chim thuộc trước,hiểu rồi sẽ dễ dàng hơn khi chọn mắt chim mọc vì chúng nhảy loạn lên khó nhìn lắm.
Sau khi đã chọn được sa tảy (tia mắt hay vẫn được gọi là cát). Bạn chọn đến Đồng tử, chim thuộc có tuổi ***g từ 2-3 năm ***g thì thường đồng tử rất nhỏ chỉ to bằng hạt tấm. Chim mộc già rừng (2-3 năm rừng) đồng tử cũng nhỏ chỉ bằng hạt đỗ xanh, chim mộc non hoặc chim hèn thì đồng tử rất to, to tương đương hạt đậu tương, choán gần kín nền mắt. Như vậy chỉ nhìn vào đồng tử bạn cũng có thể có cơ sở đẻ nhận biết chim thuộc, chim mộc già và chim mộc non đấy(tất nhiên đó chỉ là một căn cứ thôi muốn chính xác thì cần phải có thêm nhiều căn cứ khác nữa).
Tiếp đến bạn bạn chọn hình thái của mắt,như trên tôi đã nói mắt chim bình thường có hình gần tròn (70% chim có dạng này) đó là những con chim non không đến 2 năm rừng, chim mộc già rừng thì mắt sẽ méo dần (mý trên cong ít , mý dưới cong nhiều) và dài, My thuộc 3-4 năm ***g thì hiện tượng méo mắt càng rõ, mý mắt trên như xụp xuống trông rất lỳ.
(bạn đừng nhầm lẫn mý mắt và lông my nhé). Nhìn từ phía trước lại bạn sẽ thấy có con hai mắt lép, hóp vào, nhưng có con mắt lồi ra-con mắt lép là non, kém; con mắt lồi là già ,tốt.
Về màu mắt thì trong d đ có ảnh minh họa của mười mấy loại mắt của TQ, nhìn vào cứ loạn cả lên, bạn nên chọn mắt màu lục đậu (vỏ đỗ xanh) màu nâu đen (có người gọi là màu nâu đỏ) màu vàng đất. Còn các màu vàng tươi, màu cùi nhãn.. cũng có con tốt nhưng ít được ngưòi sành chim chọn lựa. Lông my thường mọc kín sát đến mý mắt nhưng có con giữa mý mắt và lông my có một khoảng da không có lông my che phủ thì gọi là Mắt hở tức là không tốt.
Một con chim có đôi mắt méo, dài, tia mắt rõ, đồng tử nhỏ, mắt lồi ra và không hở thì được gọi là Mắt chặt hoặc Mắt đóng chặt là vậy,và nếu bạn chọn được một con chim có đặc điểm mắt như vậy thì tuyệt cú mèo đấy-80 đến 90% là chim chọi còn hót thì miễn bàn rồi.
2,NHỊ MAO: ( thứ hai là lông): Người ta cho rằng lông chim Họa my cần phải tơi,mỏng,mềm,mượt thì mới tốt.Chim có lông loại này sau khi nuôi được 2-3 năm ***g thì phần lông cổ,yếm và bụng thường hơi xoắn ,trông như từng rãnh từng hàng vậy,nhưng vẫn mượt.Lông đỉnh đầu phải mỏng,mịn,nằm sát da đầu,các vân màu đen phải rõ nhưng nhỏ chứ không to.Lông mỏ(râu)phải to,dài,ôm sát mỏ,chủ yếu những lông to phải hướng ra đằng trước và hơi chúc xuống.những con có râu mỏ ngắn,bé,hoặc mọc chĩa ra tứ phía thì không tốt.Chỗ mép mỏ có một nhúm lông thẫm màu(hai mép đều có) nhúm lông này càng thẫm,càng đen thì càng tốt -gọi là chim "mặt đen(con nào nhạt màu thì gọi là "mặt trắng"-không tốt).Lông đuôi không nhất thiết dài hay ngắn(vì còn tùy thuộc chim trường hay đoản)mà chủ yếu lông đuôi phải đều,dầy,khít,phần chót đuôi hơi vuông thì tốt hơn loại lượn tròn.Lông my có nhiều hình thái:
-Loan câu my(cong lên như dấu ngã)
-Tuyến my(thẳng,nhỏ như đừơng kẻ)
-Qua tử my(lông my chỉ viền xung quanh mắt,không có đoạn kéo dài ra phía sau,trông như hạt bí).
-Liên châu my(phần đuôi rời từng đoạn trông hư chuỗi ngọc).
-Lộc giác my(phần đuôi chia làm nhiều nhánh trông như sừng hươu)......
Trên thực tế về hình thái lông my thì không được thông nhất cho lắm vì vậy chỉ cần chọn lông my có màu hơi xám,mịn,cân đối là được.
3,TAM ĐẦU(thứ ba là đầu):
Đầu họa my có khá nhiều biến thái,người ta căn cứ vào những nét riêng mà chủ yếu là đường nét bên ngoài tương đương hoặc giống cái gì,con gì để đặt tên cho từng loại,thông thường có mấy loại như sau:
-Sà đầu (đầu rắn): Đầu chim tương đối to nhưng mỏng khi nhìn ngang,mắt đóng cao đường sống mỏ trên +trán+đỉnh đầu tạo thành một đường gần thẳng.Nhìn đằng trước lại thì phần trán giữa hai mắt hơi lõm hoặc phẳng,hai mắt hơi lồi ra,đỉnh đầu nhỏ hơn nên trong cằm như bạnh ra(trông như hình thang cân).Nhìn từ tren xuống thì hai bên từ cổ đến đầu đến sát mỏ gần song song.
-Cáp giới đầu (đầu cắc kè): Đây là loại đầu rất hay lẫn với đầu rắn,chỉ khác biệt là khi nhìn từ trên xuống thì hai bên từ cổ đến đầu đến sát mỏ là hai đường chéo(như hai cạnh tam giác).Nhìn từ trước lại mắt không lồi.
-Phương đầu (Đầu vuông): Đầu thường to hơn những con bình thường,mỏ to.Nhìn từ trên xuống hoặc nhìn ngang thì từ hai bên cổ đến sát đầu đến mỏ là hai đường song song.Mắt cũng không lồi ra rõ ràng,không đóng cao như đầu sà,nhưng thường cát to,rõ(chim già).nhiều người cứ thấy chim húc vỡ đầu cũng gọi là phương đầu(trông cũng vuông thật).
-Tiêm đầu (Đầu nhọn): Đầu này thườ
- Kinh nghiệm của bác bình lạng sơn.
Cách Chọn Họa My -Phân biệt đưc cai:
Đây là việc rất khó,người TQ có câu " Họa my bất khiếu,Thần tiên bất trí đạo" tạm dịch là họa my không hót thì thần tiên cũng chịu(không biết đâu là đực cái)Những người có khả năng phân biệt đực cái tốt nhất (Ngươi đi bẫy,người chuyên thu gom để giao buôn ,ngươi chuyên bán lẻ họa my...)cũng chỉ chỉ có khả năng chọn đúng từ 85-90%. (Hoàn toàn bằng trực giác)
Họa my cái có những đặc điểm sau:về hình thể thì nhỏ ,thon,nhìn từ phía trước thì tiết diện hình tròn(được tạo bởi đường cong của lưng và đương cong của ngực),mỏ nhỏ thường có màu sừng bò,râu nhỏ,ngắn,cánh ngắn mút cánh tròn,vị trí tiếp giáp giữa đuôi và thân bị thắt (do lông bao lưng và bao hậu môn ít,ngắn),đùi nhỏ hơn dùi họa my đực khá nhièu.
Họa my đực có hình thể to hơn ,nhìn từ phía trước thì tiết diện có hình mai rùa, mỏ to và dài hơn con cái ,sống mỏ trên thường có màu vàng nhạt hoặc sừng bò nhưng gốc mỏ bao giờ cũng có màu vàng tươi đăc biệt là gốc mỏ dưới, phần lông tiếp giáp giữa gốc mỏ và đầu tạo thành đốm đen thẫm hai bên gốc mỏ, râu to và dài hơn,đen hơn con cái.Những vệt đen toàn thân thẫm hơncon cái,cánh con đực dài hai mút cánh thường chạm vào nhau(con cái thì không chạm) đuôi con đực dài ,nặng,chỗ tiếp giáp giữa thân và đuôi thuôn dần tự nhien không bị thắt vì lông bao đuôi và bao hậu môn của con đực dài và dầy đăc biệt là lông bao hậu môn.đùi con đực thương to gấp rưỡi con cái,
Tuy vậy đối với bạn vẫn rất khó,bởi vì bạn lấy đâu ra cả đực cả cái luc đó để mà so sánh,cho nên cái gì cũng phải chịu khó vậy quan sát nhiều ,so sánh nhiều nhất định bạn sẽ có đươc trực giác này,thế nhé.
. Mõi ngày tôi chi viết được một tý thế này thôi mong các bạn đừng sốt ruột ,già rôi cái gì cũng như rua là vậy.
ọa my mộc là chim mới bẫy về ,đã được nuôi ít nhất là 15 ngày đến 2 tháng,phần lớn đã hót nhưng còn rất dát,người đến gần nhảy loạn xạ,thúc vỡ cả trán,máu mê toe toét,vì vậy rất nhiều người bán không cho bạn đến gần và đấy chính là cái khó của người mua.
Điều đầu tiên bạn nên tìm hiểu xem có cửa hàng chuyên bán họa my nào không.Một cửa hàng được gọi là " Chuyên My " thì ít nhất số lương my cũng phải chiếm 60-70% số chim trong cửa hàng(Chi ít cũng phải có khoảng 20-30 my mộc).Cửa hàng phải có những hộc chuyên dùng để nhốt chim mộc,có thể nhấc rời từng hộc thì bạn mới có điều kiện quan sát được kỹ càng mà không sợ chim vỡ đầu.Rất tiếc là gần như rất ít cửa hàng chim chú ý chuyện này
Đầu tiên bạn cần phải nghe được tiếng hót đã,người bán thường có còi chùy mái,nếu chim siêng hót thì nhát định sau vài lần còi chùy mái nó phải hót ,mặc dù hót rất ngắn,bạn phải tập trung nghe và quan sát xem con nào hót,nên ngồi im để xác định 2-3 con hót rồi bạn hãy đến gần để chọn hình dạng của nó(Bạn nhớ rằng nghe được tiếng hót rồi là có 60-70% cơ sở để mua rồi)bạn nhìn kỹ móng xem có đủ không(,nếu bị gãy thì thôi) tiếp đến xem trán nếu sứt to,đóng vảy hoạc rớm máu,thì cũng thôi,(vì loại này rất dát khó thuần)Tiếp đến bạn nhìn kỹ đầu chim,đầu nhỏ thuôn đều về phía mỏ,gốc mỏ dưới mỏng(so sánh ngay với con bên cạnh) râu to vừa phải trông như râu chim mái,thân dài ,đuôi dài,nặng hơi cụp xuống ,chân cao,lông đùi che phủ kín khuỷu chân,mắt tốt nhất là có màu đỗ xanh ,lông my có màu hơi xám và nhỏ.Nếu bạn chọn được con chim có những tiêu chuẩn trên bạn sẽ thấy nó rất mau thuần,hót nhiếu,có điệu nhảy rất khoan thai nhẹ nhàng. trông rất đẹp mắt .Khi thay lông xong vẻ đẹp của nó càng tăng lên bội phần,nhưng nó không bao giờ chọi đâu vì những tiêu chuẩn trên là của chim hót đấy.
Bài sau tôi sẽ chia sẻ cách chọn my mộc chọi.
Trước khi vào phần tiếp theo tôi lại xin được bộc bạch đôi lời.Tôi không phải là nhà điểu học như bác GS VÕ Quý,cũng không phải là nhà nghiên cứu nghiêm túc như Bác Việt Chương .v.v,với những pho sách được nghiên cứu soạn thảo công phu,khiến cho rất nhiều người chơi chim(Trong đó có cả tôi)coi nó như kim chỉ nam của mình.Tôi chỉ là người thích chim đơn thuần vì vậy tôi không đi vào kiến thức tổng hợp (như phân bố,giải phẫu học,chủng loại v.v)mà chỉ để ý xem nó có đẹp không ,có hót không ,có chọi không,đực cái thế nào, nuôi thế nào cho tốt(vừa mất ít công,ít tiền mà chim vẫn khỏe...)và tôi muốn chia sẻ những cái đó,tất cả những bài(nếu có thể gọi là bài)tôi viêt đều có sẵn trong đầu,không được soạn thảo trước ,cứ khi nào hứng và có thời gian là gõ bừa,cộng với trình độ vi tính còn hết sức i tờ vì vậy ý tứ ,văn phạm lủng củng mâu thuãn mong các bạn hết sức thông cảm.
Tìm mua được và nuôi được một con HM môc trở thành chim chọi là ước mơ của rất nhiều người,nhất là các bạn trẻ.Nhưng tôi xin khuyến cáo là việc này rất gần với công việc của dã tràng đấy.Hầu hết các cao thủ đang sở hữu những chim HM ""Cái bang" đều không nuôi từ mộc đâu.
Trước tiên bạn cũng phải nghe tiếng hót đã,tiếng hót vang,đanh chứng tỏ chim sung,cũng là để đỡ nhầm chim mái,(hơn nữa nếu chăm mãi mà nó không chọi thi cũng còn được con chim hót,không thành công cũng thành nhân mà).Có 4 tiêu chuẩn sau:Nhất nhãn(mắt),nhị đầu,tam mao(lông),tứ cước(chân).Cũng có người xếp:nhất nhãn,nhị mao,tam đầu,tứ cước.
-Mắt:Mắt chim HM không giống mắt người,không có lòng trắng(Tôi sẽ không dùng các từ giác mạc,võng mạc,kết mạcv.v mà sẽ dùng những từ "nông dân" dễ hiểu thôi)mà chỉ có lòng "đen"(thực ra nó có nhiều màu).ở giữa lòng đen có một chấm đen hơn gọi là đồng tử,bạn phải chọn đồng tử càng nhỏ càng tốt, bạn chú ý đừng mang chim ra ngoài nắng để chọn.vì làm như vậy đồng tử sẽ thu nhỏ lại,bạn sẽ nhầm đấy.Xung quanh đồng tử là lòng "đen" dân chơi chim gọi là"TẢY",có nhiều màu tảy ,bạn nên chọn màu xanh đỗ xanh,màu nâu đen,màu cùi nhãn,các màu khác thì thôi. Trên nền tảy có một thành phần rất quan trọng đó là CÁT,vậy cát là gì?.Hồi nhỏ tôi nghe các cụ nói đến nó rất nhiều nhưng không hiểu nổi,sau này biết võ vẽ ít chữ tầu tôi mới vỡ lẽ,hóa ra cũng không đến nỗi khó hiểu lắm.Người Quảng Đông,TQ gọi cát này là SA TẢY(Tiếng phổ thông TQ đọc là sa tỷ),chữ sa có rất nhiều nghĩa(xe,sợi,cát,rơi...)chữ sa tảy có bộ thủy hoặc bộ ty đứng cạnh vì vậy nghĩa của nó là sợi,tia,dây thì mới đúng ,còn chữ sa có bộ thạch đứng cạnh mới đúng nghĩa là cát.Vậy SA TẢY(SA=tia,TẢY=đáy,đế,nền) có nghĩa là TIA NỀN MẮT,từ đồng tử có những tia tóe ra bốn phía nền mắt,bạn phải chọn tia mắt càng to càng rõ càng dày càng tốt.Có những con những tia này ngắn nhưng rất dày,ken vào nhau thành một quầng xung quanh đông tử cũng được.Về hình thể ban chọn "mắt méo" (dài,mí trên cong ít mí dưới cong nhiều),mắt "đầy"(nhìn từ phía trước hai mắt hơi lồi làm cho mặt chim có vẻ như hình thang cân),thế là tạm ổn về mắt.bạn đã Ơ rê ca chưa.
-ĐẦU:Đầu chim HM có rất nhiều dạng(xà đầu,phương đầu,tiêm đầu,cáp giới đầu,nga đầu...) .Các bạn nên chọn xà đầu(đầu rắn)loại đầu này nhìn ngang ta thấy sống mỏ trến với trán và đỉnh đầu tạo thành một đường gần thẳng hàng,nhìn từ phía trước lại thấy đỉnh đầu hơi lõm,bởi hai mắt lồi và hơi nhô cao,tiết diện hình thang cân. Hoặc chọn phương đầu,loại này thường có cái đầu to,nhìn từ trên xuống hay nhìn ngang các đường cạnh gần song song với nhau.
-MAO(lông):Chọn lông tơi ,sốp,mềm(ai đã chơi yến sẽ biết ngay tơi sốp là gì)lông vẫn sắp xếp đều đặn trật tự nhung ta có càm giác nếu khẽ thổi lông sẽ dạt sang hai bên, (không cần để ý đến màu sắc) Lông đầu mỏng, ôm sát da đầu,lông cánh dài,lông đuôi dài trung bình,lông bao đuôi dầy,to,lông ngực rẽ sang hai bên thi rất tốt vì nó sẽ làm cho ngực chim gần phẳng kết hợp đường cong của lưng(tiết diên nhìn từ phía trước lại)giống hình mai rùa ứng với câu"Xà đầu,Qui bối,dả tử bất thối"(đầu rắn lưng rùa đánh chết không lùi)
-CƯỚC(chân) bạn chọn cẳng chân to,các vảy chân có viền thẫm (chim già)không phụ thuộc màu."đấm" to(chỗ phân ngón),ngón chân dài,móng dài thì hay khóa(túm vào cổ vào chân đối phương)nhưng không chặt,ngón ngắn móng mèo ít khóa nhưng túm chăt. mạnh gây cho đối nhiều thương tích hơn.
Tôi lại xin phép dừng tạm đã....
Đang có hứng,tôi lại xin viết tiếp(à hôm kia tôi có viết 1 bài nội dung tương tự(ở mục chủ đề mới) nhưng mãi không thấy đăng tải,hôm nay viết xong bài này thì lại thấy bài kia cũng được đăng thế mới chết chứ)
Ngoài những tiêu chuẩn chính trên bạn cần chọn chim to con(công phu phạ đại lực=võ giỏi vẫn sợ to khỏe) .Các bộ phận phải cân đối hài hòa,dài thì cùng dài(ngũ trường),ngắn thì cùng ngắn(ngũ đoản)."Ngũ" gồm:mỏ,cổ,thân,đuôi,chân.Mỏ thẳng ,cong ,,ngắn, dài đều được miễn là sống mỏ cao ,nét,không bị lép vẹo,gốc mỏ to,dầy,đặc biệt gốc mỏ dưới càng dầy càng to càng tốt(vì mỏ trên gắn chặt vào sọ nên rất khỏe,trong khi đó mỏ dưới rời tự do nên cần phải to dầy ,khi mổ kẹp lực đòn bẩy tạo ra mới khỏe,mới mạnh).Thân nên chọn thân rùa như trên đã nói hoặc thân "trúc thùng"(ống trúc)nhìn tiết diện từ trước ra sau gần thành hình tròn.Lông my nên chọn "tuyến my"(my nhỏ,dài,thẳng) "côn giác my" (dài,cong dấu ngã).Các loại khác như:qua tử my,liên châu my,ngân tiền my...đều bỏ.Lông my nên chọn màu hơi xám,mịn.Chú ý:lông my chỗ trên mí mắt trên nếu có 1,2 chiếc lông đen nhỏ như hạt tấm lẫn vào (dân chọi chim gọi là "chỉ mỳ")là không tốt.Loại này lúc choị lúc không,sáng hăng chiều sỉu,mất tiền như chơi.Phần sau tôi sẽ mách nước các bạn cách mua chim chọi thuộc.
Đính chính:vì sơ xuất tôi phiên âm sai từ"côn giác my" nay xin sửa là"câu loan my"(dài,cong,dấu ngã)...
Phần đầu tôi có nói các cao thủ không chịu nuôi chim mộc vì mặc dù có chọn được chim mộc hay thì cũng phải thuần dưỡng rất lâu chim mới quen hơn nữa trong quá trình thuần dưỡng, chim thường có những thay đổi (biến tướng)khiến cho chim xấu đi(không chọi,ít hót..mắt loãng dần..) do đó họ thường mua chim chọi thuộc.Thường có hai cách mua:
Một là mua chim sau khi xem chọi chim trong các kỳ chọi HỘI,chọi TAY ĐÔI,đây là cách mua hiệu quả nhất và cũng tốn kém nhất.Hiệu quả vì ta trực tiếp nhìn thấy các miếng đánhvà thể lực của chim,thời gian chim chịu đòn v.v. chim đã chọi thắng,hòa hay thua v.v.để có thể đưa ra giá mua chính xác,nhưng thường phải đấu giá với các cao thủ khác nên giá thường ngất ngưởng(dăm ba triệu tới chục triệu là thường)và bạn phải nắm được thông tin chọi ở đâu?bao giờ chọi?với những người mới chơi chuyện này cũng không dễ dàng gì.Mua chim kiểu này thì việc nhìn mắt và tướng mạo chim đươc đơn giản hóa đi rất nhiều.Chẳng có tiêu chuẩn gì bằng "tiêu chuẩn thực tế"cả.
Hai là phải bỏ công sức đi thăm hỏi,tìm kiếm chim ở những vùng nông thôn xa,hoặc ở ngay những người nuôi chim hót thông thường,thỉnh thoảng cũng có con rất sung mà người nuôi không biết.Mua chim trong các trường hợp này bạn cần lưu ý:Chim thường có biểu hiên khác thường như nhảy lên nhảy xuống,bám vào nan ***g ngó qua ngó lại vừa hót rất gắt,đanh,hễ nghe tiếng mái hay tiếng đực hót xa xa là các biểu hiện trên lại tái diễn.Mắt chim lúc này có cảm giác như bị mờ đi,đồng tử rất nhỏ,mắt chim dài và hơi lồi ra trông có cảm giác rất lỳ lợm.Nếu người nuôi có ý bán thì tốt nhất bạn nên đề nghị người bán cho "dí" thử,tức là cần có một con đực khác đặt cạnh sát ***g con này để xem biểu hiện của nó,nếu nó nhảy ngay xuống sàn hoặc nhảy bám vào nan ***g vừa búng cánh vừa hót réo rắt như muốn phá ***g lao sang đối phương thì bạn hay tiếp tục quan sát các tiêu chuẩn khác(lông,chân ,móng...)nếu đạt yêu cầu thì bạn chỉ còn việc ngã giá mà mua thôi
Mua kiểu này thì rất tốn công tốn sức và cả thời gian nữa nhưng giá cả dễ chịu hơn và cũng ăn chắc tới 90%.nhưng có cái khó là không sẵn có để mà mua,nhưng nếu bạn đam mê thì nhất định sẽ mua được.Đặc biệt lưu ý:chim con nuôi lên cũng hay có những biểu hiện và đặc điểm về mắt như vậy (già *** non hột)bạn cần có thời gian quan sát kỹ nếu thấy chim thỉnh thoảng nhảy xuống sàn nhặt phân hoặc thấy phân có dấu vết bị bới thì bỏ ngay ý định mua vì đó là dấu hiệu của chim con nuôi từ ổ lên đấy.
Sau khi đã chọn và mua đươc chim,người chơi chim sẽ trải qua một giai đoạn vừa vất vả vừa hồi hộp lại vừa sót ruột khi thấy chim cứ nhảy loạn cả lên,thỉnh thoảng mới nghe nó hót trộm ,muốn đến gần để ngắm nhưng lại lo nó sợ húc vỡ đầu vỡ trán v.v.vừa bực vừa thương mà chỉ biết thở dài chẳng biết đén bao giờ nó mới quen.Trước đây tôi cũng có cảm giác như vậy,bây giờ thì cảm giác này không còn nữa thay vào đó là sự tự tin,thoải mái.
Để thuàn phục một con vật(chim,chó,mèo vv)ta phải hiểu rằng con vật không có ý thức(không biết suy nghĩ,phân tích,so sánh..)tất cả hành động của nó đều hình thành do bản năng(phản xạ không điều kiện)và do bị ức chế lặp đi lặp lại nhiều lần(phản xạ có điều kiện)mà thành.Ví dụ dạy con chó làm toán người ta dạy nó sủa bằng cách cầm viên thức ăn giơ lên nhiều lần trước mõm nó,mãi không được ăn nó sẽ sủa,cứ mổi lần nó sủa vài tiếng người ta lại đút tay cầm thức ăn vào túi quần rồi lại rút ra tay vẫn cầm vien thức ăn đưa cho nó ăn(lúc này nó không sủa nữa)đọng tác này cứ lặp lại nhiều lần,con chó sẽ hình thành phản xạ có điều kiện và người dạy chỉ việc đếm số tiếng sủa khớp với phép tính để ra hiệu cho nó dừng sủa,người xem cứ tưởng chó biết tính thật.Lan man mãi đã 11h đêm rồi, xin khất mai nhé
Thuần phục chim HM mộc cũng không khác gì dạy chó làm toán cả,chỉ có điều mục đích ,dụng cụ,động tác khác nhau mà thôi.
Trước tiên bạn nên có 2 cái ***g:1 ***g chiến(56 nan) 1 ***g "lưu điểu"(48 nan)còn gọi là ***g mái,cả hai đều có áo ***g.Tốt hơn nếu bạn có thêm một chim mái.(chim mái chọn đầu nhỏ ,mỏ nhỏ, râu thưa ,đuôi thắt,chim càng nhỏ càng tốt)
THỨC ĂN:Chim mộc mới mua thường được chăn bằng cám tổng hợp,muốn thuần phục nó ,bạn phải làm thức ăn khác,cũng như dạy chó,thông qua việc cho ăn ta làm cho chim HM hình thành những phản xạ cần thiết(tôi nói cần thiết vì ta chỉ cần làm mất đi phản xạ sợ người,sợ môi trường thành phố...còn thì phải giữ được những phản xạ hoang dã quan trọng của HM như px tranh mồi,bảo vệ lãnh địa,giữ mái...).Gạo tẻ ,xay nhỏ vỡ 4 vỡ 5 trộn với lòng đỏ trứng gà, tỷ lệ :5 lòng đỏ(gà ta) 2 bơ gạo.phơi thật khô hoặc xấy cũng được(tại sao chộn nhạt thế tôi sẽ giải thích sau,hồi còn nhỏ tôi thấy ông người Hoa làm thế,tôi cũng bắt chước nhưng để hiểu được ý nghĩa của nó phải 30 hơn năm sau tôi mới vỡ ra đấy-IQ của mình hơi "lùn"mà ) .
Sau khi đổ gạo nước và cho chim vào ***g chiến bạn kéo kín áo ***g,***g chim phải đặt ở dưới đất ,tốt nhất là để ở góc nhà(góc nào mà khi đi lại mọi người trong nhà không đi sát gần ***g quá)lý tưởng nhất là góc nhà sau hay góc cầu thang.sau khi ổn định chỗ đặt ,bạn quay cửa ***g ra ngoài,từ từ kéo áo ***g hở vừa hết cửa ***g là vừa.Thỉnh thoảng bạn tới gần quan sát(nên đi thẳng hướng cửa ***g để cho chim có thể nhìn thấy bạn từ xa)xem chim có chịu ăn gạo không,nếu chắc chắn chim ăn rôi thì bạn cứ tối đến kéo kín áo ***g rồi treo lên cao để chống chuột,nếu nhà không có chuột thì cứ để yên vị càng tốt,hàng ngày bạn kiểm tra nếu hết thì bổ xung,khi đổ thêm gạo,nước bạn để nguyên vị trí đừng nhấc ***g ra ngoài ,kéo kín áo ***g lphía trước rồi kéo áo ***g phía sau lên vừa đủ để đổ gạo nước,thao tác này bạn phải làm nhẹ nhàng ,nhanh.Cứ chăn như vậy khoảng 7 ngày trong thời gian này TUYỆT ĐỐI KHÔNG ĐƯỢC CHĂN MỒI(cào cào, sâu qui ...)Nếu chim vẫn khỏe,nhahn nhẹn như thường thì để thêm như vậy 3-4 ngày nữa Nếu thấy chim có biểu hiện thiếu dinh dưỡng như lông hơi xù,giọng hót thiếu lửa,các động tác có vẻ thiếu linh hoạt thì bạn bắt đầu chuyển qua giai đoạn cho ăn bổ xung để tạo ra những phản xạ có điều kiện mà bạn mong muốn ,thôi xin tạm dừng đã
Phần lớn ăn như vậy chim đi phân có màu trắng,khô nhưng cũng có con đi phân ướt,2-3 ngày bạn dọn phân 1 lần,khi dọn chú ý là chỉ tháo đáy đựng phân,trước đó phải che kín áo ***g,không nên vạch áo ***g dọn sạch hoặc rửa,tắm làm chim sợ.
Sau khi bị ăn nhạt như vậy chim bắt đầu thiếu đạm nghiêm trọng,đây là lúc ta" rút viên thức ăn trong túi ra ",có điều thay vì viên thức ăn là con cào cào,dế hay sâu qui.Thay vì dạy sủa là dạy cho HM biết rằng hể ông chủ đến gần là được ăn ngon đây.
Bạn đến gần lồng chim khoảng 1 với tay,đặt lồng chim mái chếch bên cửa,bạn cho vào ***g mái 1,2 con mồi,rồi cho vào lồng chim đưc 1,2 con (nếu là cào cào thì vặt hết chân để khỏi bò mất) sau đó bạn lui ra xa độ 2m, ngồi im quan sát,phần lớn chim sẽ nhảy đến ăn mồi ngay,nếu nó vẫn sợ thì bạn lui ra xa nữa.Chú ý:CHỈ ĐƯỢC ĐẶT MỒI QUA KHE CỬA,chỗ bàn chiến ,không được thả từ trên xuống,cũng không nên đút mồi qua khe nan bên cạnh (vì sao sẽ giải thích sau)Mỗi ngày cho chim ăn 3-4 lần mồi,mõi lần chỉ 1-3 con thôi để chim luôn có phản xạ thèm mồi,cứ chăn như vậy cho tới khi hết 2 bơ gạo kia,mỗi ngày bạn lại ngồi gần thêm một tý và bớt dần việc đặt lồng mái đi,chỉ sau 25-30 ngày bạn sễ thấy rõ HM của bạn cần bạn đến nhường nào.Sau khi đã chăn hết cơ số gạo trên bạn chộn tiếp với tỷ lệ 4 trứng 1 bơ gạo và cách chăn mồi vẫn thế,ăn với chế độ này chim sẽ đi cứt ướt,bạn đừng lo gì cả,không phải chim bị đi ỉa đâu,trong tự nhiên chim chỉ ăn côn trùng phân của nó còn ướt nhoét cơ.Thôi lại xin phép đây
Như vậy chim HM của bạn đã chải qua 2 bước,bước một (7-10 ngày ăn nhạt không có mồi),bước 2(25-30 ngày ăn nhạt có bổ xung mồi theo định mức)hết tời gian này cũng đồng thời hết cơ số gạo đầu,trước khi sang phần tiếp theo ,tôi xin giải thích một số hướng dẫn kỳ quặc ở trên:vì sao cho chim ăn nhạt thì không cần giải thích chắc bạn cũng biết rồi,vì sao đặt ***g ở dưới đât và ở góc nhà?Khi sợ(lúc ta đến gần) chim thường bay vút lên và nhằm vao chỗ trống mà lao ra,trong khi đó đằng sau là góc tường và áo ***gche kín chim chỉ còn cách lao về phía chếch trên cửa lồng(vì chổ này hở) nhưng hướng đó chính là hương ta đang đến (vì đặt ở góc nên khi ta đến dù từ hướng nào chim cũng thấy ta ở phía trước và ở trên) nênchim ít lao hơn (dại gì lao vè phía người) Vì sao chỉ được đặt mồi qua khe cửa chỗ bàn chiến?Trong tự nhiên chim HM đánh nhau vì 3 lý do chính sau:1 là bảo vệ lãnh địa (người Tàu nói HM là "Độc cứ tranh hùng điểu" ,2 là bảo vệ nguồn thức ăn, 3 là bảo vệ mái. Khi bị nhốt trong lồng lâu ngày chim coi cái lồng là lãnh địa của mình, ta cho chim ăn mồi ở cửa lồng sẽ tạo cho chim phản xạ rằng "chỗ đó là kho thức ăn ngon của ta đó" (phản xạ có điều kiện) vì vậy nếu có chim lạ xuất hiện ở cửa là chim lao xuống đánh,để giữ mồi. Như vậy bằng cách chăn mồi rỏ giọt và đúng vị trí như trên bạn vừa làm cho chim mất đi phản xạ sợ người vừa giữ lại đươc bản năng hiếu chiến vì bảo vệ thức ăn của chim.
Khi thấy chim đã bớt sợ người bạn nới dần áo lồng cho tới khoảng 1/2 lồng (khoang 40-50 ngày) Khi cho chim ăn mồi nếu chim dám mổ mồi ngay sau khi bạn thả tay ra thì bắt đầu chuyển sang bước 3 (lưu điểu) tức là cho chim đi chơi,bạn lấy lồng lưu điểu ra,để phía ngoài cửa nhà mình,cửa lồng quay vào trong nhà,sau đó vào kéo kín áo lồng chim mộc,nhẹ nhàng xách ra áp sát cửa lồng vào với nhau,trước tiên bạn kéo hết áo lồng mái lên, mở then cả hai lồng,sau đó bạn khẽ kéo áo lồng phía sau chim mộc lên,chim sẽ lao sang lồng mái ngay,bạn đóng then và nhanh chóng kéo áo lòng mái xuống kín,đợi chim ổn định bạn xách lồng ra ngoài nhà ,để ở chỗ nào đó thoáng đãng rồi kéo một phần áo lồng ra, sau vài lần như vậy chim sẽ quen và sẽ hót khá hay,những lúc này bạn nên rửa lồng chiến,1,2 ngày bạn lại cho chim sang lồng như thế,và càng ngày càng cho chim đi chơi xa hơn,mở dần áo lồng,chim sẽ thích nghi với môi trường thành phố dần dần (Khi đi chơi về lại đuổi chim sang lồng chiến và lại để ở chỗ cũ) và nên cho cặp chim mái một luc (khoảng 1 tiếng ) rồi lại tách ra không cho nhìn thấy nhau,.....
Với cách nuôi dạy như trên chỉ sau 80-90 ngày bạn đã có thể có trong tay một chú chim tuy chưa gọi là thuộc nhưng chắc chắn là không sợ người,hót chuyện nhiều, hễ nghe tiếng mái hoặc tiếng hót của my đực xa xa là hót sổng ngay,khi cần thưởng thức tiếng hót của nó (ban ngày) vào bất kỳ lúc nào bạn chỉ việc đem lồng ra ngoài chỗ thoáng đãng,vạch áo lồng ra chắc chắn chỉ sau ít phút nó sẽ tặng bạn một ca khúc mà chỉ có HM mới phô diễn được.Nhưng chỉ nên cho hót khoảng 20-30 phút thôi,bạn kéo áo lồng che bớt để chim ngừng hót,có thể để chim ở ngoài trời 1-2 tiếng rồi lại đem vào để trong nhà (có thể để ở góc nhà hoặc treo trên tường, luôn quây áo lồng kín 3/4 lồng.)Tuyệt đối không được treo chim ở ngoài hiên,ngoài vườn suốt cả ngày,không được cho chim ăn quá nhiều mồi, không được áp mái liên tục cả ngày. Nếu bạn không làm tốt những việc này chim hót sẽ hót ít dần ,chim chọi sẽ giảm hẳn tính háu chiến đấy.Lúc này nếu thấy chim có lửa bạn có thể chọi thử 1-2 phút (nếu nó dám chọi) rồi tách ra,không nên vội vàng chọi thật dễ làm hỏng chim,uổng công chăm sóc bấy lâu. Chim chọi tốt nhất là phải trải qua ít nhất 1 mùa thay lông trong lồng (khoảng 12 tháng) Thời gian đỉnh nhất đối với chim chọi là 2 năm (từ năm thứ 2 đến năm 4 lồng).
Trên đây là một số kinh nghiệm ít ỏi về nuôi dạy chim mộc mà tôi có được nhờ học hỏi của các anh em, xin được cùng chia sẻ cùng các bạn mới chơi hoặc sắp chơi (không dám qua mặt các đại ca đâu).Có gì còn thiếu xin các bạn bổ xung,cái gì sai xin sửa hộ nhé.
THUẬT NGỮ NGHỀ CHƠI HỌA MI
Lịch sử chơi chim đã có từ rất lâu, đặc biệt là Hoạ Mi. Trong quá trình chơi, dân chơi HM đã tạo ra rất nhiều thuật ngữ, tiếng lóng để chỉ vật dụng nuôi, để nhận định đánh giá trạng thái, chất lượng, khả năng,hình thái... Từng chi tiết từng bộ phận của con HM ,v.v và v.v.
Nhiều người có tuổi nghề kha khá rồi nhưng cũng không thể biết và hiểu được hết huống hồ anh em mới chơi thì cứ như vịt nghe sấm là cái chắc. Vì vậy tôi mở chủ đề này mong anh em có tay nghề xúm vào cùng chia sẻ vừa để giúp AE mới chơi vừa để thống nhất cách nhìn nhận với nhau. Gọi là từ điển nhưng chỉ nhằm giải thích ý nghĩa là chủ yếu, còn việc sắp xếp theo vần A,B,C thì không cần thiết, tôi xin mở màn đây.(xin nói về lồng trước).
- lồng phóng:
Dùng để tập thể lực cho HM chọi nên có kích thước lớn, thường được làm bằng tre, trúc, có đường kính từ 50cm đén60cm cao từ 1,2m đến 1,5 m.
- Lồng chiến:
Đây là lồng nuôi HM đực để chọi nhau (đá nhau) được làm bằng tre ,trúc, cũng có nhiều kích cỡ, nhưng chủ yếu có đường kính đáy lồng khoảng 40cm, chiều cao tính cả chân lồng khoảng 60cm (chân thường cao 15-16cm). Lồng chiến là lồng được chú trọng nhất, được thửa rất công phu, đặc biệt là sàn lồng và cửa lồng. Trên sàn có bàn chiến.
- Bàn chiến:
Là một bộ phận cùa sàn lồng, tiếp giáp với cửa lồng, có hình bán nguyệt, chỗ rộng nhất khoảng 10-11cm, trên mặt bàn chiến người ta đóng những thanh tre song song để tạo chỗ cho chim tì chân, đuôi để lấy thế chọi nhau, cũng có loại bàn chiến rời, khi chọi mới lắp vào, thường được làm bằng gỗ thông trắng (cùa TQ), khi lắp vào loại bàn chiến này thường có độ dốc khoảng 5 độ, sau cao trước thấp, thay cho những thanh đóng người ta khoét thủng thành những rãnh.
- Cửa chiến: Đây là loại cửa lồng trước đây chỉ dành riêng cho lồng My chiến, nhưng sau này người ta lắp cả vào lồng phóng và lồng mái nữa (vì trông đẹp hơn và đỡ sổng chim khi sang lồng), Cửa lồng chiến thường rộng bằng chiều rộng của 6 nan lồng (khoảng 12-13cm) có chiều cao bằng 4 vanh lồng (khoảng 25cm) kích thước này tuy chưa được tiêu chuẩn hoá nhưng nói chung khi làm ***g chiến không ai làm quá khổ cả vì nó liên quan đến kích thước Trung sa (khung chọi). Vì là cửa để chim chọi nhau nên "cánh cửa" phải tháo bỏ ra được (chỉ còn lại khung cửa) để chim không bị vướng khi chọi. Khung cửa ngang trên và dưới được làm thò hẳn ra ngoài chu vi ***g, Toàn bộ "cánh cửa"được giữ chặt bởi hai then cài xuyên qua khung ngang trên dưới và một khung rời có khoá cài. (phần này chắc phài có ảnh mới hiểu được)
- Cầu đậu:
Tôi chỉ nói qua về cầu gạo thôi, Thực ra nó không phải là cành gạo như ta tưởng, tiếng Tày Nùng gọi cây này là: Kiều nộc có nghỉa là cầu chim. thuộc họ thân gỗ, chiều cao trung bình khoảng 3m, thường thấy mọc tại các khu vực đất cằn ven đồi (đất càng cằn cỗi càng có hy vọng tìm được cầu đẹp) có tán lá rất giống cây Hoa hoè, rất dễ nhận từ xa. Các cụ cho rằng chim đậu cầu này có tác dụng luyện da chân chim dày dạn, ít bệnh tật....
...
Ngoài hai loại lồng trên cón có lồng mái, lồng mồi.
- Lồng mái: thường có đường kính đáy khoảng 35cm,cao khoảng 40cm,dùng để nhốt mái HM nhằm thúc my đực chọi.
- Lồng mồi: có kích thước nhỏ nhất nhưng được làm chắc chắn, nan, vanh đều to, trước khi dùng thường đươc hun khói và bôi nhựa lá cây (sát lá rừng vào nan lồng nhiều lần) làm cho lồng có mùi và màu giống tự nhiên. Đây là lồng đựng chim mồi để bẫy chim rừng, có đường kính đáy khoảng 25cm, cao khoảng 30cm.
Trước đây các Cụ còn có lồng LƯU ĐIỂU to hơn lồng mái một chút (lồng mái có 48 nan, lồng lưu điểu 52 nan, lồng chiến 56 nan, lồng phóng từ 64 nan trở lên) đường kính đáy lồng khoàng 37cm cao 40cm, dùng để xách chim đi chơi (đi dượt) bây giờ thấy ít người dùng.
Lại tiếp tục tự biên tự diễn đây.
- lồng Vác: Đây là từ chỉ các loại lồng do những người ở làng Vác, xã Nhân hoà, huyện Thanh oai, Hà tây (nay là HN) sản xuất, mới đầu nó chỉ mang tính chất nông phẩm phụ, khi xong việc đồng áng, nhưng hiện nay nhiều nhà ở đây đã bán hoặc cho thuê ruộng, bỏ hẳn việc làm ruộng để chuyên tâm làm lồng. lồng Vác đã có mặt hầu khắp các tỉnh Bắc bộ và đã có chỗ đứng trong giới chơi chim, do giá cả hợp lý và hình thức ngày một mỹ thuật, thiếu sót của lồng Vác là những người làm lồng đều không chơi chim nên lồng thiếu tính thực dụng, không sáng tạo và nghiêm trọng nhất là tính giả dối về chất lượng còn khá phổ biến.
- Lồng Thổ:
Đây là từ chỉ những chiếc lồng do những người dân tộc thiểu số ở các tỉnh Miền núi phía bắc chế tác,chủ yếu là lồng MY, ngoài ra cũng có một số ít lồng gáy và đa đa. Do chỉ được làm khi có nhu cầu sử dụng của bản thân, nên số lượng rất ít. Quy trình chế tác, vật liệu, kích cỡ, hình dáng...rất đa dạng. Đồ nghề nhiều khi rất đơn giản, chỉ có con dao và cái dùi sắt nung lửa để dùi lỗ vanh, vì vậy phần lớn trông cục mịch, thô , nhưng rất thật, rất hữu dụng và đầy ắp tính văn hoá bán địa. Hiện nay cũng đã xuất hiện một vài nơi (Vân an, Chiến thắng...ở LS) bà con dân tộc ít người cũng đã bắt đầu sản xuất lồng trong thời gian nông nhàn, đem ra chợ phiên tại TP LS để bán, những chiếc lồng này đã bị thương phẩm hoá nên tính văn hoá và chất lượng đã giảm nhiều.
- Cóng (coóng):
Là vật dụng dùng để dựng thức ăn và nước cho chim, trước đây thường được làm bằng sứ và được trang trí hết sức cầu kỳ, các họa tiết nhỏ li ti đều được vẽ bằng tay, hình dáng cũng rất đa dạng (hiện nay cũng có 1-2 cửa hàng ở HN bán bán loại này). Bây giờ người ta "cải lùi" làm nó bằng nhựa, thủy tinh tuy xấu nhưng rất rẻ.
- Trung sa (khung chọi):
Khi chọi chim người ta áp hai cửa lồng vào nhau, để chim chọi nhau qua những song cửa , nhưng vì cửa lồng của mỗi người khác nhau, song cửa cũng to nhỏ không đều nên thường gây ra những vấn đề không thống nhất vì vậy người ta nghĩ ra cái TRUNG SA. (TRUNG=ở giữa, SA=là cái mành hay cái chấn song cửa sổ). Trung sa thường được làm bằng gỗ, có chiều rộng mép trong khoảng 8,5cm, chiều cao khoảng 40cm, có hai thanh chấn song tre (có đk khoảng 0,5cm) ngăn trung sa ra làm 3 khoảng cách bằng nhau (khoảng 2,6cm) chim có thể thò đầu sang để chọi nhau, nhưng không thể chui hẳn sang (thông ***g), chọi qua trung sa xem hơi tức mắt (vì vướng nhiều thứ) nhưng giữ được chim chơi lâu dài.
- CHỌI HỘI: Trước đây nhân các ngày hội dân gian ở miền núi như Hội ***g tồng, Hội đầu pháo... và các Tiết âm lịch, các Cụ thường tụ tập dăm mười người đem chim ra chọi chơi rồi cùng nhau ăn uống, khen chê v.v chủ yếu để vui và tập dượt nên mới gọi là chọi hội. Còn bây giờ do nhu cầu của người chơi và do thông tin đã phát triển nên người ta có thể tổ chức chọi hội bất cứ ngày nào nếu thấy cần thiết.
Chọi hội thường được một Tổ chức nào đó đứng ra bao thầu (thường là Hội SVC của nơi sở tại diễn ra chọi hội). Quy mô cũng rất đa dạng, có thể chỉ diễn ra trong 1 xã, 1 huyện, nhưng cũng có thể cả tỉnh và liên tỉnh, số lượng có thể lên đến 70-80 đôi chim. Người tham gia chỉ việc mang chim đến địa điểm quy định, đăng ký và nộp Tiền đầu ***g (khoảng 50nghìn/con). Quy tắc chọi hội là CHỌI VÒNG TRÒN, LOẠI TRỰC TIẾP, con chọi thắng cứ tiếp tục chọi cho tới lúc thua hoặc chủ chim cảm thấy chim của mình đã đủ điểm nhận giải hoặc đơn thuần là để giữ chim thì có thể xin thôi chọi.
Cách tính điểm là bằng phút, mỗi phút người ta quy định là 100 điểm để tiện cho việc cộng dồn vì nhiều con chọi chưa đến 1 phút đã thua, con thắng sẽ được cộng dồn số lẻ này. Cơ cấu giải gồm :1,2,3 và Điện quân, kèm theo cờ và chút tiền thưởng gọi là có (thường chỉ là vài trăm nghìn).
Ý nghĩa của chọi hội vẫn như xưa (để vui, để đánh giá chất lượng thực tế chim). Nhưng bên trong còn có những giao kèo CHỌI TAY ĐÔI của những cao thủ ***g ghép vào, nên không khí chọi hội bây giờ cũng căng không kém gì, và sau khi mãn cuộc thường là những cuộc ngã giá - một cơ hội tốt cho những người chuyên gột chim chọi.
- CHỌI TAY ĐÔI: Đây là hình thức chọi giữa 2 con chim của hai chủ chim với nhau (không phụ thuộc Ban bệ nào cả) nó được hình thành trên cơ sở lời mời đầy tính thách thức. Có thể nói CHỌI TAY ĐÔI là SỨC SỐNG TINH THẦN, là ĐỘNG CƠ CHÍNH để nghề chơi chim HM liên tục phát triển rộng rãi và sâu. Thiếu những Cao thủ chơi chim HM chọi và thiếu Chọi tay đôi thì con HM cũng chỉ được "quý" như con ... Yến phụng là cùng (mà chưa chắc vì HM màu sắc kém lắm).
Mỗi một cuộc chọi tay đôi diễn ra là một cuộc đấu trí, một cuộc trảỉ nghiệm tay nghề và danh dự không những của một con người mà còn là cả một môn phái, một địa danh nào đó nên thường được cân nhắc tính toán rất kĩ, chim phải bảo đảm ở giai đoạn căng lửa nhất vì vậy các trận tay đôi thường rất ác chiến, xem rất đã mắt. Không khí trận mạc lại được hâm nóng thêm bởi những khoản cá cược đi kèm, có trận lên đến vài chục tr...bởi thế nên đã dính vào nghề này rồi là khó cai lắm.
Để đảm bảo công bằng địa điểm chọi thường được chọn ở nơi trung gian cho cả hai phía để không ai lợi sân nhà cả, nên thường phải mang chim đi xa có khi hàng 100km, vất vả khó khăn là thế nhưng nó luôn là ước mơ của bất cứ ai "không may" nghiện nó.
Cũng có những cuộc chọi tay đôi "ăn liền", như gặp nhau tại chọi hội, gặp nhau khi đi dợt.. nhưng thường chóng vánh và thiệt hại chiến tranh không đáng kể.
- BÁM LỒNG: Khi con HM đã đủ lửa, chỉ cần nghe thoáng xa có tiếng con khác, nó lập tức nhảy lên bám vào nan và vanh ***g, thò cả mỏ ra ngoài, ngó nghiêng cảnh giác và không ngừng hót sổng rất đanh, có con còn mổ sàn, mổ cửa ***g trông rất hung dữ.
- BÁM CỬA: Khi chọi nhau hai con thường nhảy sát về phía cửa ***g để tiếp cận đối phương, có con bám sát trung sa chọi tới lúc phân chia thắng bại gọi là đánh bám cửa, có con đứng xa cửa ***g chọn thời cơ mà đánh thì gọi là đánh khôn hoặc đánh xa.
- BẬT BÔNG: chim chưa đủ lửa mà đã đem đánh, không dám xuống cầu, cứ đậu trên cầu đuôi hất lên hất xuống liên tục gọi là Bật bông.
- XUỐNG CẦU: khi chọi nhau hai con chim đang đậu trên cầu ***g mình, vừa nhìn thấy chim đối phương là nhảy ngay xuống cửa ***g nghênh chiến động tác này gọi là xuống cầu.
- THÔNG LỒNG: Khi chọi chim HM nhiều trường hợp phân định thắng thua không rõ ràng vì người ta quy định nếu con A xuống cầu 3 lần (xuống cầu đợi đánh không tháy đối phương tiếp cận lại nhảy lên, rồi lại nhảy xuống đợi 3 lần mà con kia vẫn không xuống) thì con A sẽ được xử thắng. Nhưng có trường hợp con A xuống càu 2 lần vừa nhảy lên cầu thì con B lại xuống cầu, khi con A nhảy xuống thì con B lại nhảy lên cầu như vạy là phải đếm lại từ đầu, nếu không chịu xử hoà thì người ta bắt buộc phải bỏ trung sa cho đánh thông ***g hai con lao vao ***g của nhau đánh cho tới lúc một con thua hẳn. Cũng có trường hợp chim nhỏ nhưng căng nên khi chọi, lách luôn qua trung sa đánh đối phương ở sân đối phương luôn và thường thắng. Còn ở bên Tàu thì chỉ chọi thông ***g chứ không có kiều chọi qua trung sa như ta.
- KHÓA: Khi chọi nhau HM dùng chân túm chặt lấy đối phương, đè lên hoặc kéo đối phương về vể phía mình vừa gây thương tích cho đối phương lại vừa hạn chế những cú đánh của đối phương đồng thời tạo ra thời cơ tốt nhất để đánh trả đối hương một cách chính xác - động tác này gọi là Khóa. Miếng khóa càng trở nên nguy hiểm khi chọi qua trung sa vì hai chấn song trung sa sẽ tạo ra điểm tỳ khiến cho con bị khóa rất khó thoát ra được,chỉ còn cách giơ đầu mà chịu đòn, nhiều con HM rất hay nhưng lại thua chỉ vì miếng khóa.
- ĐÒN LAO: Đây là miếng đánh thường thấy ở những con HM có tướng "Ngũ đoản", đang đậu trên cầu, trọng tài chỉ vừa mở trung sa, thoáng thấy đối phương là lao vút như mũi tên thẳng vào cửa chiến nghe phập một cái, đòn này nguy hiểm cho cả hai vì nếu đánh trúng đối phương thì sẽ bị cú phủ đầu rất mạnh, dễ giật mình mà choáng còn nếu đối phương tránh được thì con lao sẽ đập hai bên mặt rất mạnh vào chấn song trung sa, rất dễ toét mặt (Vì vậy nếu bạn có con ngũ đoản thì mỗi lần áp thử bạn nhớ phải cho chúng thấy nhau từ xa).
- CHÓOC: Đây là tiếng kêu đặc trưng của HM (cả đực và cái) ở thời kỳ thiếu lửa, nếu để gần những con căng lửa thì tiếng kêu này càng nhiều và liên tục hơn (tiếng kêu tựa như: chóc chóc,chóc chóc ). HM đá mà có tiếng kêu này thì rất ít khi chịu đá (cũng có trường hợp ngoại lệ).
- XÙ ĐẦU: HM đá cũng có hiện tượng kỵ dơ/rơ nhau, có con đánh thắng nhiều con khác nhưng lại không dám đánh một con nào đấy, hễ cứ nhìn thấy là lông đầu dựng lên, cổ rụt lại, kêu chóc chóc liên tục, hiện tượng này gọi là xù đầu, hiện tượng xù đầu còn thường thấy ở chim mộc, chim non khi áp gần ***g chim thuộc, hoặc chim con nuôi lên khi chủ nhân đến gần chúng cũng dựng lông đàu lên chờ chù vuốt ve.
- GỌI LÊN: Khi chim đã bắt đầu có lửa hoặc chim căng lửa, chủ chim bặm môi rồi bật ra những âm thanh tựa như gà mẹ gọi gà con vậy, lập tức chim HM sẽ nhún lên nhún xuống miệng chim cũng phát ra những âm thanh tương tự sau đó là kềm theo vài tiếng hót nghe rất thách thức, hiện tượng này được gọi là GỌI LÊN.
- BÚNG CÁNH: HM thuộc hoặc dở khi áp ***g con đực vào sát con mái, cả hai con sẽ dương cánh lên, hai cánh rung, vẫy liên tục, nhanh, miệng đồng thời phát ra âm chéc, chéc. Quan sát chim lúc này thấy thần thái khác hẳn, phần lớn trông chim đẹp hẳn lên. HM đực trước khi lao vào nhau đấu đá cũng có động tác búng cánh nhưng chỉ thoáng qua. My bổi già rừng đang có lửa cũng có con búng cánh khi thấy mái.
- CHÙY, TE: Đây là từ để chỉ tiếng kêu của chim HM mái, người ta làm ra một loại còi để thổi bắt chước tiêng mái kêu, chiếc còi này cũng được gọi là cỏi chùy.
- HỘ ĐỰC: Khi chọi chim, người ta thường để hai con mái cạnh hai con đực, trong lúc con đực đánh nhau thì con mái cũng nhảy lên nhảy xuống miệng không ngừng phát ra những âm thúc giục, có con mái hăng còn chùy liên tục khiến con đực đá quên chết, động thái trên gọi là hộ đực.
- MY THUỘC: đây là chim HM đã đuợc nuôi trong ***g ít nhất 12 tháng, đã 2 lần thay lông trong ***g, tính cách, hình thể đã hoàn toàn ổn định (to, nhỏ, ngắn dài, chọi,hót, hoạt, định, đã rõ ràng) đã quen người,hoàn cảnh nuôi dốt, môi trường thành thị và có thể điều khiển cho hót theo ý chủ. (tất nhiên là chủ nuôi phải đúng phương pháp).
- MY CON NUÔI LÊN: đây là loại chim HM được bắt từ trong ổ, người nuôi phải đút mớm cho chim ăn hàng ngày như một một bà mẹ chim (có lẽ chim hm con cũng nghĩ như vậy). Cho tới lúc chúng tự biết ăn (khoảng 20 ngày) chúng cũng có những đặc tính như my thuộc, nhưng vì do người nuôi trong môi trường khác hẳn tự nhiên nên giọng hót có nhiều âm tạp và đặc biệt là tỷ lệ chùy mái khá cao (chim đực nhưng trước khi hót lại chùy vài tiếng rồi mới hót giọng đực). Ở ngoài bắc ít người nuôi nhưng trong nam thì nhiều người thích nuôi đặc biệt là các bác người Hoa và nuôi cực giỏi luôn.
- CHIM MỘC DỞ: đây là loại chim đã được nuôi trong ***g từ 3 tháng đến dưới 1 năm (đã một lần thay lông trong ***g hoặc chưa lần nào) đã tương đối quen người nhưng tính cách hình thái chư ổn định.
-CHIM MỘC(BỖI): Đây là chim mới bẫy được, còn dốt trong hộc nhỏ, đã biết ăn cám, gạo, nhưng còn rất nhát, khi mua về thả ra ***g to nếu không có phương pháp chúng sẽ sợ nhảy thúc vỡ cả mặt mũi và không giám hót. (chim rất hay mất móng trong thời kỳ này) tuy vậy nó vẫn được người chơi mua nhiều nhất vì một phần do giá rẻ một phần người nuôi cũng muốn thông qua việc nuôi dạy mà thu được kinh nghiêm, giết được thời gian nhàn rỗi, con chim sẽ có những phản xạ do mình áp đặt và cái cảm giác "CON CHIM CỦA TÔI" mới rõ ràng,tạo cho người chơi hưng phấn..
- CHIM GIÀ RỪNG(TQ gọi là LÃO MAO ĐIỂU hoặc QUÁ CHI TỬ): Đây là chim HM đã sống ít nhất 1,5 năm trong tự nhiên, đã 2 lần thay lông trở lên, bản năng hoang dã đã rõ ràng, đã có cứ địa, đã sinh con đẻ cái. Nhát người khó thuần nhưng ít bệnh tật, hót hay và hay chọi, những người chơi chim có kinh nghiệm luôn săn tìm mua loại này.
- CHIM NON (TỀ MAO ĐIỂU): Đây là chim đã sống trong tự nhiên từ 7 tháng tới 1 năm tuổi, đã thay lông 1 lần, tính hoang dã đã hình thành khá rõ, đã có cứ địa, nhưng chưa sinh đẻ lần nào, mẫu mã rất bắt mắt, chậm hót, nhưng tương đối dẽ thuần, ít khi thành chim chọi.
- CHIM TƠ (NGUYÊN MAO ĐIỂU): đây là chim mới có tuổi đởi tự nhiên từ 1 đến 5 tháng tuổi,mới rời tổ, vẫn sống theo đàn, đã tự kiếm ăn nhưng vẫn cần bố mẹ cho ăn và bảo vệ, chưa có lãnh địa, chưa thay lông. Dễ thuần, mau hót và cũng siêng hót,nhiều con dám đấu hót với cả chim thuộc. Rất khó trở thành chim chọi.
- CHIM CON(OA SỒ ĐIỂU): Đây là chim mới nở còn nằm trong tổ, chưa biết tự ăn, người nuôi phải đút cho ăn (thường là dưới 10 ngày tuổi) hay mắc bệnh (quăn lông, vẹo chân, lệch mỏ...) cần chăm sóc chu đáo, nhưng rất bạo, thuần và nếu biết cách có thể dạy được nhiều trò,hay hót .
- ỐP MÁI: Khi nuôi chim chọi người ta thường nuôi kèm 1 chim mái để kích thích chim đực nhằm duy trì bản năng bảo vệ mái (một trong những động cơ chính khiến HM chọi nhau). Bình thường người ta cách ly đực và cái chỉ có thể nghe tiếng mà không nhìn thấy nhau, cứ vài hôm mới cho chim cái và đực nhìn thấy nhau bằng cách để hai ***g sát nhau, vạch rộng áo ***g khoảng 1-2 tiếng cho chúng quấn quýt nhau cho tới khi càm thấy chúng đã trở lại bình thường người ta lại tách chúng ra,như thế gọi là ốp mái.
- CÔNG,Ủ: Khi nuôi chim chọi, mỗi người có một nghệ thuật riêng,có người cứ nuôi với một loại thức ăn đều đều khi cần là cứ thế chọi ngay (thực tế cũng nhiều người đánh giải theo kiểu này) nhưng phần lớn là khi sắp chọi một thời gian (khoảng 7-10 ngày) người ta cho ăn một loại thức ăn khác ngày thường với những công thức rất ít khi được tiết lộ làm cho chim hăng hẳn lên, kết hợp với việc phủ áo lồng,ốp mái đúng cách nhàm làm cho chim đạt điểm rơi tối đa, như vậy ta gọi là công chim.
- HÃM: Những người chơi theo lối công thì sau khi chọi xong, người ta lại chuyển chim sang chế độ ăn bình thường nhằm làm cho chim bớt sung dể giữ chim chơi dài dài, lúc này thường người ta cho ốp mái liên tục và thường xuyên mở rộng áo ***g,tắm nhiều...
- LÒI CẢO (hở gối): Phần đông lông đùi HM phủ kín đầu gối, nhưng có một số ít (khoảng 2-3%) đầu gối bị hở, không có lông che phủ, người ta gọi loại HM này là Lòi cảo. Phần lớn thuộc cỡ trung bình hoặc nhỏ, không trường không đoản, cẳng chân cao, móng dài. Loại này không dát bằng loại phương đầu nhưng có cái tật là nhảy nhiều nhưng biết tránh nên không vỡ đầu, gãy đuôi, nuôi 2 năm ***g nhưng hễ thấy gì khác biệt là cứ nhảy xoành xoạch trông rối cả mắt, nhưng được cái hay là hót nhiều và rất đanh. Không chọi nhưng cũng không xù đầu bao giờ.
- PHÁ VỸ (Sát mỷ): Ai mua phải con này thì thật là đen đủi vì thường giống này hót rất nhiều,cũng có con chọi nhưng không thể giữ nổi cái đuôi kể cả thay lông tự nhiên hoặc bạn nhổ lông gãy thúc mọc lông mới thì chỉ vừa nhú ra được một phần là lập tức lại bị gãy cụt, nguyên nhân là do nó không biết cách nhảy nên cứ mỗi lần nhảy lên bám vào nan ***g đuôi của nó cứ thò ra ngoài cọ vào nan làm đuôi cong như dấu hỏi ,được vài bữa là gãy sạch.
- HOA ĐẦU: Phía trên đỉnh đầu kéo dài hết gáy có những vân đen chạy dọc một cách rõ nét, to,lông đầu sáng trông loang lổ nổi bật giữ những vân đen thì gọi là Hoa đầu, thường to con, đẹp mã, hót nhiều, khi thuộc rồi thấy ngưòi hay búng cánh,chọi phập phù.
- VẢNG TÍNH (lộn cổ): lúc đậu trên cầu hoặc bám tren nan ***g thỉnh thoảng cứ ngửa cổ ra dằng sau thì gọi là vảng tính.
- CHỈ MỲ: Giữa phần lông my trắng bao quanh mắt (thường là my trên) có một đốm lông đen nhỏ như hạt vừng thì gọi là chỉ mỳ, có con bị một bên có con bị cả hai bên, theo kinh nghiệm thì giống này có lúc chọi rất hăng nhưng lại có khi không xuống cầu. Hót nhiều,thường rơi vào chim ngũ trường.
-HÓT SỢ (Khiếp khẩu):
Có thể nhiều người chưa nghe thấy và chưa biết Hót sợ là gì,trước khi vào giải nghĩa tôi xin nói rộng ra một chút-Người TQ phân tiếng hót HM ra làm 4 loại,đó là:
Khiếp khẩu (hót sợ)
Tiều bàn (hót Chuyện nhỏ )
Trung bàn (hót chuyện to ).
Đại khiếu (hót sổng)
Mấy thứ Hót chuyện và hót sổng mọi người biết cả rồi,bây giờ tôi xin giải nghỉa hót sợ.Có 2 kiểu hót sợ:
Khi mới bẫy được,bị bắt,bị nhốt trong hộp nhỏ, bị các âm thanh và hình ảnh của con người đe dọa liên tục, hoặc bị những con HM thuộc lấn át ,nhiều con họa my mộc không dám hót hoặc chỉ hót rất nhỏ, ngắn, nghe yếu ớt, vụng trộm kiểu hót này gọi là hót sợ.
Khi bị hết nước, hết thức ăn trong tình trạng nguy kịch (hết nước khoảng 6 giờ,hết thức ăn khoảng 10 giờ) Chim sẽ hót cách quãng liên tục,5-10 phút lại hót lặp lại 1 giai điệu trước, tiếng hót yếu, chậm, nghe ai oán, buồn, cũng được gọi là hót sợ (trong trường hợp hết thức ăn bạn chỉ việc cho thức ăn vào là xong,nhưng nếu là hết nước thì bạn phải hết sức cẩn trọng - nếu chim vẫn khỏe vẫn nhẩy nhót bình thường thì củng chỉ đổ nước vào là được ,nhưng nếu chim đã suy kiệt, không nhẩy lên bám cầu được,hoặc vẫn bám trên cầu nhưng không còn phản xạ nhanh nhạy thì bạn chỉ được phếp đổ vài giọt nước vào cóng,đợi chim uống hết mấy giọt này đợi 10 phút sau lại đổ vào vài giọt,sau 3 lần cho uống như vậy bạn dừng lại không đổ tiếp nữa,trong thời gian này bạn phải để chim ở cạnh bếp lửa hoặc dùng sì đầu sì chung quanh để giữ ấm cho chim ,nhớ không sì trực tiếp vào thân chim.Sau 30 phút nếu thấy chim tươi tỉnh lúc này bạn lại cho uống một chút nước,nhưng vẫn hạn chế không cho uống no,khi nào thấy chim nhảy nhót bình thường lúc đó mới đổ đầy nước vào cóng) nếu trong trường hợp chim yếu quá không tự uống được thì bạn lấy thìa mà bón từng giọt nhưng không được cầm chim trong tay chim sẽ đạp giãy và chết ngay và nhớ cũng phải bón cách quãng và sưởi ấm như trên.
-NGŨ TRƯỜNG, NGŨ ĐOẢN (5 dài,5 ngắn): Đây là cụm từ người TQ dùng để phân biệt giữa 2 loại thể hình của chin HM,người TQ căn cứ vào các bộ phận sâu để phân loại:
CHỦY(Mỏ)
MY (Lông my)
BỘT TỬ(Cổ)
THÂN ĐIỀU(Thân)
THOÁI(Đùi và cẳng).
Nếu 5 thứ trên mà đều dài thì gọi là Ngũ trường,nếu tất cả ngắn thì gọi là Ngũ đoản.(Thực ra trong thục tế còn một loai không dài cũng chẳng ngắn thì chẳng thấy sách nào gọi nó là gì cả ?).
Nói thêm một chút về Ngũ đoản ngũ trường-thường thì căn cứ như trên ,nhưng cũng có người thay tiêu chuẩn"my" bằng"vỹ",(có nghĩa là mỏ,cổ,thân,chân,đuôi).
-NHẤT NHÃN ,NHỊ MAO,TAM ĐẦU ,TỨ CƯỚC(cũng có người xếp NHẤT NHÃN,NHỊ ĐẦU ,TAM MAO ,TỨ CƯỚC). Đây là bốn tiêu chuẩn cơ bản để người ta chọn HM hay, nó xuất phát từ từ kinh nghiệm chọn chim của người TQ, khi sang VN nó cũng đôi phần được giản lược,nhưng cũng có nhiều cái vẫn giữ nguyên.
1,NHẤT NHÃN (Mắt là số một): Tại sao mắt lại được đặt lên hàng đầu? theo như các bậc tiền bối trong nghề thì chim cũng như người, đôi mắt chính là cửa sổ tâm hồn, nhìn vào mắt người ta có thể đánh giá được người đó (hoặc con chim đó) hiền hay ác, can đảm hay hèn nhát, tự tin hay nhu nhược, già hay trẻ,v.v.. vì vậy khi chọn chim đầu tiên người ta phải chọn mắt trước tiên (tất nhiên là đối với người có kinh nghiệm thôi, còn với ai mới vào nghề tôi sẽ mách nước sau). Khi đã ưng ý chất lượng của đôi mắt rồi thì có nghĩa là con HM đó đã được chấp nhận 70-80% rồi, các tiêu chuẩn còn lại chỉ còn là chuyện nhỏ.
Trước khi đi vào chi tiết tiêu chuẩn của mắt,tôi xin nói một chút về cấu tạo bên ngoài của mắt HM, Mắt HM không giống mắt người, bình thường mắt tương đối tròn, không có lòng trắng mà thay vào đó là nền mắt (nhãn tảy) với nhiều màu sắc khác nhau như xanh lục (lục đậu), vàng thau (hoàng sa) v,v,. Ở giữa nền mắt là Đồng tử màu đen.
...Ngoài ra vể hình thái còn có: mắt lồi, mắt lép, mắt loãng, mắt chặt, mắt to, mắt méo, mắt chuột , mắt hở v.v...cứ rối cả lên. Vậy ta bắt đàu từ đâu?
Như trên tôi nói đến nhãn tảy(nền mắt) những người có thâm niên gột chim chọi bao giờ cũng bắt đầu bằng việc chọn nhãn tảy, trong nhãn tảy có một yếu tố đặc biệt quan trọng là SA TẢY, nhiều người đã hiểu nhầm chữ SA là CÁT nên dịch sa tảy là cát mắt, thực ra chữ SA này dịch đúng nghĩa phải là SỢI hoặc TIA, như vậy SA TẢY có nghĩa là TIA NỀN MẮT.
Bạn để chim ở chỗ có ánh sáng đầy đủ (không nên để dưới nắng) nhìn thẳng vào nền mắt của chim, bạn sẽ thấy những tia lốm đốm (không phải ánh sáng mà là những hạt vật chất dày đặc) từ xung quanh đồng tử tỏa ra bốn phía trên nền mắt, những tia này càng rõ càng to, càng dày thì càng tốt, nó chứng tỏ chim già rừng và đang có lửa.
Ngược lai nếu nền mắt trong veo một màu, không có tia hoặc tia nhỏ, mờ thì là chim non, hoặc chim hèn, không có lửa. Cũng có trường hợp những tia này mịn, nhưng dày đặc tạo thành một quầng bao quanh đồng tử một cách rõ ràng thì chim này cũng được, loại này thường sau khi nuôi một thời gian tia mắt sẽ rõ dần.Nếu bạn mới chơi thì nên tập nhìn tia mắt chim thuộc trước,hiểu rồi sẽ dễ dàng hơn khi chọn mắt chim mọc vì chúng nhảy loạn lên khó nhìn lắm.
Sau khi đã chọn được sa tảy (tia mắt hay vẫn được gọi là cát). Bạn chọn đến Đồng tử, chim thuộc có tuổi ***g từ 2-3 năm ***g thì thường đồng tử rất nhỏ chỉ to bằng hạt tấm. Chim mộc già rừng (2-3 năm rừng) đồng tử cũng nhỏ chỉ bằng hạt đỗ xanh, chim mộc non hoặc chim hèn thì đồng tử rất to, to tương đương hạt đậu tương, choán gần kín nền mắt. Như vậy chỉ nhìn vào đồng tử bạn cũng có thể có cơ sở đẻ nhận biết chim thuộc, chim mộc già và chim mộc non đấy(tất nhiên đó chỉ là một căn cứ thôi muốn chính xác thì cần phải có thêm nhiều căn cứ khác nữa).
Tiếp đến bạn bạn chọn hình thái của mắt,như trên tôi đã nói mắt chim bình thường có hình gần tròn (70% chim có dạng này) đó là những con chim non không đến 2 năm rừng, chim mộc già rừng thì mắt sẽ méo dần (mý trên cong ít , mý dưới cong nhiều) và dài, My thuộc 3-4 năm ***g thì hiện tượng méo mắt càng rõ, mý mắt trên như xụp xuống trông rất lỳ.
(bạn đừng nhầm lẫn mý mắt và lông my nhé). Nhìn từ phía trước lại bạn sẽ thấy có con hai mắt lép, hóp vào, nhưng có con mắt lồi ra-con mắt lép là non, kém; con mắt lồi là già ,tốt.
Về màu mắt thì trong d đ có ảnh minh họa của mười mấy loại mắt của TQ, nhìn vào cứ loạn cả lên, bạn nên chọn mắt màu lục đậu (vỏ đỗ xanh) màu nâu đen (có người gọi là màu nâu đỏ) màu vàng đất. Còn các màu vàng tươi, màu cùi nhãn.. cũng có con tốt nhưng ít được ngưòi sành chim chọn lựa. Lông my thường mọc kín sát đến mý mắt nhưng có con giữa mý mắt và lông my có một khoảng da không có lông my che phủ thì gọi là Mắt hở tức là không tốt.
Một con chim có đôi mắt méo, dài, tia mắt rõ, đồng tử nhỏ, mắt lồi ra và không hở thì được gọi là Mắt chặt hoặc Mắt đóng chặt là vậy,và nếu bạn chọn được một con chim có đặc điểm mắt như vậy thì tuyệt cú mèo đấy-80 đến 90% là chim chọi còn hót thì miễn bàn rồi.
2,NHỊ MAO: ( thứ hai là lông): Người ta cho rằng lông chim Họa my cần phải tơi,mỏng,mềm,mượt thì mới tốt.Chim có lông loại này sau khi nuôi được 2-3 năm ***g thì phần lông cổ,yếm và bụng thường hơi xoắn ,trông như từng rãnh từng hàng vậy,nhưng vẫn mượt.Lông đỉnh đầu phải mỏng,mịn,nằm sát da đầu,các vân màu đen phải rõ nhưng nhỏ chứ không to.Lông mỏ(râu)phải to,dài,ôm sát mỏ,chủ yếu những lông to phải hướng ra đằng trước và hơi chúc xuống.những con có râu mỏ ngắn,bé,hoặc mọc chĩa ra tứ phía thì không tốt.Chỗ mép mỏ có một nhúm lông thẫm màu(hai mép đều có) nhúm lông này càng thẫm,càng đen thì càng tốt -gọi là chim "mặt đen(con nào nhạt màu thì gọi là "mặt trắng"-không tốt).Lông đuôi không nhất thiết dài hay ngắn(vì còn tùy thuộc chim trường hay đoản)mà chủ yếu lông đuôi phải đều,dầy,khít,phần chót đuôi hơi vuông thì tốt hơn loại lượn tròn.Lông my có nhiều hình thái:
-Loan câu my(cong lên như dấu ngã)
-Tuyến my(thẳng,nhỏ như đừơng kẻ)
-Qua tử my(lông my chỉ viền xung quanh mắt,không có đoạn kéo dài ra phía sau,trông như hạt bí).
-Liên châu my(phần đuôi rời từng đoạn trông hư chuỗi ngọc).
-Lộc giác my(phần đuôi chia làm nhiều nhánh trông như sừng hươu)......
Trên thực tế về hình thái lông my thì không được thông nhất cho lắm vì vậy chỉ cần chọn lông my có màu hơi xám,mịn,cân đối là được.
3,TAM ĐẦU(thứ ba là đầu):
Đầu họa my có khá nhiều biến thái,người ta căn cứ vào những nét riêng mà chủ yếu là đường nét bên ngoài tương đương hoặc giống cái gì,con gì để đặt tên cho từng loại,thông thường có mấy loại như sau:
-Sà đầu (đầu rắn): Đầu chim tương đối to nhưng mỏng khi nhìn ngang,mắt đóng cao đường sống mỏ trên +trán+đỉnh đầu tạo thành một đường gần thẳng.Nhìn đằng trước lại thì phần trán giữa hai mắt hơi lõm hoặc phẳng,hai mắt hơi lồi ra,đỉnh đầu nhỏ hơn nên trong cằm như bạnh ra(trông như hình thang cân).Nhìn từ tren xuống thì hai bên từ cổ đến đầu đến sát mỏ gần song song.
-Cáp giới đầu (đầu cắc kè): Đây là loại đầu rất hay lẫn với đầu rắn,chỉ khác biệt là khi nhìn từ trên xuống thì hai bên từ cổ đến đầu đến sát mỏ là hai đường chéo(như hai cạnh tam giác).Nhìn từ trước lại mắt không lồi.
-Phương đầu (Đầu vuông): Đầu thường to hơn những con bình thường,mỏ to.Nhìn từ trên xuống hoặc nhìn ngang thì từ hai bên cổ đến sát đầu đến mỏ là hai đường song song.Mắt cũng không lồi ra rõ ràng,không đóng cao như đầu sà,nhưng thường cát to,rõ(chim già).nhiều người cứ thấy chim húc vỡ đầu cũng gọi là phương đầu(trông cũng vuông thật).
-Tiêm đầu (Đầu nhọn): Đầu này thườ
